I SA/Kr 780/12

Dnia 22 lutego 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Inga Gołowska po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2013r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z.B. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 21 grudnia 2012r. sygn. akt: I SA/Kr 780/12, umarzającego postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i oddalającego wniosek w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi Z.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z 23 marca 2012r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne postanawia 1. umorzyć postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych 2. oddalić wniosek w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek Z.B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z 23 marca 2012r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu wniosku Skarżący wyjaśnił, że zamierza złożyć skargę kasacyjną od wyroku tut. Sądu z 9 sierpnia 2012r. sygn. akt: I SA/Kr 780/12 lecz nie stać go na pełnomocnika procesowego, gdyż wynagrodzenie, które musiałby mu zapłacić, wynoszące ok. 2.000,00 zł, przekracza jego możliwości finansowe. Wnioskodawca podał, że utrzymuje się z prac dorywczych, a jego miesięczny dochód oscyluje w granicach 800,00-1.200,00 zł. Miesięczne wydatki wnioskodawcy wynoszą natomiast ok. 2.000,00 zł. i obejmują koszty czynszu i energii, wydatki na żywność, wydatki na telefon i internet, opłaty za gaz. Skarżący spłaca też raty pożyczki zaciągniętej w firmie "P". W tym stanie rzeczy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż zwolnienie od ponoszenia takich kosztów obowiązuje w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych z mocy ustawy. Wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu uległ natomiast oddaleniu z tego względu, że zadeklarowane przez wnioskodawcę miesięczne wydatki przewyższają jego dochody, co podważa wiarygodność jego twierdzeń. Na powyższe postanowienie Skarżący wniósł w terminie sprzeciw, tłumacząc, że nie ma nic nielogicznego w wydatkach przewyższających dochody, gdyż na tej zasadzie funkcjonuje zarówno państwo polskie jak i miasta. Wnioskodawca wyjaśnił, że jest to możliwe dzięki zaciąganym pożyczkom, a ponadto podane kwoty są orientacyjne z marginesem błędu 300,00 zł. Nie był on w stanie podać dokładniejszego bilansu, gdyż nie prowadzi żadnego rodzaju ksiąg rachunkowych. Poza tym niedostatki w dochodach powodują, że zalega on z opłatami za czynsz, gaz i telefon, a także ze spłatą pożyczki. Wnioskodawcę zbulwersowało również to, że dane zawarte w jego wniosku zostały ocenione zgodnie z doświadczeniem życiowym orzekającego w sprawie referendarza sądowego. Art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U z 2012r. poz.270 ze zm. dalej- p.p.s.a.) stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że w myśl art. 244§1 p.p.s.a prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sadowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zwolnienie od kosztów sądowych może nastąpić w drodze ustawy lub rozporządzenia bądź w drodze przyznania stronie przez sąd prawa pomocy. Z ustawowego zwolnienia, wynikającego z art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a. korzystają osoby skarżące działanie, bezczynności organu lub przewlekłe postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Przyznanie prawa pomocy stanowi natomiast odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 stycznia 2005r. (sygn. akt: FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy, zgodnie z art. 246§1 p.p.s.a. przysługuje w całości osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w części – gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym (postanowienie NSA z 18 czerwca 2004r., sygn. akt: FZ 165/2004, niepubl.). Z powyższych powodów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, które w pełni podziela tut. Sąd, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (postanowienie NSA z 22 grudnia 2002r. sygn. akt: OZ 862/04, niepubl.). Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Rady Ministrów z 24 lipca 2008r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2009r. (M.P. Nr 55, poz. 499), od 1 stycznia 2009r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 1.276,00 zł. Należy też wyjaśnić, że do oceny sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego na wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzu (art. 252§1 p.p.s.a.). Jeżeli oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego (art. 255 p.p.s.a.). Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowy, gdyż korzysta on z ustawowego zwolnienia przewidzianego w art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a. W tym zakresie należało zatem postępowanie umorzyć na podstawie art. 161§1 pkt 3 p.p.s.a. Jeżeli zaś chodzi o ustanowienie pełnomocnika, to zdaniem Sądu wnioskodawca nie wykazał (co wiąże się z należytym udokumentowaniem, graniczącym z udowodnieniem), że nie jest w stanie ponieść kosztów zastępstwa procesowego (art. 246§1 pkt 1 p.p.s.a.). Choć spoczywał na nim obowiązek współpracy z Sądem w celu ustalenia jego sytuacji majątkowej, polegający na dostarczeniu adekwatnych informacji i dokumentów, skarżący zarówno we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i w sprzeciwie ograniczył się do podania ogólnej kwoty wydatków i dochodów, do tego z marginesem błędu wynoszącym 300,00 zł. Skarżący wyjaśnił, że koszty jego utrzymania wynoszą ok. 2.000,00 zł miesięcznie. Na poparcie tego twierdzenia przedstawił on jednak wyłącznie trzymięsięczny rachunek za gaz, wynoszący 145,00 zł (dotyczący trzymiesięcznego okresu), rachunki za usługi telekomunikacyjne na sumę ok. 120,00 zł, kilka paragonów ze sklepu spożywczego oraz rachunek za najem i sprzątanie wystawiony przez firmę "P" J. K. na kwotę 900,00 zł. Kwoty wynikające z powyższych rachunków dokumentują ponoszone wydatki w zakresie niewiele przekraczającym połowę zadeklarowanych sum. Z przedłożonego wyciągu z konta wynika, że w ciągu 3 miesięcy wnioskodawca otrzymał wpłaty w wysokości ok. 1.000,00 zł, a ponadto zaciągnął dwie pożyczki na kwotę 300,00 zł. Oznacza to zdaniem Sądu, że wnioskodawca rzeczywiście może utrzymywać się z prac dorywczych, a wynagrodzenie otrzymuje w gotówce. Jednakże bierna postawa wnioskodawcy i jego opieszałość w przedstawieniu dowodów ilustrujących jego sytuację finansową, a także duża dysproporcja pomiędzy wydatkami i zadeklarowanymi dochodami, które pokrywają koszty utrzymania tylko w połowie, musiały nasunąć wątpliwości Sądu co do twierdzeń wnioskodawcy. Wnioskodawca wyjaśnił, że ta dysproporcja jest przez niego wyrównywana dzięki zaciąganym pożyczkom. Sąd nie neguje, że sytuacja finansowa wnioskodawcy jest trudna. Podana przez niego struktura wydatków i dochodów nie tworzy jednak spójnego obrazu, a jego twierdzenia pozostały w dużej mierze gołosłowne. Wnioskodawca zasłaniał się brakiem czasu na sporządzenie dokładnego bilansu dochodów i kosztów utrzymania. Osoba ubiegająca się o uzyskanie prawa pomocy musi liczyć się z tym, że spoczywa na niej ciężar dowodowy. Nie chodzi tutaj, jak pisze wnioskodawca, o prowadzenie ksiąg rachunkowych, należy jednak dostarczyć Sądowi rzetelnych, wyczerpujących informacji i dokumentów pozwalających na ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej strony. Wnioskodawca tego nie uczynił, dlatego nie zdołał przekonać Sądu, że nie jest w stanie ponieść kosztów sporządzenia skargi kasacyjnej, które jak sam podał wynoszą 2.000,00 zł. Wobec powyższego wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata z urzędu należało oddalić, o czym orzeczono na zasadzie art. 244§1, art. 245§2 oraz art. 246§1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a.