I SA/Kr 884/13

|Sygn. akt I SA/Kr 884/13 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 lutego 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Grażyna Firek (spr.), Sędziowie: WSA Piotr Głowacki, WSA Agnieszka Jakimowicz, Protokolant st. sekretarz: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2014 r., sprawy ze skargi G. K. i S.K., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 18 marca 2013 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości III i IV raty podatku od nieruchomości za 2011 r., I. odrzuca skargę S.K., II. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w stosunku do G. K. , III. określa, że zaskarżona decyzja w zakresie wskazanym w pkt II nie może być wykonana. Decyzją z dnia 12 grudnia 2012r., nr [...] , wydaną na podstawie art. 207 § 1 w zw. z art.67a § 1 o.p., art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 13 listopada 2003r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 203, poz. 1966) w zw. z art. 2-6 ustawy z dnia 12 stycznia 1991r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2010r., Nr 95, poz. 613) Burmistrz W. odmówił G.K. i S.K. umorzenia zaległości III i IV raty od nieruchomości za 2011rok. W uzasadnieniu organ podał, że wniosek podatników umotywowany został trudną sytuacją materialną. Są oni właścicielami zabudowanych gruntów; nieruchomość jest obciążona zadłużeniem komorniczym. S.K. ma 59 lat, nie posiada stałego źródła dochodu, w tym uprawnienia do zasiłku. G.K. ma 48 lat, nie pracuje, nie posiada prawa do zasiłku, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wymaga specjalistycznego, ciągłego leczenia. Wspólnie z podatnikami zamieszkuje osiemnastoletni syn; w oświadczeniu nie wykazano żadnego dochodu przez niego uzyskiwanego. Rodzina objęta jest pomocą społeczną (zasiłek stały, okresowy, celowy). Wnioskodawcy są zadłużeni (z tytułu opłat za media, alimentów i zakupu lekarstw). Korzystali dotąd z pomocy w formie umorzenia zaległości podatkowych w latach 2004- 2011. Organ wskazał, że ograniczone możliwości płatnicze wnioskodawców nie mogą zostać uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości podatkowych. Udzielano im ulgi wielokrotnie, co stawiało ich w sytuacji uprzywilejowanej. Zdaniem Burmistrza zasady sprawiedliwości społecznej wymagają, by każdy zobowiązany do płacenia podatku wypełniał ten obowiązek. Udzielenie ulgi nie może być traktowane jako sposób rozwiązania problemów finansowych podatników. Organ zauważył, że zapłata zobowiązania pieniężnego w podatku od nieruchomości jest już z mocy ustawy rozłożona na raty, co samo w sobie stanowi ulgę. Zwrócił w końcu uwagę, że ulga podatkowa – zgodnie z art. 67a o.p. – objęta jest uznaniem administracyjnym. G.K. i S.K. wnieśli odwołania od powyższej decyzji. G.K. obszernie omówiła swoje problemy ze zdrowiem. Natomiast S.K. zwrócił uwagę, że ze względu na sezon grzewczy jego sytuacja się jeszcze pogorszyła, brakuje pieniędzy nawet na zakup żywności. Wskazał też, że w swoim wieku nie ma szans na znalezienie pracy, chociaż aktywnie jej poszukuje. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 18 marca 2013r., znak [...], wydaną na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 oraz art. 233 § 1 pkt 1 o.p. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ przedstawił w uzasadnieniu dotychczasowy przebieg postępowania. Zwrócił uwagę na uznaniowy charakter decyzji o udzieleniu ulgi podatkowej. Wskazał, że wydając taką decyzję, organ podatkowy musi w pełni wyjaśnić stan faktyczny sprawy. Opisał następnie sytuację majątkową i zdrowotną skarżących. Kolegium uznało, że wydając decyzję organ pierwszej instancji nie wykroczył poza granice uznania administracyjnego. Prawidłowo orzekł, że okoliczności wskazane przez skarżących są ciężkie, ale nie wystarczają do przyznania ulgi. Podkreślił, że G.K. i S.K. wielokrotnie korzystali z umorzenia zaległości, ale z odstępstwa, jakim jest udzielenie ulgi, nie można czynić normy, a z faktu udzielenia ulgi nie można wywodzić prawa do żądania kolejnych ulg. G.K. i S.K. nie zgodzili się z powyższym rozstrzygnięciem, wnosząc w terminie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zakwestionowali stanowisko organów administracji, wskazali nadto, że nawet relatywnie niewielka kwota zaległości przekracza ich możliwości finansowe, a muszą przeznaczać pieniądze na leczenie (m. in. środki opatrunkowe). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. W wykonaniu zarządzenia z dnia 7 czerwca 2013r. skarżący zostali wezwani do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie zostało doręczone obojgu skarżącym w dniu 26 czerwca 2013r. Przed upływem terminu do uiszczenia wpisu G.K. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z dnia 26 listopada 2013r., sygn. akt I SA/Kr 884/13, zwolnił G.K. od kosztów sądowych i ustanowił dla niej doradcę podatkowego. S.K. nie uiścił wpisu w terminie, nie złożył też wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. - dalej p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady, skutkujące koniecznością uchylenia aktu administracyjnego, stwierdzeniem jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. W wypadku niestwierdzenia takich naruszeń sąd skargę oddala, co wynika z art. 151 p.p.s.a. Na wstępie wskazać należy, że skarga podlegała odrzuceniu w tej części, w jakiej wniósł ją S.K.. Stosownie do treści art. 214 § 1 p.p.s.a., do uiszczania kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. W myśl art. 220 § 1 zdanie pierwsze i drugie p.p.s.a. - sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i 3, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W sytuacji nieopłacenia skargi art. 220 § 3 p.p.s.a. przewiduje jako skutek powyższego jej odrzucenie. Siedmiodniowy termin określony w art. 220 § 1 p.p.s.a. dla wykonania obowiązku opłacenia skargi jest terminem ustawowym. Jego niezachowanie powoduje w myśl art. 85 p.p.s.a. bezskuteczność dokonanej po terminie czynności, co także prowadzi do odrzucenia skargi. Wezwany o wpis S.K. nie uiścił go w terminie, nie składał również wniosku o przyznanie prawa pomocy, wobec czego Sąd w punkcie I. wyroku odrzucił jego skargę, za podstawę biorąc art. 220 § 1 i § 3 p.p.s.a. Rozpoznaniu podlegała zatem skarga w części, wniesionej przez G.K.. Po przeanalizowaniu treści zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Rozstrzygnięcia organów oparte były na przepisie art. 67a § 1 o.p. Stosownie do jego treści, organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty, odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki określone w decyzji, o której mowa w art. 53a albo umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Organy obu instancji, orzekające w niniejszej sprawie, trafnie wskazały że instytucja przyznania ulgi podatkowej objęta jest tzw. uznaniem administracyjnym. Organ w razie spełnienia ustawowych przesłanek udzielenia ulgi dysponuje swobodą decyzyjną, nie ma zatem obowiązku ulgi udzielić. Błędnie jednak utożsamiono w niniejszej sprawie swobodę, jaka wynika z uznania administracyjnego, ze znacznym stopniem dowolności rozstrzygnięcia. Trzeba wskazać, że organ administracji publicznej, wydający decyzję administracyjną, musi co do zasady przedstawić przyczyny, dla których podejmuje takie a nie inne rozstrzygnięcie. Wymóg wyjaśnienia w uzasadnieniu decyzji przesłanek, jakimi kierował się organ, wynika z tzw. zasady przekonywania (art. 124 o.p.), został nadto wyraźnie wskazany w art. 210 § 1 pkt 6 oraz § 4 o.p. W myśl art. 210 § 4 o.p., uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności, uzasadnienie prawne zaś zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. W przypadku decyzji uznaniowych wskazanie motywów, jakimi kierował się organ, jest szczególnie ważne. Nie można bowiem – jak by to miało miejsce w przypadku decyzji związanych – wskazać, że ustalony stan faktyczny i wyraźny przepis determinują konkretny, jednoznaczny sposób rozstrzygnięcia. Tym bardziej organ musi w pisemnych motywach decyzji przekonać strony, że orzeka sprawiedliwie, a nie arbitralnie. Przypomnieć trzeba, że zgodnie z art. 121 § 1 o.p., postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Właśnie w przypadku decyzji uznaniowych znajduje ona pełne zastosowanie i nakłada na organy szczególne obowiązki. Rozstrzygnięcie tego rodzaju decyzji musi być umotywowane w taki sposób, by zasady zaufania nie naruszać. Warto przy tym wskazać, że orzecznictwo wiąże zasadę zaufania do organów i jej przestrzeganie z przesłanką "interesu publicznego", która jest przecież wprost wskazana w art. 67a o.p. (zob. np. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Opolu z dnia 30 stycznia 2013r., sygn. akt I SA/Op 488/12, Lex Omega nr 1274051 oraz w Białymstoku, z dnia 12 maja 2010r., sygn. akt I SA/Bk 46/10, Lex Omega nr 673086). W ocenie Sądu wyraźnym naruszeniem zasady zaufania jest postępowanie organów podatkowych w niniejszej sprawie. Zwrócić należy uwagę, że obojgu skarżącym Burmistrz W. od wielu lat udzielał ulgi podatkowej, uwzględniając ich sytuację materialną i zdrowotną. Oczywiście taki stan nie powoduje powstania po stronie podatników czegoś w rodzaju roszczenia o otrzymywanie tego rodzaju pomocy w przyszłości. Przyznanie ulgi w przeszłości nie obliguje organu administracji publicznej, aby takiej ulgi udzielał już zawsze. Niemniej jednak, jeżeli przyznanie ulgi objęte jest uznaniem administracyjnym, organ administracji publicznej musi wykazać się pewną konsekwencją w działaniu. Może potraktować podatnika w sposób odmienny, niż w poprzednich latach, ale ma obowiązek wytłumaczyć, z jakich przyczyn zmienia swoje podejście i wskazać realne powody tej zmiany. W przeciwnym wypadku postąpi arbitralnie, dowolnie, a to narusza zasadę zaufania. W tym kontekście trzeba zauważyć, że organy podatkowe w swoich decyzjach wskazały na zasadę zaufania i stwierdziły, że o ile przez wiele lat ulga była podatnikom przyznawana, to w spornym okresie już przyznana nie będzie. Rozstrzygnięcie to nie zostało oparte na ustaleniach faktycznych, które wskazywałyby na jakąś zmianę sytuacji materialnej skarżących, jej poprawę, nowe możliwości zarobkowe itd. Wręcz przeciwnie, organy wyraźnie wydały odmienne od dotychczasowego orzeczenie w niezmienionych okolicznościach faktycznych. Narusza to art. 121 § 1 o.p. w sposób, mający wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, takie zastosowanie uznania administracyjnego nie może być ocenione jako prawidłowe. Na marginesie zauważyć należy, że skarżący utrzymują się ze środków pomocy społecznej, przyznawanych w tej samej gminie. Ewentualna zapłata podatku od nieruchomości oznaczałaby zatem, że część środków przyznanych z pomocy społecznej powróciłaby do jednostki samorządu terytorialnego, która tej pomocy udzieliła. Również taka sytuacja budzi zastrzeżenia w kontekście zasady budzenia zaufania do organów podatkowych. Rozpatrując sprawę ponownie, organy administracji publicznej winny poczynić dodatkowe ustalenia faktyczne i ocenić sytuację podatników na nowo. Jeżeli powzięłyby decyzję o nieprzyznawaniu ulgi, będą miały obowiązek wyraźnie wskazać, w jaki sposób zmieniła się sytuacja materialna skarżących i jakie są przyczyny zmiany postępowania wobec nich. Dopiero wówczas decyzja uznaniowa odpowiadać będzie zasadzie zaufania. W ocenie Sądu brak zmiany sytuacji skarżącej, w połączeniu z zasadą zaufania, stać będzie na przeszkodzie nieprzyznaniu ulgi. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak punkcie II wyroku, za podstawę biorąc art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. W punkcie III. Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana w odniesieniu do G.K. co nastąpiło na podstawie art. 152 p.p.s.a.