I SA/Kr 806/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek Sędzia: WSA Grażyna Firek Sędzia: WSA Inga Gołowska (spr.) po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi K. R. na postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 14 maja 2018 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego - skargę oddala - I. Zaskarżonym postanowieniem z 14 maja 2018r. nr [...] Dyrektor izby Administracji Skarbowej w K. po rozpatrzeniu zażalenia K. R. na postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS w T. Inspektorat w B. z 1 marca 2018r. odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego, działając na podstawie art. 138§1 pkt 1 w zw z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1966r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U z 2016r. poz. 23 ze zm. dalej-K.p.a.) i art. 17, art. 18, art. 59 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U z 2016r. poz. 599 ze zm. dalej-u.p.e.a.). Postanowienie wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Dyrektor Oddziału ZUS w T. Inspektorat w B. prowadzi w stosunku do zobowiązanego postępowanie egzekucyjne do jego majątku na podstawie własnych tytułów wykonawczych obejmujących zaległości z tytułu składek ubezpieczeniowych za VIII 2012r., VI,VIII,XII 2013r., V-XII 2014r., I,II,IV-X 2015r. Do majątku zobowiązanego prowadzona jest egzekucja przez komornika sądowego (egzekucja łączna) z zajętego świadczenia emerytalnego oraz z zajętego rachunku bankowego w Banku P. SA , Banku B. SA, i Banku P. SA. Zaległość z tytułu składek za lata 1999-2003 została w dniu 18 listopada 2002r. ,,zawieszona" z uwagi na wniosek zobowiązanego w sprawie restrukturyzacji w oparciu o art. 14 ust. 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawych od przedsiębiorców (Dz. U z 2002r. Nr 155, poz. 1287). Pismem z 12 sierpnia 2017r. zobowiązany zwrócił się do organu o umorzenie postępowania egzekucyjnego wskazując, że w ślad za przesłanymi do ZUS korektami deklaracji DRA za okres od stycznia 1999r. do grudnia 2003r. nastąpiła zmiana wysokości należności, domaga się uchylenia czynności egzekucyjnych i umorzenia wszystkich postępowań egzekucyjnych i zawieszenia tych postępowań. Dyrektor Oddziału ZUS w T. Inspektorat w B. postanowieniem z 5 września 2017r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego stwierdzając, że nie zachodzą przesłanki z art. 59§1 i §2 u.p.e.a. W zażaleniu na to postanowienie zobowiązany K. R. wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego i zakwestionował istnienie obowiązku. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. postanowieniem z 19 grudnia 2017r. uchylił postanowienie Dyrektora ZUS z uwagi na wadliwe uzasadnienie rozstrzygnięcia ponieważ nie wskazano w nim z jakich tytułów wykonawczych i za jakie okresy rozliczeniowe dotyczy odmowa umorzenia postępowania egzekucyjnego. Ponownie wydając rozstrzygnięcie, Dyrektor Oddziału ZUS w T. Inspektorat w B. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zobowiązany w złożonym zażaleniu na powyższe postanowienie zarzucił, iż organ nie ma podstaw prawnych by kwestionować złożone przez niego korekty deklaracji. Organ naruszył tym samym art. 41 ust. 6 pkt 1, ust. 13 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Złożone korekty deklaracji wymagały merytorycznego rozpoznania przez ZUS. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. zaznaczył, że Dyrektor Oddziału ZUS w T. Inspektorat w B. jest jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym a wydając postanowienie zawarł w nim opinię co do istnienia egzekwowanego obowiązku. Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. ma ograniczone możliwości kwestionowania stanowiska wierzyciela. Złożone przez zobowiązanego korekty nie zostały zaewidencjonowane o czym został poinformowany decyzją z 18 października 2017r. od której złożył odwołanie. Organ powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 października 2015r. sygn. akt: SK 9/14, skutkiem czego z dniem 1 października 2016r. znowelizowano §2 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. skonstatował, że nie jest władny wypowiadać się w kwestiach dotyczących naruszenia przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych. Zagadnienie nieuwzględnienia składanych korekt deklaracji wyjaśniono w decyzji z 18 października 2017r. od której skarżący złożył odwołania. Odnośnie zawieszenia prowadzonych postępowań egzekucyjnych to zobowiązany otrzymał pismo z 29 sierpnia 2017r. w którym organ ZUS poinformował go, iż wszelkie wnioski w tym zakresie należy kierować bezpośrednio do organów egzekucyjnych tj. do komornika sądowego lub Naczelnika Urzędu Skarbowego w B.. Organ nie znalazł podstaw do wstrzymania postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 17 u.p.e.a. II. W skardze do Sądu na powyższe postanowienie, K. R. zarzucił naruszenie: -art. 59§1 pkt 2 u.p.e.a. albowiem obowiązek objęty tytułami egzekucyjnymi za okres 1999-2003 nie istnieje z uwagi na dokonaną korektę wadliwych deklaracji rozliczeniowych (która to korekta wynika z rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego z 20 października 2015r. sygn. akt: SK 9/14) zaś obowiązki objęte tytułami egzekucyjnymi za okres po XII 2003r. wygasły albowiem wobec skorygowania dokumentów rozliczeniowych za lata 1999-2003 należności, które zostały dotychczas zaliczone na poczet tego okresu winny zostać zaksięgowane na poczet zaległości objętych późniejszymi tytułami wykonawczymi skutkując ich wygaśnięciem, -art. 41 ust. 6 pkt 1, ust. 13 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, albowiem wbrew stanowisku Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K., ZUS nie ma prawnych możliwości niezaewidencjonowania na koncie płatnika złożonych korekt lecz fakt ten zobowiązany jest uwzględnić i dokonać stosowanego przeliczenia faktycznego zadłużenia płatnika. Wskazując na powyższe wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji i umorzenie postępowania egzekucyjnego ewentualnie uchylenie postanowień i zwrócenie sprawy do ponownego rozpoznania przez ZUS w T. w celu uwzględnienia całego materiału dowodowego dotyczącego przedmiotowej sprawy a w szczególności w celu merytorycznego rozpoznania złożonych korekt dokumentów rozliczeniowych, przeliczenia rzeczywistego stanu zadłużenia i umorzenia egzekucji co do tytułów wykonawczych dotyczących należności, które nie istniały oraz należności, które zostały uregulowane na skutek zaliczenia dotychczasowych wpłat i egzekucji-oraz zasądzenia kosztów postępowania wg norm przepisanych. Zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. narusza interesy prawne z uwagi na niewłaściwą wykładnię przepisów prawa i utrzymanie w mocy wadliwego postanowienia organu egzekucyjnego, który bezzasadnie odmawia umorzenia postępowania egzekucyjnego mimo, że w związku ze zmianą interpretacji Rozporządzenia MPiPS z 18 grudnia 1998r. i wiążącą się z tym korektą dokumentów rozliczeniowych skarżący nie posiada już zadłużenia wobec ZUS. Uzasadniając skargę jej autor wskazał na treść art. 41 u.s.u.s. i stosowne orzecznictwo. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w sprawie. III. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje: Stosownie do art. 3§1 ustawy z 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018r., poz. 1302 ze zm., dalej- p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przepis art. 3§2 pkt 3 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134§1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145§1 pkt. 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145§1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145§1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145§1 pkt. 2 p.p.s.a.). Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W tak określonym zakresie kognicji Sąd ocenił, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zaznaczyć, że istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Celem tej instytucji jest zakończenie postępowania egzekucyjnego, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku, wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza więc, że nie jest realizowany jego cel. Zaznaczyć także należy, że umorzenie wiąże się z trwałymi przeszkodami uniemożliwiającymi jego dalsze prowadzenie i może nastąpić w każdym jego stadium. Umorzenie postępowania egzekucyjnego może być obligatoryjne lub fakultatywne. W pierwszym przypadku musi się ziścić którakolwiek z przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 59§1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Wedle art. 59§1 pkt 2 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Pojęcie "obowiązku" w rozumieniu powołanego przepisu należy odnosić do tego obowiązku, który legł u podstaw wszczęcia postępowania egzekucyjnego - innymi słowy - obowiązku istniejącego, wymagalnego i jednocześnie, którego niewykonanie przez zobowiązanego doprowadziło do uruchomienia postępowania zmierzającego do jego wyegzekwowania na drodze przymusu administracyjnego. Wskazać także należy, że art. 59§1 pkt 2 u.p.e.a. wymienia cztery odrębne przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego. Ich wspólną cechą jest szeroko pojęte nieistnienie obowiązku, który ma stanowić przedmiot egzekucji administracyjnej. Brak przymiotu wymagalności obowiązku może wiązać się z wstrzymaniem wykonania obowiązku, odroczeniem terminu jego wykonania albo rozłożeniem na raty spłat należności pieniężnej. Użyty w przepisie zwrot "został umorzony lub wygasł z innego powodu" oznacza, że ustawodawca umorzenie obowiązku traktuje jako jeden ze sposobów jego wygaśnięcia. Wygaśnięcie, w tym również umorzenie, obowiązku stanowi podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego niezależnie od tego, czy okoliczność ta wystąpiła jeszcze przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, czy też w jego toku. Instytucja umorzenia obowiązku odnosi się do świadczeń pieniężnych. Nie jest natomiast możliwe umorzenie obowiązku niepieniężnego. Z kolei dokonując analizy ujętego w art. 59§1 pkt 2 u.p.e.a. sformułowania "obowiązek nie istniał", należy zwrócić uwagę na to, że ustawodawca, nawiązując do okoliczności nieistnienia obowiązku, użył tego zwrotu w czasie przeszłym. Nieistnienie obowiązku (także w przeszłości) może oznaczać, że obowiązek ten w ogóle nie powstał. Chodzi tu zatem - jak się wydaje - o przypadki, w których obowiązek w ogóle nie istniał albo też uchylono decyzję nakładającą obowiązek, zanim stał się on wymagalny. Z sytuacją taką możemy mieć do czynienia w szczególności w przypadku stwierdzenia w czasie trwania postępowania egzekucyjnego nieważności decyzji nakładającej obowiązek, a to z uwagi na jej skutek ex tunc. Przesłanka nieistnienia obowiązku może wystąpić zarówno przed wszczęciem, jak i już po wszczęciu postępowania egzekucyjnego (tak: Kijowski Dariusz Ryszard (red.), Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II.) Tymczasem z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika, aby decyzja stanowiąca podstawę wystawienia przedmiotowego tytułu wykonawczego została wyeliminowana z obrotu prawnego w trybie nadzwyczajnym, pomimo składanych przez skarżącego wniosków w tymże przedmiocie. Okoliczność "istnienia obowiązku" lub jego wcześniejszego wykonania jest elementem obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym. Podkreślić też trzeba, że organ egzekucyjny - stosownie do art. 29§1 u.p.e.a. - bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej i nie jest uprawniony, do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Wskazana regulacja nie obliguje więc i nie uprawnia organu egzekucyjnego do zweryfikowania podstawy prawnej obowiązku podlegającego egzekucji, albowiem badanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej obejmuje ustalenie, czy obowiązek podlega egzekucji administracyjnej, czy tytuł wykonawczy został wystawiony przez uprawniony podmiot, czy konkretny organ egzekucyjny jest właściwy do egzekucji obowiązku określonego w tytule wykonawczym oraz czy osoba wskazana w tytule wykonawczym podlega orzecznictwu polskich organów administracyjnych (por. wyrok NSA z 18 października 2006r., sygn. akt: II FSK 1302/05, publ. CBOSA). Badanie to ma zatem charakter czysto formalny. Wyjaśniając istotę umorzenia postępowania egzekucyjnego wskazać należy, iż polega ono na przerwaniu postępowania, uchyleniu dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięciu o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Instytucja ta ma na celu zakończenie postępowania, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza, że nie jest realizowany jego cel. W literaturze przedmiotu wskazuje się, że umorzenie wiąże się z trwałymi przeszkodami uniemożliwiającymi dalsze jego prowadzenie (por.: P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz, Warszawa 2008, s. 203). Przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego mogą wystąpić zarówno w trakcie postępowania egzekucyjnego, jak i jeszcze przed jego wszczęciem. Umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić na wniosek wierzyciela, z urzędu, a także z inicjatywy zobowiązanego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego może być zarówno obligatoryjne, jak i fakultatywne. W pierwszym przypadku wystąpienie określonych w ustawie okoliczności rodzi obowiązek umorzenia postępowania, w drugim zaś, zaistnienie przesłanek wskazanych w ustawie, jedynie uprawnia organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego. W rozpoznawanej sprawie istota kontrowersji dotyczy istnienia, bądź nieistnienia przesłanek dotyczących umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne VIII 2012r., VI,VIII,XII 2013r., V-XII 2014r., I,II,IV-X 2015r. Do majątku zobowiązanego prowadzona jest egzekucja przez komornika sądowego (egzekucja łączna) z zajętego świadczenia emerytalnego oraz z zajętego rachunku bankowego w Banku P. SA , Banku B. SA, i Banku P. SA. W ocenie skarżącego podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego stanowi art. 59§1 pkt 2 u.p.e.a, bowiem egzekwowany obowiązek nie istnieje, gdyż skarżący działając na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 października 2015r. sygn. akt: SK 9/14, skorygował deklaracje za lata 1999-2003. Jednakże w ocenie Sądu wskazane stawisko skarżącego jest niezasadne, a co za tym idzie prawidłowo organ odwoławczy jak i organ uprzednio orzekający uznali, że brak było podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego. W związku z faktem, iż skarżący nie dokonał w terminie płatności z tytułu składek ubezpieczeniowych organ egzekucyjny wystawił tytuły wykonawcze na podstawie, którego w dalszej kolejności zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne. Co istotne i co wymaga podkreślenia, w zakresie skutków prawnych dokonanych korekt deklaracji za okresy rozliczeniowe 1999-2003, organ administracji wydał rozstrzygnięcie-decyzję administracyjną z 18 października 2017r. w której ustosunkował się do dokonanych przez skarżącego korekt dokumentacji rozliczeniowej. Skarżący wniósł odwołanie od tej decyzji. Zagadnienie skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 października 2015r. sygn. akt: SK 9/14 dla rozliczenia składek skarżącego K. R. jest zatem rozpatrywane w odrębnie toczącym się postępowaniu, co powoduje, że zarzut naruszenia art. 41 ust. 6 pkt 1, ust. 13 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie mógł być badany w ramach dopuszczalności umorzenia postępowania egzekucyjnego. Twierdzenie zobowiązanego o niepowstaniu egzekwowanego obowiązku może być weryfikowane jednakże nie w trakcie prowadzonego już postępowania egzekucyjnego na co zasadnie zwrócił uwagę organ II instancji. Reasumując powyższe, Sąd stwierdza, że skoro zaskarżone rozstrzygnięcia odpowiadały prawu, skargę należało oddalić. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.