I SA/Kr 913/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 29 września 2014r na posiedzeniu niejawnym wniosku A.Z. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 25 lutego 2014r. Nr [..] w przedmiocie rozłożenia na raty kary pieniężnej p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 6 czerwca 2014r. skarżąca A.Z.złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie swej skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 25 lutego 2014r. wydaną w przedmiocie rozłożenia na raty kary pieniężnej. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Wskazuje, iż znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, jest matka samotnie wychowującą syna. Korzysta z pomocy bliskich. Firma, którą prowadzi przynosi straty. Co miesiąc spóźnia się z opłatami, nie mówiąc o eksploatacji samochodu, który jest jedynym źródłem utrzymania. Pracownikowi nie wypłaca wynagrodzenia od 3 miesięcy. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z synem. Źródłem jej utrzymania jest dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w formie firmy przewozowej. Jak wynika z dokumentów i oświadczeń uzupełniających wniosek, a złożonych na wezwanie Sądu – od marca 2014r. skarżąca jest na L4, ZUS wypłaca jej comiesięcznie kwotę 1272,32 zł. Przychody firmy w okresie od stycznia 2014r. do 31 maja 2014r. wynosiły 9 106,92 zł przy wydatkach w sumie 9 440,65 zł. Przychód firmy w 2013r. wyniósł zaś 39 825,85 przy kosztach uzyskania równych 44 480,39 zł, co daje stratę za rok ubiegły w kwocie 4 654,54 zł. Ponadto skarżąca otrzymuje alimenty na syna w kwocie 750 zł. Jednakże skarżąca podkreśla, iż syn w zasadzie częściej zamieszkuje u dziadków ze względu na ich podeszły wiek i stan zdrowia. Korzysta także z pomocy rodziny - rodziców, siostry, brata – wg. rachunku bankowego są to przelewy np. w wysokości 2000 zł bądź też pomoc w formie gotówkowej. Z oświadczenia skarżącej, znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż nie posiada ona na własność żadnych nieruchomości lokalowych, wynajmuje mieszkanie. Posiada samochód IVECO DAILY, który jest jedynym źródłem utrzymania. Jest to samochód posiadany na zasadach leasingu. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącej należy stwierdzić, że uiszczenie aktualnie wymaganych kosztów sądowych jest możliwe bez uszczerbku w jej koniecznym utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżąca nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od złożonej skargi bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny w kwocie aktualnie 2022,32 zł ( świadczenia ZUS oraz alimenty na dziecko ), dodatkową pomoc ze strony rodziców i rodzeństwa w formie gotówkowej i przelewowej, działalność gospodarczą, która co prawda przynosi stratę ale jest to tylko wynik finansowy , natomiast obieg pieniądza kształtuje się na poziomie ponad 9 000 zł w okresie od stycznia do maja 2014r., nawet wobec zwyczajowych kosztów utrzymania - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów tj. wysokości stałego dochodu rodziny skarżącej przy faktycznej możliwości jego dysponowania, znacznej pomocy ze strony rodziny jako dodatkowego źródła dochodu - nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Należy ponadto zaznaczyć, iż zgodnie z powszechnie obowiązującym poglądem w doktrynie i orzecznictwie, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. Ponadto, jak wynika z rachunku bankowego, skarżąca spłaca raty kredytowe ( rat w wysokości ok. 300 zł ). Fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów, a spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą bowiem o jej zdolnościach płatniczych , a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy ( post. NSA z 28.06.2005r. II GZ 56/05 ). Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca, ze względu na wykazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej od kosztów sądowych byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawczynię kosztów sądowych w formie wpisu należnego od złożonej skargi, które to koszty na tym etapie postępowania są wymagane, nie naraża skarżącej na pogorszenie jej warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).