I SA/Kr 857/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z.S. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 857/12 oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 13 kwietnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach za 2005 r. postanawia oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 18 maja 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynęła za pośrednictwem organu skarga Z.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 13 kwietnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach za 2005 r. Do przedmiotowej skargi załączony został wniosek o udzielenie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Jak wynika z jego treści oraz ze złożonych do akt sprawy dokumentów skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną E.P. – S., jej matką E.S. oraz małoletnim synem D. S. E. P. – S. uzyskuje wynagrodzenie za pracę nauczyciela w kwocie 2.700 zł brutto miesięcznie i z tego tytułu w 2011 r. osiągnęła dochód w kwocie 40.763,16 zł. Dodatkowo prowadzi działalność gospodarczą pod firmą "E", co przynosi jej dochód w kwocie 6.800 zł miesięcznie. Z tego tytułu w 2011 r. osiągnęła dochód w kwocie 151.615,04 zł, przy przychodzie na poziomie 5.274.098,76 zł. Z bilansu firmy za okres od 1 stycznia 2012 r. do 31 maja 2012 r. wynika, iż dochód z tej działalności wyniósł 83.386,29 zł przy przychodzie na poziomie 2.129 613,17 zł. Posiada w Banku Spółdzielczym w D. konto osobiste, na którym na dzień 26. Czerwca 2012 r. zgromadzona była kwota 503 zł oraz konto firmowe, którego saldo na dzień 29 czerwca 2012 r. wynosiło 115.547,75 zł. Ponadto jest właścicielką domu o pow. 250 m kw. i nieruchomości rolnej o pow. 1 ha, a wraz z mężem szeregu pojazdów mechanicznych o łącznej wartości 5.251625,53 zł służących prowadzeniu działalności gospodarczej. Z.S. współpracuje z żoną w prowadzeniu wyżej wymienionej działalności, jest nadto właścicielem ½ części mieszkania o pow. 25 m kw. oraz nieruchomości rolnej o pow. 30 a. E.P. otrzymuje natomiast emeryturę w wysokości 1089,05 zł netto miesięcznie. Miesięczne wydatki rodziny obejmują według oświadczenia koszty utrzymania w kwocie ok. 1500 zł, a dodatkowo obowiązkowe opłaty za media, w tym: za energię elektryczną - 519 zł, za wodę i odprowadzanie ścieków - 400 zł, za telefony – 200 zł, koszty leków dla E.P. ok. 300 – 400 zł. Do tego dochodzi koszt podatku rolnego, leśnego i od nieruchomości (rata kwartalna 319 zł) i polisa ubezpieczeniowa na dom (638 zł rocznie). Z.S. podniósł nadto, iż nie posiada oszczędności, jest zapożyczony wraz z żoną na sumę 200.000 zł u osób prywatnych, a dodatkowo żona spłaca dwa kredyty zaciągnięte w ramach prowadzonej działalności gospodarczej na kwotę 1.001.850 zł. Miesięczne raty tych kredytów wynoszą ok. 50.000 zł. Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2012 r. referendarz sądowy tut. Sądu odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego rozstrzygnięcia pełnomocnik wnioskodawcy złożył sprzeciw, w którym zarzucono, że E. P. – S. oraz skarżący spłacają wysokie kredyty, co powoduje ujemny bilans w budżecie domowym i nie pozwala na wygospodarowanie środków na zapłatę kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z brzmieniem art. 246 § 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Całkowite zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiega się wnioskodawczyni w niniejszej sprawie, możliwe jest zatem wyjątkowo, w przypadku osób bezrobotnych, bez majątku, żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II FZ 545/09, niepubl.). Ponadto zaznaczyć należy, że z treści art. 246 § 1 cytowanej ustawy wynika, że to na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z akt sprawy wynika, że dochód rodziny wynosi ponad 10.000 zł miesięcznie, co jest kwotą dość znaczną, jak na obecne warunki, którą to okoliczność przyznaje nawet pełnomocnik skarżącej w złożonym sprzeciwie. Deklarowane i udokumentowane wydatki czteroosobowej rodziny plasują się natomiast na poziomie ok. 3.000 zł. Zatem pozostała do dyspozycji kwota jest wystarczająca w opinii Sądu na poniesienie ciężaru kosztów sądowych. Za niewiarygodne Sąd uznał twierdzenia skarżącego odnośnie do tego, że konieczność spłaty kredytów powoduje, iż miesięczny bilans dochodów i wydatków rodziny jest ujemny, a zatem nie ma możliwości wygospodarowania środków na zapłatę kosztów sądowych. Skarżący nie wykazał bowiem żadnych opóźnień w spłacie powyższych kredytów, ani nie podnosił, by w związku z ich spłatą nie był w stanie zabezpieczyć podstawowych potrzeb życiowych. Nie korzysta z instytucjonalnej pomocy społecznej, nie wykazuje też żadnych zaległości czy opóźnień w regulowaniu bieżących zobowiązań. Oznacza to, że albo posiada dodatkowe dochody, których nie ujawnia, albo też podnoszona spłata kredytów nie stanowi aż takiego obciążenia dla domowego budżetu, jak twierdzi wnioskodawca. Z pola widzenia nie może umknąć nadto fakt, że E.P.-S. ma aż dwa źródła stałego dochodu, pozostająca z nią we wspólnym gospodarstwie domowym matka również posiada stałe źródło utrzymania. Zarówno skarżący, jak i jego żona są osobami młodymi, zdrowymi, prowadzona przez E.P.-S. działalność gospodarcza generuje wysokie obroty, firma funkcjonuje bez żadnych widocznych problemów i przestojów, zachowuje płynność finansową, wreszcie zarówno skarżący, jak i jego żona posiadają majątek w postaci nieruchomości gruntowych i budynkowych. Zatem, zdaniem orzekającego w niniejszej sprawie Sądu skarżący Z.S. nie wykazał, aby spełnił przesłanki konieczne dla pozytywnego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. Z uwagi na to, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie przepisu art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) orzekł, jak na wstępie.