I SA/Kr 714/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.B. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 sierpnia 2010 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 lutego 2011 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania postanawia oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 21 czerwca 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek skarżącego M.B. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 lutego 2011 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. We wniosku skarżący wskazał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w kwocie 1386 zł brutto, z czego na czynsz wydaje miesięcznie 500 zł, na opłaty za telefon 49 zł, za prąd 72,05 zł, zaś na gaz 112 zł. Dodatkowo wydatkuje na przejazdy komunikacja miejską kwotę 50 zł miesięcznie. Posiada nieruchomość o powierzchni 48,8 m kw. obciążoną kredytem hipotecznym w banku PKO. W dodatkowym oświadczeniu skarżący podniósł, że nie posiada pojazdów mechanicznych, nie korzysta z pomocy opieki społecznej, a jego rachunek bankowy zajęty został przez komornika sądowego. Załączył również zaświadczenie o wysokości zarobków, z którego wynika, że jest zatrudniony w firmie "M" G. B. na stanowisku kierowcy samochodu ciężarowego z wynagrodzeniem netto 1032,34 zł nie obciążonym z tytułu wyroków sądowych lub innych tytułów. Skarżący przedstawił nadto kserokopie faktur, z których wynika, że od 1 maja 2011 r. opłaty czynszowe plasują się na poziomie 410,19 zł, za telefon miesięcznie płaci kwotę ok. 49 zł. Za okres od 19 lipca 2010 r. do 12 listopada 2010 r. rachunek za gaz wyniósł 64,51 zł, zaś za dalszy okres od 12 listopada 2010 r. do 13 maja 2011 r. – 145,57 zł. Wnioskodawca przedłożył również fakturę za energię elektryczną za okres od 16 listopada 2010 r. do 20 maja 2011 r. na kwotę 105,86 zł. Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2010 r. referendarz tut. Sądu oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych uznając, że w sprawie nie zachodzą przesłanki uprawniające skarżącego do udzielenia mu prawa pomocy we wskazanym zakresie. Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw, podnosząc iż Sąd Rejonowy w G. i wydał wobec niego nakaz zapłaty na rzecz wspólnoty mieszkaniowej w G. przy ul. G. na kwotę 8.836 zł wraz z odsetkami, przy czym od powyższego nakazu zapłaty skarżący wniósł sprzeciw. Dodatkowo skarżący został pozbawiony możliwości rozporządzania i korzystania z lokalu przy ul. G. w G., na skutek egzekucji komorniczej. W dniu 16 czerwca 2011 r. komornik dokonał bowiem opisu i oszacowania nieruchomości. Pismem z dnia 27 lutego 2012 r. skarżący został wezwany przez tut. Sąd do złożenia dodatkowego oświadczenia o aktualnej sytuacji majątkowej w trybie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w terminie 14 dni pod rygorem oddalenia wniosku o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych. Na prośbę M.B. Sąd przedłużył ów termin. Jednakże skarżący nie przedłożył żądanych dokumentów, ani nie złożył stosownych wyjaśnień. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z brzmieniem art. 246 § 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści cytowanego przepisu wynika zatem, że to na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem orzekającego w niniejszej sprawie Sądu skarżący M.B. nie wykazał, aby spełnił przesłanki konieczne dla pozytywnego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. Z akt sprawy wynika, że skarżący ma stały dochód w kwocie 1032,34 zł netto miesięcznie, nie obciążony z tytułu wyroków sądowych czy innych tytułów. Jest w stanie zabezpieczyć podstawowe potrzeby życiowe, albowiem nie korzysta z instytucjonalnej pomocy społecznej, ani pomocy rodziny, czy osób trzecich, nie wykazuje też żadnych zaległości czy opóźnień w regulowaniu bieżących zobowiązań. Dodatkowo nie ma nikogo na utrzymaniu. Wprawdzie powołuje się na konieczność spłaty kredytu mieszkaniowego, ale ani na wezwanie referendarza sądowego, ani też na wezwanie Sądu nie załączył umowy kredytowej, z której wynikałaby wysokość kredytu, rat oraz harmonogram ich spłat. Z przedłożonych kserokopii faktur wynika, że miesięczna wysokość opłat jest inna, niż skarżący zadeklarował we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący płaci bowiem kwotę 410,19 zł miesięcznie tytułem czynszu oraz ok. 49 zł za rachunek telefoniczny. Natomiast rachunki za prąd i gaz obejmują z reguły kilkumiesięczny okres rozliczeniowy. Wskazać zatem należy, że średnio na miesiąc skarżący wydatkuje kwotę ok. 550 zł wraz z kosztami przejazdu komunikacją miejską. Są to dane na 2010 i 2011 r., gdyż skarżący nie zadośćuczynił żądaniu Sądu i nie przedłożył aktualnych rachunków i faktur, które dokumentowałyby obecne koszty obowiązkowych opłat. Ponadto wskazać należy, że żadnych innych wydatków i obciążeń skarżący nie zadeklarował, pomimo że Sąd wzywał go do podania m. inn. jaka jest szacunkowa kwota ponoszonych miesięcznie wydatków na wyżywienie, ubranie, zakup środków czystości i zaspokojenie innych niezbędnych potrzeb. Skarżący nie wskazał również pomimo wezwania, jaka jest obecna, aktualna wysokość jego zarobków z podaniem wszelkich ewentualnych dodatków do wynagrodzenia. Z doświadczenia życiowego wynika bowiem, że osoby zatrudnione w charakterze kierowców ciężarówek otrzymują dodatkowe należności za pracę poza miejscem zamieszkania. Za przyznaniem skarżącemu prawa pomocy nie przemawia również podnoszona kwestia wydanego nakazu zapłaty, gdyż – jak sam wnioskodawca wskazywał – nakaz ten nie ma waloru prawomocności, złożony został bowiem od niego sprzeciw i sprawa toczy się od początku. Zatem na tym etapie postępowania skarżący nie jest jeszcze zobowiązany do zapłaty żadnych należności wynikających z przedmiotowego nakazu. Również okoliczność wszczęcia postępowania egzekucyjnego z nieruchomości nie może przesądzać o zwolnieniu od kosztów sądowych, gdyż nie doszło jeszcze do licytacji. Poza tym Sąd uznał, że poniesienie przez M.B. kosztów postępowania, które na etapie wpisu kształtują się na minimalnym poziomie 100 zł, nie spowoduje uszczerbku w jego koniecznym utrzymaniu, zważywszy na wysokość ujawnionych wydatków (ok. 550 zł) w odniesieniu do wielkości dochodów (1032,34 zł). Trzeba mieć bowiem na uwadze, że instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiega się skarżący w niniejszej sprawie, możliwe jest zatem wyjątkowo, w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II FZ 545/09, niepubl.). Jak wskazano wyżej na gruncie niniejszej sprawy sytuacja taka nie ma miejsca, skarżący ma bowiem stały dochód, jest osobą zdrową, posiada możliwości zarobkowania, samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie korzysta z pomocy osób trzecich, czy z pomocy społecznej. Ponadto skarżący zlekceważył obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów i wyjaśniania wszystkich okoliczności mających na celu ustalenie jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie przepisu art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł, jak na wstępie.