I SA/Kr 763/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący: Asesor WSA Agnieszka Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P.H.U. "M" Sp. z o.o. w K. reprezentowanej przez pełnomocnika adwokata R.P. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 sierpnia 2008 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za sierpień 2002 r. postanawia oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 20 czerwca 2008 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek skarżącej Spółki o zwolnienie całkowite lub częściowe od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za sierpień 2002 r. W uzasadnieniu wniosku podkreślono, że Spółka prowadzi działalność w zakresie sprzedaży materiałów budowlanych i świadczenia usług budowlanych i posiada status zakładu pracy chronionej, w którym połowa pracowników jest osobami niepełnosprawnymi. Na skutek zbiegu postępowań kontrolnych i podatkowych w zakresie podatku od towarów i usług oraz podatku dochodowego od osób prawnych Spółka w 2008 r. znalazła się w trudnej sytuacji finansowej, pogłębionej dodatkowo faktem, że starając się o przyznanie dotacji unijnych na uruchomienie nowych linii produkcyjnych musiała zabezpieczyć część finansowania we własnym zakresie, co stanowiło poważne obciążenie finansowe dla Spółki. W dalszej części uzasadnienia wniosku strona skarżąca argumentowała, że od początku 2008 r. na rynku usług budowlanych doszło do recesji, co skutkuje powstaniem opóźnień w płatnościach należności od inwestorów do firm wykonawczych. W odniesieniu do skarżącej łączna wartość zaległości, jakie mają inne podmioty gospodarcze wobec Spółki wynosi ok. 400.000 zł. Spółka stwierdziła nadto, że przyznanie prawa pomocy pozwoli jej na kontynuowanie działalności, terminowe regulowanie należności podatkowych oraz wynagrodzeń pracowniczych. Wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 976.000 zł, wartość środków trwałych 3.741.088,12 zł, zaś zysk za rok 2007 skarżąca określiła na kwotę 501.009,99 zł, jednak z załączonego zeznania podatkowego CIT-8 za 2007 r. wynika, że zysk wyniósł 642.115,64 zł. Ponadto Spółka oświadczyła, że jej łączne zadłużenie z różnych tytułów wynosi 3.285.908,56 zł, posiada również trzy rachunki bankowe, na których zgromadzono kwotę ponad 10.000 zł. Postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2008 r. referendarz sądowy oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca wniosła w terminie sprzeciw, w którym podniesiono, że Spółka cały czas prowadzi działalność gospodarczą i jest zobowiązana do regulowania bieżących zobowiązań względem swoich kontrahentów, ponadto dokonała szeregu posunięć majątkowych mających na celu uruchomienie dodatkowej linii produkcyjnej (produkcja styropianu), a poczyniła to przed wszczęciem postępowań podatkowych, w związku z czym nie mogła zabezpieczyć środków na poczet kosztów sądowych, albowiem nie spodziewała się, że dojdzie do wszczęcia jakichkolwiek spraw sądowych. Nadto w uzasadnieniu sprzeciwu wskazano, że majątek trwały Spółki to przede wszystkim maszyny I urządzenia służące do realizowania działalności, stąd ich spieniężenie nie jest możliwe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu wniosku strony w przedmiocie zwolnienia z obowiązku uiszczenia kosztów sadowych uznał, iż nie istnieją podstawy do jego uwzględnienia. Przede wszystkim należy podnieść, iż na gruncie obowiązującego prawa przyznanie prawa pomocy osobie prawnej (innej jednostce organizacyjnej nie mającej osobowości prawnej) zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 246 § 2 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym może nastąpić, gdy strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Oczywiście nie jest to uznanie dowolne. Sąd nie będzie mógł odmówić przyznania prawa pomocy, jeśli następstwem takiego postanowienia byłoby istotne ograniczenie prawa do sądu (tak: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004, str. 319). Z dołączonego do akt sprawy wniosku o przyznanie prawa pomocy zeznania podatkowego CIT - 8 wynika jednakże, że strona deklaruje zysk za 2007 r. na kwotę 642.115,64 zł, wartość środków trwałych wynosi 3.741.088,12 zł, zaś wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 976.000 zł. Strona podaje wprawdzie, że obciążona jest kredytami oraz zobowiązaniami wobec Urzędu Skarbowego na kwotę 3.285.908,56 zł, ale w części jest to kredyt odnawialny oraz kredyt na rachunku bieżącym ([...] Bank), co nie skutkuje koniecznością natychmiastowej ich spłaty. Ponadto, jak sama Spółka wskazuje, posiada wierzytelności na kwotę ok. 400.000 zł i cały czas prowadzi działalność gospodarczą, a więc uzyskuje zamówienia osiągając z tytułu ich realizacji określone środki finansowe. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, "skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą podmioty prowadzące tę działalność, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego" (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 r., I ACz 393/92, Wokanda z 1993 r., nr 2, str. 32). Tak więc strona jako przedsiębiorca powinna w procedurze planowania uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą i poczynić konieczne oszczędności na ten cel (tak: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 lipca 2004 r., FZ 131/04, niepublikowane). Nie może zatem odnieść skutku argumentacja strony, że nie mogła poczynić oszczędności na ewentualne koszty sądowe, gdyż nie miała świadomości, że toczyć się będą jakiekolwiek postępowania podatkowe, kontrolne, czy sądowe. Racjonalny podmiot prowadzący działalność gospodarczą musi się liczyć z ewentualnymi kontrolami ze strony organów podatkowych i koniecznością obrony swoich praw na drodze postępowania sądowego. Ponadto nie mogą zostać uwzględnione wyjaśnienia Spółki, że w pierwszej kolejności z uzyskiwanego zysku musi regulować bieżące należności względem kontrahentów. Strona, która realizuje swoje zobowiązania w ten sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych preferencyjnie traktując inne zobowiązania, nie może bowiem prawnie skutecznie podnieść zarzutu, że odmowa zwolnienia jej od kosztów jest ograniczeniem dostępności do realizacji praw przed sądem (tak: postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 r., I ACz 393/92, Wokanda z 1993 r., nr 2, str. 32). Spółka posiada także określony majątek trwały, a to w zasadzie wyłącza możliwość zwolnienia od kosztów, skoro istnieje możliwość jego obciążenia (tak: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 lipca 2004 r., FZ 131/04, niepublikowane). Obecna sytuacja majątkowa strony nie uzasadnia więc przyznania P.H.U. "M"Sp. z o.o. w K. prawa pomocy w postaci zwolnienia jej od kosztów sądowych. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie przepisu art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 2 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzekł, jak na wstępie.