I SA/Kr 910/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 9 października 2008r na posiedzeniu niejawnym wniosku J. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności bezpośrednich p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu [...] sierpnia 2008r. skarżący J. P. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] wydanej w przedmiocie odmowy przyznania płatności bezpośrednich. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż sam utrzymuje 4 – osobową rodzinę, w tym niepracującą żonę oraz dwie uczące się córki. Jest rolnikiem gospodarującym na 19 ha gospodarstwie rolnym i z tego tytułu ma dochód miesięczny rzędu 900,00 zł. Na utrzymanie wydatkuje miesięcznie około 380,00 zł. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz dwiema córkami. Źródłem utrzymania rodziny są dochody osiągane z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego w wysokości – jak oświadcza skarżący – około 900,00 zł miesięcznie. Żona skarżącego nigdzie nie pracuje. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiada on dom o pow. 120 m2 oraz gospodarstwo rolne o pow. 19 ha oraz sprzęty rolnicze np. ciągniki, których miesięczny koszt utrzymania skarżący wylicza na 100,00 zł. Skarżący przedstawia ponadto zaświadczenie z Banku [...] w J., z którego wynika, iż na jego rachunku bieżącym zgromadzone są środki finansowe w wysokości 1268,13 zł. Wnioskodawca nie wykazuje faktu posiadania innych cennych ruchomości . Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że uiszczenie przez stronę aktualnie wymaganych kosztów sądowych jest możliwe bez uszczerbku w jego koniecznym utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od złożonej skargi bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny, niewskazanie dodatkowych, nadzwyczajnych okoliczności czy dodatkowych kosztów obciążających budżet domowy, brak zadłużenia, posiadany znaczny majątek w formie 19 ha gospodarstwa rolnego, który zawsze może jego właścicielowi posłużyć jako zabezpieczenie ew. kredytu czy pożyczki w okolicznościach braku bieżących środków finansowych, a także wykazane oszczędności na rachunku bankowym, swą wysokością znacznie przekraczające wysokość należnego na obecnym etapie postępowania wpisu sądowego - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów tj. stałego dochodu rodziny skarżącego przy faktycznej możliwości jego dysponowania, posiadanym majątku, posiadanych ruchomościach, oszczędnościach, braku nadzwyczajnych okoliczności obciążających budżet domowy, jak np. nadzwyczajne koszty związane z leczeniem czy spłatą kredytów itp., - nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Należy podkreślić ponadto, iż wykazane przez skarżącego dochody miesięczne rodziny w wysokości 900,00 zł w zestawieniu z kosztami, jakie ponosi on na utrzymanie domu i najbliższych, a także prowadzenie swojego gospodarstwa ( 480,00 zł ), sugerują, iż wykazany przez skarżącego dochód nie odpowiada prawdzie. Zestawienie bowiem uzyskiwanych dochodów i ponoszonych kosztów sprawia, iż przedstawiona przez wnioskodawcę sytuacja finansowa jest niewiarygodna. Miesięcznie bowiem skarżący dysponuje kwotą – jak oświadcza – 900,00 zł, z czego na utrzymanie wydatkuje 480,00 zł. Wynika z tego zatem, iż na utrzymanie 4 – osobowej rodziny zostaje skarżącemu 420,00 zł miesięcznie. Z doświadczenia życiowego wiadomo, iż przy faktycznie takich dochodach, rodzina korzystałaby z pomocy społecznej, a członkowie rodziny staraliby się podjąć dodatkową pracę w celu polepszenia sytuacji materialnej najbliższych. Tymczasem żona skarżącego nie pracuje, a strona dysponuje takim majątkiem, iż będzie w stanie czerpiąc z niego pożytki, wygospodarować stosowne kwoty należności sądowych. Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, ze względu na wykazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawcę kosztów sądowych w formie wpisu należnego od złożonej skargi , które to koszty na tym etapie postępowania są wymagane, nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).