I SA/Kr 821/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wolas po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2011r. na posiedzeniu niejawnym spraw ze skarg "Z" S.A. w likwidacji w K. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 22 marca 2010r. nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 1999r. postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych w ¾ części, 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie po rozpoznaniu wniosku "Z" S.A. w likwidacji w K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych - w związku z zamiarem zaskarżenia przez Spółkę decyzji Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 22 marca 2010r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 1999r. - postanowieniami z dnia 12 maja 2010r. prawomocnie zwolnił ją od kosztów sądowych w tych sprawach w ¾ części, zaś w pozostałym zakresie wniosek oddalił. Wyrokiem z dnia 2 lutego 2011r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargi Spółki na wskazane decyzje Dyrektora Izby Skarbowej. Kwestionując stanowisko Sądu zawarte w tym wyroku Spółka działając za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika zaskarżyła go w drodze skargi kasacyjnej. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I tut. Sądu z dnia 12 maja 2011r. wezwano skarżącą Spółkę do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 1037 zł – w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. W dniu 13 maja 2011 r. skarżąca Spółka skierowała do Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jak wynika z uzasadnienia wniosku oraz przedłożonych dokumentów kapitał zakładowy spółki wynosi 3 151 200zł, wartość posiadanych budynków i lokali – 19 626,75 zł a długoterminowych aktywów finansowych w postaci udziałów w spółkach (głównie w powstałej w wyniku restrukturyzacji zakładów - spółce "Z1" sp. z o.o.) – 3 987 511,73 zł. Udziały w "Z1" sp. z o.o. zostały zajęte (zajęcie zabezpieczające) przez Skarb Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego do kwoty 2 388 855 zł. Na dzień 31 marca 2010r. "Z" S.A. likwidacji w Krakowie odnotowała zysk w wysokości 707 976,04 zł. Posiadany przez nią rachunek bankowy w ING Banku Śląskim S.A. został zamknięty dnia 27 maja 2011r. Strona skarżąca jest współużytkownikiem wieczystym nieruchomości o pow. 773m2, w 136/2000 części, zabudowanej budynkiem mieszkalnym o pow. 6783m2, dla której prowadzona jest przez Sąd Rejonowy w K. księga wieczysta [...]. Budynek zawiera lokale mieszkalne z lokatorami, którym przysługuje prawo pierwokupu mieszkań zakładowych. Nieruchomość ta obciążona jest hipotekami przymusowymi na rzecz Skarbu Państwa. Postanowieniem z dnia 2 czerwca 2011r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zwolnił stronę skarżącą od kosztów sądowych w ¾ części, zaś w pozostałym zakresie wniosek oddalił. W sprzeciwie od tego postanowienia pełnomocnik skarżącej Spółki zażądał uwzględnienia w całości wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przypomniano, że strona skarżąca została postawiona w stan likwidacji i nie prowadzi obecnie żadnej działalności gospodarczej. Wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki z 7 kwietnia 2010r. został zwrócony z uwagi na braki formalne, których nie mogła usunąć ze względu na brak środków niezbędnych na sporządzenie wymaganej przez sąd upadłościowy dokumentacji. Spółka nie ma żadnych środków pieniężnych w kasie, ani też na rachunku bankowym, który został zamknięty w dniu 27 maja 2011 r. z powodu braku regulowania kosztów jego prowadzenia, przy czym saldo ujemne wskazanego rachunku wynosiło na dzień 16 kwietnia 2010r. 2 590 580,25zł. Spółka nie posiada też majątku, który mógłby zostać spieniężony w celu uzyskania środków na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej. Jedyny składnik długoterminowych aktywów finansowych Spółki w postaci udziałów i akcji w jednostkach powiązanych – "Z1" Sp. z o.o. o wartości 3 987 511,73 zł (wedle stanu na dzień 31 marca 2010 r.) został zajęty przez organy egzekucyjne prowadzące przeciwko Spółce postępowania zmierzające do wyegzekwowania zobowiązań podatkowych wynikających z decyzji będących przedmiotem niniejszego postępowania. Wedle bilansu sporządzonego na dzień 31 marca 2010 r. strona skarżąca posiada stratę z lat ubiegłych w wysokości 14 337 338,38 zł. Ewentualny zysk netto na koniec 2010 roku (na dzień 31 marca 2010 r. wynosił 707 976,04 zł a Spółka nadal nie sporządziła bilansu za cały 2010 rok) będzie musiał zostać przeznaczony na pokrycie wskazanej straty. W dalszej kolejności zwrócono uwagę na fakt, że zaskarżone postanowienie zasadzało się na stwierdzeniu, że sytuacja finansowa Spółki nie zmieniła się od czasu rozpoznania poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy, którego efektem było wydanie postanowienia dokładnie odpowiadającego treści obecnie zakwestionowanego. Tymczasem środki, które zostały wówczas w imieniu Spółki uiszczone tytułem wpisu od przywołanych skarg pochodziły nie z majątku Spółki (którym nie dysponuje), lecz z osobistego majątku likwidatora spółki – A.J. oraz jej męża. Końcowo wyjaśniono, że postępowania administracyjne i sądowo-administracyjne, których przedmiotem jest badanie decyzji w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 1999r. trwa już osiem lat, a motywem niezaskarżania przez Spółkę postanowień z dnia 12 maja 2010r. była konieczność umożliwienia szybszego zakończenia postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Z wniosku spółki jednoznacznie wynika, iż wnosi ona o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, a to zwolnienia od kosztów sądowych. W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba lub jednostka ta wykaże, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Regulacja ta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, powinny uzasadniać jego żądanie. Oznacza to, iż na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy ocena tych dowodów w świetle spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Stwierdzenie przez Sąd sprzeczności w składanych przez stronę wyjaśnieniach oraz przedkładanych dokumentach, a następnie powzięcie uzasadnionych wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy nie pozwalają na przeniesienie na budżet państwa kosztów sądowych obciążających podatnika. Należy również podkreślić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa – stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Orzekając zatem w zakresie przyznania prawa pomocy, powinnością Sądu jest wyważenie zarówno interesu Państwa, a więc ogółu obywateli, jak i strony skarżącej. Celem bowiem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji tym podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. W świetle przytoczonej regulacji oraz powyższych uwag, Sąd uznał, iż okoliczności przedstawione przez stronę skarżącą nie uzasadniają przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Analiza akt sprawy w konfrontacji z twierdzeniami strony i wskazywanymi przez nią okolicznościami nasuwa wątpliwości dotyczące sytuacji finansowej w jakiej znajduje się wnioskodawca, których istnienie przesądza o odmowie przyznania prawa pomocy, a to mając na względzie spoczywający na skarżącej ciężar dowodowy w tym zakresie. Niemniej istotnym dla sprawy jest, że prawomocnymi postanowieniami z dnia 12 maja 2010r. Referendarz sądowy zwolnił Spółkę od kosztów sądowych w tych sprawach w ¾ części, zaś w pozostałym zakresie wniosek oddalił. W świetle art. 168 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowienie to posiada walor prawomocności. Nie wyklucza to jednak możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, ponieważ stosownie do treści 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Zgodnie jednak z art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Przenosząc powyższe na grunt niniejszego postępowania należy stwierdzić, że Sąd rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy zawartej we wskazanym postanowieniach z dnia 12 maja 2010r. Możliwość zmiany bądź uchylenia wspomnianego orzeczenia daje natomiast art. 165 p.p.s.a., jednakże tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku, a mianowicie zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Rozpoznając ponowny wniosek, Sąd zobowiązany był zatem zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, przede wszystkim zaś ustalić, jaka była sytuacja strony w dacie wydania postanowień z dnia 12 maja 2010r., a jaka w dacie kolejnego rozpoznania sprawy. W tej sytuacji nie można odmówić racji argumentacji zakwestionowanego postanowienia Referendarza sądowego, iż przedstawione w toku niniejszego postępowania wpadkowego twierdzenia i dokumenty źródłowe nie wskazują na zmianę badanych uprzednio okoliczności w ramach rozpatrywania wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych. W tym kontekście nie może też dziwić uwypuklenie znaczenia oświadczenia likwidatora Spółki, iż sytuacja finansowa i majątkowa "Z" S.A. w likwidacji nie uległa żadnej zmianie od dnia 7 kwietnia 2010r. Sąd w pełni podziela stanowisko Referendarza sądowego w tym zakresie. Dodatkowo pamiętać należy, że u podstaw postanowień z dnia 12 maja 2010r. legła okoliczności, iż Spółka do 31 marca 2010r. osiągnęła zysk w wysokości 707 976,04 zł i jako profesjonalista obrotu gospodarczego znacznych rozmiarów powinna zabezpieczyć z tej kwoty stosowne środki umożliwiające realizację jej praw przed sądem. Następnie, przy wydatkowaniu oczekiwanego zysku netto na koniec 2010r. Spółka winna była liczyć się z kosztami związanymi z prowadzonym przed tut. Sądem postępowaniem. W tych warunkach Sąd nie ma wątpliwości, że sytuacja faktyczna upadłej Spółki nie odpowiada warunkom koniecznym do przyznania jej prawa pomocy w zakresie żądanym we wniosku, a to w związku z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Rozwiązanie w kwestii prawa pomocy przyjęte w postanowieniach z dnia 12 maja 2010r. utrzymuje zresztą równowagę między interesami Skarbu Państwa a indywidualnym interesem skarżącego. Jednocześnie rozstrzygnięcie to realizuje cel instytucji prawa pomocy, jakim jest umożliwienie obrony swych praw na drodze sądowej podmiotom, które ze względu na trudną sytuację majątkową nie mają dostatecznych środków, aby w pełni pokryć związane z tym koszty, a przede wszystkim koszty sądowe. Odnosząc się do dalszych argumentów sprzeciwu wskazać należy, że przy okazji planowania strategii procesowej reprezentujący Spółkę profesjonalny pełnomocnik powinien był brać pod uwagę wszystkie konsekwencje przedsiębranych przez siebie – jak sam wskazuje w pełni świadomie - działań i zaniechań. Na obecnym etapie postępowania nie może on zatem skutecznie powoływać się na nieuzewnętrznione przekonania, które legły u podstaw rezygnacji z zaskarżania postanowień z dnia 12 maja 2010r. Nie uszło też uwadze Sądu, iż mimo tak złej kondycji finansowej strona skarżąca udzieliła pełnomocnictwa dwóm profesjonalnym pełnomocnikom z Kancelarii "T. Studnicki, K. Płeszka, Z. Ćwiąkalski, J. Górski" sp. k. w Krakowie. Ponosząc zapewne znaczące wydatki na tak rozbudowane i fachowe zastępstwo procesowe skarżąca na pewno nie traktowała obowiązku poniesienia opłat sądowych jako preferencyjnego a tym samym wykazała, że pewne środki finansowe na prowadzenie postępowania przed sądem administracyjnym posiada. Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.