I SA/Kr 808/18

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 27 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. B. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie skargi Z. B. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 14 czerwca 2018 r. nr: [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2017 r. p o s t a n a w i a wniosek oddalić Z. B. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w przedmiotowej sprawie. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w formularzu "PPF" wynika, że Z. B. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania jest świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi dom o powierzchni ok. 90 m˛ (w tym mieszkanie o powierzchni ok. 12 m˛) oraz obsiewana zbożem nieruchomość rolna o areale 0,58 ha, która nie przynosi dochodu ze względu na brak dopłat unijnych. Skarżący nie dysponuje zasobami pieniężnymi, ani przedmiotami wartościowymi. W rubryce 7.2.3 formularza, w której należało wykazać wierzytelności skarżący wpisał "są bardzo duże w postępowaniach w pseudo sądach cywilnych". W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Z. B. podniósł, iż wprawdzie opłata sądowa nie jest wysoka, ale w grę może wchodzić przymus adwokacki, dlatego zmuszony jest on wystąpić z wnioskiem o prawo pomocy. Poza emeryturą skarżący nie ma innego dochodu, dlatego nie wypełnia PIT-u. Oświadczył, że wydatki ma "jak każdy jeden na średnim poziomie na utrzymanie", ponosi też duże wydatki na usunięcie skutków powodzi z 2010 roku oraz na zakup lekarstw. Podał, że w ostatnich miesiącach był siedem razy w szpitalu, co jest skutkiem braku ubezpieczenia przez 14 lat. Opłaca rachunki za energię elektryczną i internet, ponadto "coś się kupi dla potrzeb utrzymania domu i tak cała emerytura się rozchodzi". Wodę pobiera z własnej studni, ma swoje szambo i opał. Wnioskodawca oświadczył, że ma ogromne zadłużenie u osób prywatnych, ponieważ w okresie, kiedy nie miał emerytury, pożyczał od jednego, a pożyczone pieniądze oddawał drugiemu. Zadłużenie rosło, a "w pseudo sądach cywilnych odszkodowania nie przyznano". Zarządzeniem z dnia 4 września 2018 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez przedłożenie odpowiednich oświadczeń i dokumentów na okoliczność wykazania jego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, a to: - potwierdzenia wysokości pobieranego świadczenia emerytalnego za miesiąc sierpień 2018 r., - spisu miesięcznych wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie oraz udokumentowanie tych wydatków aktualnymi rachunkami, - kopii decyzji określającej łączną wysokość zobowiązania skarżącego z tytułu podatku od nieruchomości/podatku rolnego/podatku leśnego za 2018 rok, - odpisów z ksiąg wieczystych (lub ich kserokopii, bądź też numerów ksiąg wieczystych) obejmujących nieruchomości będące własnością lub współwłasnością skarżącego, - oświadczenia czy posiadana nieruchomość rolna przynosi skarżącemu jakiekolwiek dochody – jeśli tak, jaka jest ich wysokość, - wyciągów z rachunków bankowych strony obrazujących historię transakcji z trzech ostatnich miesięcy wraz z aktualnym saldem; - oświadczenia popartego stosownymi dokumentami o aktualnym zadłużeniu skarżącego. Odnosząc się do wezwania Z. B. oświadczył, że nie zbiera paragonów za wydatki, które są nieduże. Nie przedstawił kopii decyzji dotyczącej podatku od nieruchomości, oświadczając, że nie są pobierane podatki od takiej wielkości gruntu. Nie przesłał odpisów z ksiąg wieczystych twierdząc, że ma założonych takich ksiąg. Podał, że nieruchomość nie przynosi dochodu, bowiem nie otrzymuje dopłat unijnych. Nie przesłał wyciągów z rachunków bankowych, ponieważ nie posiada rachunków. Podał, że zadłużenie ma ogromne, ale nie uzyska dokumentu od osób prywatnych, jeśli zaś chodzi o izby skarbowe, komorników, windykatorów i innych, to zdaniem skarżącego za [...] zł opłaty od skargi "szkoda czasu o ich pozyskanie". Do pisma załączona została kserokopia przekazu pocztowego dotyczącego potwierdzenia wypłaty emerytury za miesiąc sierpień 2018 r. w kwocie [...]zł. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, którego domaga się skarżący, a obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie kwalifikowanego pełnomocnika, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użyte w powołanym przepisie sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, zaś słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11). Zatem to skarżący ubiegając się o udzielenie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym winien był przekonać orzekającego, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania we własnym zakresie. Aby dokonać rzetelnej, wolnej od wątpliwości oceny możliwości płatniczych strony orzekający musi dysponować dokładnymi informacjami na temat jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Informacje te winien przedstawić wnioskodawca. Brak takich danych lub dane niepełne powodują, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenia strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajdują odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W niniejszej sprawie Z. B. nie przekonał orzekającego o niemożliwości pokrycia przez niego kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika. Dane zawarte w urzędowym formularzu "PPF" nie miały cech "dokładności", a wezwanie do ich uzupełnienia nie zostało przez skarżącego zrealizowane w pełni. Orzekający nie dysponuje przede wszystkim żadnymi informacjami o wysokości ponoszonych przez stronę wydatków. Pomimo wezwania do przedłożenia spisu ponoszonych w miesiącu kosztów i udokumentowania ich aktualnymi rachunkami Z. B. uchylił się od podania chociażby szacunkowych danych w tym przedmiocie odpowiadając, że nie zbiera paragonów za wydatki, które są nieduże. Brak tych danych i dokumentów uniemożliwia ustalenie terminowości i formy dokonywanych płatności, a także wysokości ponoszonych kosztów. W takiej sytuacji orzekający nie może dokonać sumarycznego zestawienia uzyskiwanych w miesiącu dochodów i ponoszonych przez wnioskodawcę wydatków, aby ustalić czy pozostają mu jakiekolwiek wolne środki finansowe, którymi mógłby pokryć należne w sprawie koszty sądowe. Pomimo powoływania się na milionowe zadłużenie skarżący uchylił się od wykazania wysokości tego zadłużenia zarówno u osób prywatnych, jak i instytucji. Niezrozumiałe jest przy tym tłumaczenie skarżącego, że za [...] zł opłaty od skargi szkoda mu czasu na pozyskanie takich dokumentów. Wobec powyższego należy stwierdzić, że Z. B. nie ujawnił wszystkich danych dotyczących jego sytuacji materialnej i możliwości płatniczych, czym pozbawił orzekającego możliwości pełnej oceny jego kondycji finansowej. Uwzględnienie żądania jest natomiast możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji w zakresie wysokości dochodów wnioskodawcy i wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową, z czym związany jest ścisły rygoryzm. Jeżeli strona, mimo nie budzącej wątpliwości treści wezwania, nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji - do czego ma oczywiście prawo - musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 kwietnia 2016 r. sygn. akt II GZ 313/16 i z dnia 9 września 2016 r. sygn. akt II OZ 833/16, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.