I SA/Kr 862/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 9 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A.W. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 czerwca 2014 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 4 marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki postanawia oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 7 kwietnia 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynęła za pośrednictwem organu skarga A.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 4 marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki. Do przedmiotowej skargi załączony został wniosek o udzielenie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskodawczyni podniosła w nim, że nie jest w stanie uiścić stosownej opłaty bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Obecnie prowadzona działalność gospodarcza od dwóch miesięcy przynosi straty, dochód miesięczny brutto A.W. określiła na kwotę 15.000 zł. Wskazała również, że ma na utrzymaniu dwójkę małoletnich dzieci. Nie wykazała żadnych oszczędności, czy papierów wartościowych. Wskazała natomiast, że jest właścicielką samochodu marki BMW X3 z 2009 r. oraz dwóch lokali o powierzchni 55 m kw. i 56 m kw., a także domu o pow. 200 m kw., który stanowi współwłasność w ½ części jej i jej córki oraz współwłaścicielką wraz z synem nieruchomości rolnej o pow. 10 a. Postanowieniem z dnia 24 czerwca 2014 r. referendarz sądowy tut. Sądu odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego rozstrzygnięcia skarżąca złożyła w terminie sprzeciw, w którym podniosła, że ma na utrzymaniu dwójkę dzieci, pomaga też finansowo swoim rodzicom, posiadane nieruchomości są przeznaczone na realizacje potrzeb mieszkaniowych najbliższej rodziny, a z uwagi na osiąganą obecnie stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej zmuszona jest korzystać z oszczędności i pomocy najbliższych. Pismem z dnia 8 września 2014 r. skarżąca została wezwana w trybie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o złożenie dodatkowego oświadczenia o aktualnej sytuacji majątkowej, rodzinnej i dochodach, w szczególności o sprecyzowanie jakie są miesięczne koszty ponoszonych przez wnioskodawczynię opłat (czynsz, woda, ścieki, gaz, prąd, telefon i inne), przy czym zobowiązano skarżącą do przedłożenia stosownych rachunków za ostatnie 3 miesiące, podanie szacunkowej kwoty ponoszonych miesięcznie wydatków na wyżywienie, ubranie, zakup środków czystości i zaspokojenie innych niezbędnych potrzeb, wskazanie czy otrzymuje alimenty na dzieci, a jeśli tak, to w jakiej wysokości, czy obciążona jest kredytami lub pożyczkami, a jeśli tak to należy przedłożyć stosowne umowy wraz z harmonogramem spłat, czy posiada inne obciążenia lub dochody, które mogą mieć wpływ na sytuację majątkową, osobista i rodzinną. Wreszcie zobowiązano wnioskodawczynię do przedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych (w tym rachunków firmowych) za ostatnie 3 miesiące oraz złożonych do właściwych US w ciągu ostatnich 3 miesięcy deklaracji podatkowych (VAT, PIT) z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. W odpowiedzi na powyższe skarżąca przedłożyła decyzję w sprawie podatku od nieruchomości na 2014 r. na kwotę 64 zł zapłaconą w całości w dniu 28 marca 2014 r., rachunek za energię elektryczną za okres rozliczeniowy od 4 kwietnia do 10 czerwca 2014 r. na kwotę 120,79 zł, fakturę za gaz za okres od 23 kwietnia do 25 czerwca na kwotę 429,08 zł, fakturę za wodę za okres od 25 marca do 26 listopada 2013 r. na kwotę 16,49 zł oraz wydruki z systemu elektronicznego mBanku, z których wynika, że skarżąca spłaca dwa kredyty w kwocie 394,37 zł i 1839,35 zł, a także potwierdzenie wykonania przelewu na kwotę 1.050 zł tytułem czesnego za szkołę córki za trzy miesiące (lipiec, sierpień i wrzesień 2014 r.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z art. 246 § 1 tej ustawy wynika natomiast, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Z reguły podnosi się, że zwolnienie od kosztów sądowych możliwe jest zatem wyjątkowo, w przypadku osób bezrobotnych, bez majątku, żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II FZ 545/09, niepubl.). Ponadto zaznaczyć należy, że z treści art. 246 § 1 cytowanej ustawy wynika, że to na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na względzie powyższe twierdzenia wskazać należy, że wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Wnioskodawczyni nie wykazała bowiem, że nie jest w stanie bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego. Przede wszystkim zaznaczyć trzeba, że A.W. nie współpracowała należycie z Sądem w zakresie ustalenia jej faktycznych możliwości finansowych, ponieważ pomimo stosownego wezwania nie udzieliła istotnych dla sprawy wyjaśnień, przesyłając jedynie kilka nieaktualnych kserokopii rachunków i faktur. Sąd miał więc ograniczone możliwości obecnej oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawczyni. Przede wszystkim skarżąca nie podała szacunkowej kwoty ponoszonych miesięcznie wydatków za zakup wyżywienia, ubioru, środków czystości i zaspokojenie innych niezbędnych potrzeb swoich i rodziny, nie wskazała też, czy otrzymuje na dzieci alimenty i ewentualnie w jakiej wysokości (z akt sprawy wynika bowiem, że w gospodarstwie domowym A.W. pozostaje jedynie z uczącymi się synem i córką), przede wszystkim jednak nie przedłożyła żądanych wyciągów z rachunków bankowych (w tym firmowych) oraz złożonych w ciągu ostatnich 3 miesięcy do właściwego US deklaracji PIT i VAT z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Tylko w ten sposób dałoby się bowiem zweryfikować wysokość obrotów prowadzonej przez wnioskodawczynię firmy, faktyczną wysokość osiąganych przez nią dochodów, przychodu, ewentualnie wysokość deklarowanej straty. Samo gołosłowne, nie poparte żadnymi dokumentami twierdzenie o osiąganej stracie, czy wysokości dochodu jest całkowicie niewystarczające. Zwłaszcza w obliczu niezwykle lakonicznie podawanych przez wnioskodawczynię informacji na temat jej statusu majątkowego. Ich wiarygodność zresztą pozostaje pod znakiem zapytania w sytuacji, gdy we wniosku o przyznanie prawa pomocy A.W. nie wykazuje żadnych oszczędności, by następnie w sprzeciwie powoływać się na konieczność wydatkowania oszczędności z uwagi na osiąganą stratę z działalności gospodarczej. Ponadto wbrew twierdzeniom skarżącej zawartym w sprzeciwie, strata powstaje w wyniku nadwyżki kosztów uzyskania przychodów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem zapłaty podatku dochodowego), nie stanowi zaś automatycznie o braku środków finansowych, czy utracie płynności finansowej podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą (tak m. inn.: postanowienie NSA z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt . II GZ 112/11). Z przedłożonych przez skarżącą rachunków i faktur wynika natomiast, że miesięczne obciążenie budżetu domowego wraz z zapłatą rat cywilnoprawnych zobowiązań kredytowych wynosi ok. 3.000 zł, przy czym rodzina nie korzysta z instytucjonalnej pomocy społecznej, nie sygnalizuje też żadnych problemów z zapłatą bieżących zobowiązań, czy z zaspakajaniem podstawowych potrzeb życiowych. Skarżąca również przedłożyła wydruk elektroniczny z konta, z którego obsługiwane są dwa kredyty bankowe, jednak pomimo wezwania Sądu nie załączyła umów kredytowych. Nie można więc zweryfikować jaki charakter mają powyższe zobowiązania - czy konsumpcyjny, czy samochodowy, czy zaciągnięto je na rozwój firmy. Musiała jednak wykazać się stosowną zdolnością kredytową, by uzyskać w jednym banku aż dwa kredyty na łączną kwotę ok. 100.000 zł. Biorąc zatem pod uwagę wszystkie wyżej wskazane okoliczności, fakt, że na obecnym etapie postępowania koszty sądowe w postaci wpisu od skargi plasują się na stosunkowo niewielkim poziomie (500 zł) oraz to, że A.W. posiada znaczny majątek nieruchomy (dom, którego jest współwłaścicielką wraz z córką, dwa mieszkania, nieruchomość rolną posiadaną wespół z synem), co może zawsze posłużyć za zabezpieczenie ewentualnego kredytu czy pożyczki należy po raz kolejny zaznaczyć, że skarżąca nie wykazała, by spełniła przesłanki przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z uwagi na to, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie przepisu art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) orzekł, jak na wstępie.