I SA/Kr 825/12

Dnia 22 sierpnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Inga Gołowska po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.M. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 6 lipca 2012r. sygn. akt: I SA/Kr 825/12, oddalającego wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 25 kwietnia 2012r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia wniosku bez rozpoznania postanawia oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek M.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika, w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 25 kwietnia 2012r., nr [...], w przedmiocie pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach M.M. ur. w 1936r. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną H.M. ur. w 1940r. M.M. otrzymuje emeryturę w wysokości 3.509,00 zł. miesięcznie. Żona jest natomiast osobą niewidomą i sparaliżowaną. Wymaga stałej opieki, rehabilitacji oraz leczenia. Pobiera ona rentę inwalidzką w kwocie 853,00 zł. miesięcznie. Strona skarżąca jest właścicielem domu o pow. 105 m2, działki zabudowanej o pow. 600 m2 oraz nieruchomości rolnej o pow. 841 m2. Posiada też oszczędności pieniężne w wysokości 21.061,00 zł. W tym stanie rzeczy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie odmówił skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych, stwierdzając, że sytuacja finansowa skarżącego nie ma znamion wyjątkowości, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł w terminie sprzeciw, w jego treści nie podniósł jednak żadnych argumentów, które miałyby świadczyć o wadliwości zaskarżonego rozstrzygnięcia i w ogóle nie poruszył kwestii zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu zamieścił natomiast swoje roszczenia i pretensje związane z podziałem nieruchomości. Art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U z 2012r. poz.270 dalej-p.p.s.a.) stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 stycznia 2005r. (sygn. akt: FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy, zgodnie z art. 246§1 p.p.s.a. przysługuje w całości osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w części – gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym (postanowienie NSA z 18 czerwca 2004r., sygn. akt: FZ 165/2004, niepubl.). Z powyższych powodów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, które w pełni podziela tut. Sąd, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (postanowienie NSA z 22 grudnia 2002r., sygn. akt: OZ 862/04, niepubl.). Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Rady Ministrów z 24 lipca 2008r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2009r. (M.P. Nr 55, poz. 499), od 1 stycznia 2009r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 1.276,00 zł. Ponadto z ugruntowanego już orzecznictwa wynika, iż obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronie bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Wysokość opłaty oceniana jest bowiem w świetle okoliczności faktycznych sprawy, odnoszących się do zdolności skarżącego do jej uiszczenia (por. orzecz. Webb przeciwko Wielkiej Brytanii, skarga nr 9353/81, czy Kreuz I przeciwko Polsce z dnia 19.06.2001 r., skarga nr 28249/95). Należy też wyjaśnić, że do oceny sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego na wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzu (art. 252§1 p.p.s.a.). Jeżeli oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego (art. 255 p.p.s.a.). W przedmiotowej sprawie skarżący nie wykazał (co wiąże się z należytym udokumentowaniem, graniczącym z udowodnieniem), że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania (art. 246§1 pkt 1 p.p.s.a.). .W pierwszej kolejności należy podkreślić, że skarżący uzyskuje wraz z małżonką stały miesięczny dochód w wysokości 4.362,00 zł., podczas gdy zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z 13 września 2011r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2012r. ( Dz. U. z 2011, Nr 192 , poz. 1141) wynagrodzenie to od 1 stycznia 2012r. wynosi 1.500,00 zł. M.M. jest też właścicielem nieruchomości, a co najważniejsze posiada oszczędności w kwocie 21.061,00 zł. Oboje małżonkowie są wprawdzie osobami starszymi a H.M. jest osobą niewidomą i sparaliżowaną, wymagającą stałej opieki, jednakże wysokość osiąganych dochodów oraz stan posiadania wykluczają ich z grona osób ubogich, uprawnionych do korzystania z prawa pomocy. Już dane zawarte w oświadczeniu majątkowym świadczą o tym, że skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe, ograniczające się w niniejszej sprawie do wpisu w wysokości 100,00 zł. Jednocześnie skarżący nie dostarczył Sądowi żadnych informacji co do miesięcznych kosztów utrzymania, które wpłynęłyby na zmianę tego obrazu. Skarżący nie zastosował się bowiem do wezwania Sądu i zaniechał przedstawienia dokumentów, które pozwoliłyby zobrazować jego sytuację finansową, a przede wszystkim oszacować wysokość miesięcznych wydatków rodziny związanych z bieżącymi potrzebami. Co istotne, również na etapie sprzeciwu skarżący nie przedstawił żadnych zarzutów ani argumentów świadczących o tym, że poczyniona przez referendarza ocena jego możliwości finansowych jest błędna, co pozwala zakładać, że zawarte tam ustalenia są zgodne z rzeczywistością. Wobec powyższego skarżący nie zdołał uprawdopodobnić, aby obecna sytuacja materialna uniemożliwiała mu poniesienie kosztów sądowych, w związku z czym orzeczono jak w sentencji, działając na zasadzie art. 244§1, art. 245§2 oraz art. 246§1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a.