I SA/Kr 778/07

Dnia 22 stycznia 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Maja Chodacka po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2007 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. J.-P. i M. P. na postanowienie referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 listopada 2007 roku w przedmiocie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001r. postanawia: 1. zwolnić Stronę Skarżącą w ½ części od kosztów sądowych; 2. w pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić W dniu 30 lipca 2007r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosek pełnomocnika Skarżących M. J-P. i M. P. o zwolnienie od kosztów sądowych, uzupełniony pismem z dnia 21 września 2007r. Postanowieniem z dnia 23 listopada 2007 roku sygn. akt I SA/Kr 778/07 referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym wniosku Skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001r. postanowił zwolnić Stronę Skarżącą w ½ części od kosztów sądowych, a w pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie uwzględniając, iż przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego ma bezpośredni związek z prowadzeniem przez M. P. działalności gospodarczej a jako wspólnik spółki jawnej - przedsiębiorca powinien liczyć się z możliwością ponoszenia kosztów z nią związanych i gromadzić fundusze na ten cel stwierdził, że działając w oparciu o zasadę, że nie można ograniczać prawa do sądu osobom, którym brak środków finansowych uniemożliwia dostęp do wymiaru sprawiedliwości zwolnił Skarżących od kosztów sądowych w ½ części. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, iż jest to rozstrzygnięcie najbardziej odpowiadającym możliwościom płatniczym Skarżących. Od przedmiotowego postanowienia pełnomocnik Skarżących złożył w ustawowym terminie sprzeciw z dnia 10 grudnia 2007r., w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, iż dokonano błędnej oceny stanu faktycznego oraz możliwości finansowych Skarżącego i nie uwzględniono Jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Skarżący wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych w całości złożył pisma i stosowne oświadczenia z których wynika, iż P. ponosi określone wydatki w tym alimenty obok m.in. kosztów jedzenia. W ten sposób P. zmierzał do wykazania, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania (kosztów sądowych w całości) bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Tymczasem Sąd w sposób dowolny uznał, iż kwot alimentów w wysokości 1100 zł nie należy wliczać do odrębnych wydatków Skarżącego. Skarżący podniósł, iż fakt, iż w sprawie o sygn. I SA/Kr 592/07 "wygospodarował" wpis w kwocie 2000 zł nie może świadczyć o tym, iż także w innych sprawach jest on w stanie ponosić koszty sądowe. Wezwanie do uiszczenia wpisu w wysokości 2000 zł w sprawie o sygn. I SA/Kr 592/07 skarżący otrzymał jako pierwsze spośród innych wezwań w sprawach o sygn.: I SA/Kr 777/07, I SA/Kr 778/07, I SA/Kr 789/07. Sekwencja okoliczności faktycznych wskazuje, iż o ile w przypadku wpisu od skargi w sprawie o sygn. I SA/Kr 592/07 Skarżący mógł dysponować np. jakimiś oszczędnościami lub pomocą rodziny, które pozwoliły mu uiścić taką opłatę o tyle w pozostałych sprawach, w tym w sprawie o niniejszej sygn. I SA/Kr 777/07 Skarżący nie jest już w stanie wygospodarować środków finansowych i ponosić kosztów sądowych w jakiejkolwiek części. Należy przy tym zaznaczyć, iż łączna kwota wpisu od skarg w sprawach o sygn. I SA/Kr 777/07, I SA/Kr 778/07, I SA/Kr 789/07 jest wysoką kwotą i wynosi 3016 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Stosownie do art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr l53 poz. l270), w razie wniesienia sprzeciwu zarządzeniu lub postanowienie przeciwko któremu został wniesiony ten środek prawny, traci moc. Oznacza to, że sprawę należy w całości rozpatrzyć merytorycznie. Zdaniem Sądu wniosek Skarżących zasługuje na uwzględnienie w części. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest zakresie stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Należy zauważyć, również - co niejednokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach - iż zgodnie z treścią powołanego powyżej przepisu regulacja w nim zawarta, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej zgodnie z art. 199 powołanej ustawy, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd powinien kierować się właśnie tą zasadą. Przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, (o którym mowa powyżej), należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywoływania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście niemożliwe. Ponadto podnieść należy, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego typu danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Nadto to na stronie skarżącej spoczywa obowiązek wykazania przesłanek mogących przyczynić się do udzielenia jej pomocy finansowej ze strony Skarbu Państwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu wniosku Skarżących w przedmiocie zwolnienia z kosztów sądowych uznał, iż istnieją podstawy do jego uwzględnienia w części, dlatego zwolnił Skarżących od obowiązku uiszczania ½ kosztów sądowych. Skarżący w sposób wyczerpujący i dokładny wykazali, że ich sytuacja majątkowa i rodzinna jest na tyle trudna, że nie są w stanie bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny ponieść pełnych kosztów postępowania. Przedstawione przez Skarżących okoliczności, a zwłaszcza fakt, iż ponoszą stałe miesięczne opłaty w kwocie 1466,66 zł wskazują, zdaniem Sądu jednoznacznie, że uiszczenie przez Skarżących kosztów postępowania w całości w niniejszej sprawie stanowiłoby dla ich gospodarstwa domowego zbyt duże obciążenie. Jednocześnie Sąd uznał, że po uwzględnieniu pomocy rodziny oraz uzyskiwanych miesięcznych dochodów brutto w kwocie 3.141 zł, nawet po odliczeniu stałych miesięcznych opłat, Skarżący są w stanie ponieść połowę kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Przedmiot sprawy ma nadto bezpośredni związek z prowadzeniem przez Skarżącego M. P. działalności gospodarczej, z której Skarżący uzyskał w 2001r. (okres będący przedmiotem sprawy) przychód w wysokości 3.800.689 zł (dochód 90.998,54 zł), z uwagi na tę okoliczność należy stwierdzić, iż nie wykazano, iż Skarżący nie są w stanie w ogóle partycypować w kosztach procesu. Warto zaznaczyć, iż wszczynając spór przed Sądem, Skarżący powinni mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów. Strona winna, zatem poczynić odpowiednie starania, w celu zabezpieczenia środków finansowych, niezbędnych do pokrycia kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego "skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą podmioty prowadzące tę działalność, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych - preferencyjnie traktując inne zobowiązania - nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami" /zob. post SN z dnia 9 lipca 1992 roku sygn. akt I ACz 393/92/. Należy również zaznaczyć, iż Skarżący w składanych oświadczeniach nie przedstawił okoliczności faktycznych, z powodu których nie może podjąć dodatkowej pracy, czy też jakiegokolwiek innego zajęcia zarobkowego (np. z powodu choroby). Nie znajduje potwierdzenia w złożonych przez Skarżących dokumentach argument, iż do ponoszonych miesięcznych kosztów utrzymania należy dodatkowo doliczyć kwotę alimentów w wysokości 1.100zł. Z akt sprawy nie wynika, by wyrokiem sądowym zasądzono od Skarżącego alimenty na rzecz członków rodziny, Skarżący nie przedstawili także dowodów na to, że małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej, czy że prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Dlatego też nieuzasadnionym byłoby wliczanie dodatkowej kwoty 1.100 zł miesięcznie, jako kosztu Skarżącego z tytułu bliżej nie oznaczonych alimentów. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie przepisu art. 245 § 1 i 2, art. 246 § 1 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł, jak na wstępie.