I SA/Kr 853/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek (spr.) Sędziowie: WSA Piotr Głowacki WSA Inga Gołowska Protokolant: specjalista Bożena Piątek po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 listopada 2017 r. sprawy ze skargi W. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania - skargę oddala - Wójt Gminy J.-P. postanowieniem z dnia 24 marca 2017 r. nr [...] odmówił wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie ustalenia wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego na 2017 r. dla W. B. jako samoistnego posiadacza nieruchomości położonej w R. pod nr [...]. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że W. B. złożył informację w sprawie podatku od nieruchomości oraz zwrócił się z prośbą o przesłanie nakazu podatkowego. Wyjaśnił również, że według ewidencji gruntów i budynków S. B. jest właścicielem położonych w R. działek nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz użytkownikiem działki nr [...]. W dniu 7 lipca 1987 r. S. B. zmarł i po jego śmierci podatki z tej nieruchomości były opłacane przez A. J., a następnie przez R. J. - syna A. J. jako samoistnego posiadacza powyższej nieruchomości. W związku ze złożonym wnioskiem przez W. B. o przesyłanie nakazu płatniczego z nieruchomości położonej w R. , organ podatkowy I instancji wezwał W. B. oraz R. J. w celu złożenia wyjaśnień w sprawie samoistnego posiadania nieruchomości położonej w R. pod nr [...]. W wyniku przesłuchania W. B. i R. J. ustalono, że nie zostało przeprowadzone postępowanie spadkowe po S. B.. W. B. oświadczył, że nie zamieszkuje w R. i nie użytkuje gospodarstwa rolnego położonego w R. . Natomiast R. J. oświadczył, że zamieszkuje w R. pod numerem [...] oraz użytkuje gospodarstwo rolne położone w R. , dokonuje wszelkich opłat tj. opłat za energię, wodę, odpady komunalne, podatki, korzysta z dopłat bezpośrednich do gruntów. Organ I instancji wyjaśnił, że o tym kto jest posiadaczem samoistnym decyduje fakt, czy dana osoba włada rzeczą - w tym przypadku nieruchomością - tak jak właściciel, korzystając z niej wyłączeniem innych osób, pobiera pożytki i dochody, a także uważa się za uprawnionego do rozporządzania nią. Zatem każdy kto spełnia powyższe przesłanki jest posiadaczem samoistnym, natomiast jeżeli nie spełnia wymienionych kryteriów nie może być uznany za posiadacza samoistnego. Poprzez samo oświadczenie woli nikt nie staje się posiadaczem samoistnym. W zażaleniu W. B. nie zgodził się ze stanowiskiem, że R. J. jest posiadaczem samoistnym ww. nieruchomości. Jak podkreślił, żyją prawni spadkobiercy S. B. i w takiej sytuacji bezzasadnie Wójt [...] wpisuje R. J. jako posiadacza samoistnego. R. J. nie miał prawa bez zgody spadkobierców wprowadzić się do budynku i nigdy takiej zgody od spadkobierców nie otrzymał. P. R. Jeleń jest zameldowany w miejscowości C.-P., a nie w R. . W związku z powyższym, W. B. uważa, że, bezprawnie nakaz podatkowy jest wysyłany na adres w R. . Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia 13 czerwca 2017 r. nr [...] utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że W. B. w dniu 7 lutego 2017 r. wraz z informacją podatkową złożył wniosek o przesyłanie nakazu płatniczego na adres: J. , ul. [...]. Wójt Gminy J.-P. w związku ze złożoną deklaracją oraz żądaniem ww. podjął działania mające na celu wyjaśnienie, czy W. B. jest posiadaczem samoistnym nieruchomości. W wyniku podjętych czynności ustalono, że nie przeprowadzono postępowania spadkowego po S. B. oraz, że R. J. zamieszkuje w R. pod numerem [...] i użytkuje gospodarstwo rolne położone w R. , dokonuje wszelkich opłat tj. opłat za energię, wodę, odpady komunalne, podatki, korzysta z dopłat bezpośrednich do gruntów. Natomiast W. B. nie zamieszkuje w R. pod numerem [...] i nie użytkuje gospodarstwa rolnego położonego w R. . O tym, kto jest posiadaczem samoistnym decyduje fakt, czy dana osoba włada nieruchomością tak jak właściciel, korzystając z niej z wyłączeniem innych osób, pobiera pożytki i dochody, a także uważa się za uprawnionego do rozporządzania nią. Jak podkreślił organ odwoławczy, w świetle poczynionych ustaleń W. B. nie mógł zostać uznany za posiadacza samoistnego, a tym samym za stronę postępowania w sprawie ustalenia wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego. Nadto organ II instancji wyjaśnił, że w rozpatrywanym przypadku nie jest możliwe prowadzenie postępowania w sprawie ustalenia wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego i w rezultacie wydanie decyzji w stosunku do W. B. zgodnie z jego żądaniem, gdyż organ podatkowy zakończył postępowanie w przedmiocie ustalenia wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego za 2017 r. dotyczących nieruchomości położonej w R. pod numerem [...] decyzją z dnia 28 marca 2017 r. Decyzja ta została skierowana do R. J. i ma ona charakter ostateczny. Jak podkreślił organ II instancji, również z tego powodu nie jest możliwe uwzględnienie zażalenia, gdyż istnienie w obrocie ostatecznej decyzji w tym przedmiocie stanowi przeszkodę do prowadzenia postępowania w stosunku do W. B.. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie W. B. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, podnosząc, że rozstrzygnięcie wydano z rażącym naruszeniem prawa, stan faktyczny ustalono błędnie, zaś ustalenia są sprzeczne z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego. Wskazał on również, że nie wyjaśniono wszystkich okoliczności faktycznych oraz błędnie odczytano żądanie skarżącego, z jakim zwrócił się do Wójta Gminy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z treścią art. 119 pkt 3 ustawy dnia z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) dalej – "p.p.s.a.", sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli: przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W świetle treści wskazanego przepisu oraz przedmiotu zaskarżenia w niniejszej sprawie należy stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie korzystając z dyspozycji art. 119 pkt 3 p.p.s.a. mógł z urzędu rozpoznać przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym. Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu. Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji (postanowienia) podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji (postanowienia), stwierdzenia jej nieważności bądź wydania decyzji (postanowienia) z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a. Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie wyżej wymienionych ustaw, Sąd po rozpoznaniu niniejszej sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym uznał, że skarga nie jest zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu było postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 czerwca 2017 r. utrzymujące w mocy postanowienie Wójta Gminy J.-P. z dnia 24 marca 2017 r. odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia skarżącemu wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego na 2017 r. (wydania i doręczenia skarżącemu nakazu podatkowego na 2017 r.) Powodem odmowy było uznanie przez organ podatkowy I instancji, że skarżący nie może być uznany za posiadacza samoistnego nieruchomości położonej w R. pod numerem [...] i tym samym nie dysponował legitymacją prawną do wystąpienia z wnioskiem o przesyłanie nakazu płatniczego wydanego dla przedmiotowej nieruchomości. Podstawą prawna wydanego rozstrzygnięcia był art. 165a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm.), zgodnie z którym, gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Wyjaśnić należy w tym miejscu, że pojęcie strony w postępowaniu podatkowym określają przepisy art. 133 § 1 – 3 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z art. 133 § 1 Ordynacji podatkowej stroną postępowania jest: podatnik, płatnik, inkasent lub ich następca prawny, a także osoba trzecia, o której mowa w art. 110-117c, która z uwagi na swój interes prawny żąda czynności organu podatkowego, do której czynność organu podatkowego się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczy. Instytucja strony postępowania została oparta na interesie prawnym bezpośrednio odnoszącym się do sfery prawnej danego podmiotu, który legitymuje ten konkretny podmiot do przypisania mu przymiotu strony w konkretnym postępowaniu. Jak podkreśla się w orzecznictwie z faktu, że w art. 133 § 1 O.p. wymieniono jako potencjalne strony w postępowaniu podatkowym podatników, płatników, inkasentów lub ich następców prawnych, a także osoby trzecie, o których mowa w art. 110–117 Ordynacji podatkowej, nie można wyprowadzać wniosku, że w każdym z postępowań podatkowych prowadzonych wobec jednej kategorii podmiotów, wymienionych w tym przepisie, mogą brać udział osoby czy jednostki zaliczane do innej kategorii podmiotów. Każda z tych osób czy jednostek nabywa status strony w postępowaniu, w którym wobec niej konkretyzują się prawa lub obowiązki wynikające z przepisów prawa podatkowego (por. wyrok NSA z 3 lutego 2006 r., sygn. akt I FSK 504/05). Kolejno wskazać trzeba, że w podatku rolnym, tak również w podatku od nieruchomości ustawodawca przyjął zasadę, że podatek ciąży na właścicielu gruntu (nieruchomości), chyba, że przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 1892) podatnikami podatku rolnego są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki, nieposiadające osobowości prawnej, będące właścicielami gruntów, z zastrzeżeniem ust. 2, który stanowi, że jeżeli grunty znajdują się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku rolnego ciąży na posiadaczu samoistnym. Podobną regulacja została zawarta w art. 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 ustawy z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1785 ze zm.) oraz w art. 2 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o podatku leśnym (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1821). Stąd zasadniczo podatnikiem jest właściciel gruntu (gdy tytuł własności i stan faktycznego posiadania związane są z tym samym podmiotem), natomiast w sytuacji, gdy występują dwa podmioty – właściciel i posiadacz samoistny, albo tylko posiadacz samoistny podatnikiem jest posiadacz samoistny. Nakaz płatniczy (łączne zobowiązanie pieniężne) może być jednak skierowany do posiadacza samoistnego, tylko wówczas, gdy zostanie ustalone w sposób niebudzący wątpliwości, że nieruchomość znajduje się w posiadaniu samoistnym innej osoby niż właściciel. Posiadanie, w tym posiadanie samoistne, jest stanem faktycznym, polegającym na faktycznym władztwie, przez które rozumie się samą możność władania rzeczą. Według panującego poglądu doktryny posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu fizycznego elementu władania rzeczą, określanego jako corpus possessionis, oraz psychicznego elementu animus rem sibi habendi, rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie. Posiadaczem samoistnym jest ten, kto włada rzeczą jak właściciel (art. 336 Kodeksu cywilnego). Rozstrzygające znaczenie ma więc rozległy zakres władania rzeczą, na wzór prawa własności, chociażby nawet nie poparty przysługującym posiadaczowi prawem własności. Domniemywa się, że ten, kto rzeczą faktycznie włada jest jej posiadaczem samoistnym (art. 339 Kodeksu cywilnego). W większości przypadków posiadaczem samoistnym jest prawowity właściciel. Jednak może się także zdarzyć, że daną rzeczą faktycznie włada jak właściciel osoba niebędąca właścicielem - pozostająca w dobrej lub złej wierze. Jak wynika z bezspornych ustaleń faktycznych (ewidencja gruntów i budynków) właścicielem przedmiotowej nieruchomości był S. B., który zmarł w dniu 7 lipca 1987 r. Po śmierci dotychczasowego właściciela nie przeprowadzono postępowania spadkowego, a podatki z tej nieruchomości były opłacane przez A. J., a następnie przez R. J.. Ponieważ skarżący pismem z dnia 7 lutego 2017 r. zwrócił się z wnioskiem o przesłanie mu nakazu podatkowego w podatku od nieruchomości, rolnego i leśnego od nieruchomości położonej w R. nr [...], załączając do wniosku informację w sprawie podatku od nieruchomości, rolnego i leśnego, gdzie w rubryce "rodzaj własności" wskazał "posiadacz samoistny", organ podatkowy I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające z udziałem skarżącego oraz R. J.. Z ustaleń powyższego postępowania, w tym wyjaśnień skarżącego, jednoznacznie wynikało, że po śmierci S. B. nie przeprowadzono postępowania spadkowego, on sam nie zamieszkuje w R. pod nr [...], nie użytkuje gospodarstwa rolnego położonego w R. . W kontekście powyższych ustaleń prawidłowa była konstatacja organów podatkowych orzekających w sprawie, że skarżącego nie można uznać za posiadacza samoistnego przedmiotowej nieruchomości, tym samym nie może uznać go także za podatnika podatku od nieruchomości, rolnego i leśnego, na którego winien być wystawiona decyzja w sprawie ustalenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości, rolnym i leśnym w formie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2017 r. Skarżący nie wykazał w żaden sposób, że jest posiadaczem samoistnym przedmiotowej nieruchomości. O tym kto jest posiadaczem samoistnym decyduje fakt, czy dana osoba włada rzeczą (nieruchomością) tak jak właściciel, korzystając z niej z wyłączeniem innych osób, pobiera pożytki i dochody, a także uważa się do uprawnionego do rozporządzania rzeczą. W przypadku gruntu rolnego takim atrybutem władztwa nad nim jest np. uprawa ziemi (gruntu). Skarżący nie udokumentował w jakikolwiek sposób, że takie władztwo na przedmiotową nieruchomością sprawował i sprawuje, tym samym nie może być uznany za posiadacza samoistnego. W skardze zostały postawione zarzuty rażącego naruszenia prawa, błędnych ustaleń faktycznych, sprzeczność ustaleń z treścią zebranego materiału dowodowego, niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych, błędnego odczytania żądania skarżącego z jakim zwrócił się do Wójta Gminy. Zarzuty te nie zostały w żaden sposób skonkretyzowane i przekonywującą uargumentowane. Z kilkuzdaniowego uzasadnienia skargi wynika, że skarżący domagał się od organu podatkowego, aby to na niego został wydany nakaz płatniczy i na pozostałych spadkobierców, których jednak nie wskazał. Wbrew zatem twierdzeniom skargi, organ I instancji prawidłowo odczytał treść pisma skarżącego z dnia 7 lutego 2017 r. jako wniosek o wszczęcie postępowania podatkowego i wydanie decyzji wymiarowej (łącznego zobowiązania pieniężnego) na 2017 r. dla skarżącego. Skarżący ani w toku postępowania podatkowego, jak również w skardze nie przedstawił żadnych dowodów, które potwierdzałyby, że to on jest samoistnym posiadaczem przedmiotowej nieruchomości, a jedynie podjął próbę podważenia ustaleń organów, co do uznania za podatnika R. J.. Jednakże w niniejszym postępowaniu, badaniu Sądu podlegało postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania podatkowego na wniosek skarżącego i ocena dotyczyła wyłącznie prawidłowości ustaleń w kwestia statusu skarżącego jako samoistnego posiadacza nieruchomości położonej w R. nr [...] i tym samym podatnika podatku od nieruchomości oraz podatku rolnego i leśnego. W kontekście powyższego w ocenie Sądu w składzie orzekającym w sprawie, organ podatkowy prawidłowo zastosował art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej wydając postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.