I SA/Kr 913/14

|Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie | w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Ewa Michna, Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski, Sędzia: WSA Urszula Zięba (spr.), Protokolant: Ewelina Knapczyk – Drabik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2015 r. sprawy ze skargi A.Z. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 25 lutego 2014 r. Nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty kary pieniężnej - skargę oddala - Pismem z dnia 29 października 2013 r. A.Z. prowadząca działalność gospodarczą pod firmą P. złożyła wniosek o rozłożenie na raty kary pieniężnej, nałożonej w drodze decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 22 lutego 2013 r. nr [...] na 18 rat po 204 zł. Swoją prośbę umotywowała trudną sytuacją materialną, osobistą i rodzinną. Działalność gospodarcza przyniosła jej w 2013 roku stratę. Wskazała, że jest matką samotnie wychowującą dziecko, a w utrzymaniu pomagają jej rodzice oraz siostra. Decyzją z dnia 7 stycznia 2014 r. nr [...] Główny Inspektor Transportu Drogowego działając na podstawie art. 55, art. 57 pkt 3, art. 61 ust. l pkt l art. 64 ust. l, art. 67 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 885 ze zm.) w związku z art. 5 § 2 pkt 4 oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r., Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) odmówił rozłożenia na 18 rat spłaty kary w wysokości 3.650 zł, nałożonej w drodze decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 22 lutego 2013 r. nr [...] i rozłożył tę należność na 10 miesięcznych rat w kwotach po 365 zł. W uzasadnieniu wyjaśniono, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż przychód strony w 2012r. wyniósł 70.541,14 zł, przy czym 46.266,18 zł wyniosły koszty uzyskania przychodu co dało kwotę 24.274,96 zł dochodu - zgodnie z informacją o odliczeniach od dochodu (przychodu) i od podatku w roku podatkowym 2012 złożoną przez wnioskodawcę, natomiast zgodnie z przedstawionym bilansem za okres od 01 stycznia 2013 r. do 31 października 2013r. przychody w tym okresie wyniosły 33.226,79 zł, a wydatki 38.068,52, strata zaś 4.841,73 zł. Jak ustalono, strona pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem, wydatki gospodarstwa domowego wynoszą ok. 1.570 zł, na które składają się wydatki w wysokości ok.1.500 zł związane z utrzymaniem wnioskodawczyni i jej syna, a także kwota ok. 70 zł na zakup leków. Do wydatków gospodarstwa domowego nie zaliczono zobowiązań wynikających z opłat leasingowych za samochód, spłat kredytów oraz wydatków za parking, telefon, biuro rachunkowe, ZUS z uwagi na fakt, iż jest są to zobowiązania i wydatki związane z prowadzoną przez wnioskodawcę działalnością gospodarczą. W związku z powyższym, organ ustalił, iż do dyspozycji gospodarstwa domowego wnioskodawcy pozostaje kwota środków wolnych w wysokości ok. 452,91 zł (obliczono w stosunku do dochodów uzyskanych w 2012 r.) Strona nie posiada nieruchomości, pojazdów, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W ocenie organu zobowiązania finansowe, spoczywające na wnioskodawcy nie pozwalającą na jednorazowe uiszczenie tejże kary bez naruszenia podstaw bytowych wnioskodawcy. W konsekwencji organ przychylił się częściowo do wniosku strony i rozłożył przedmiotową karę na 10 rat, płatnych według harmonogramu, co jest w ocenie organu kompromisem pomiędzy uzasadnionym interesem Skarbu Państwa a możliwościami płatniczymi dłużnika. Z przedstawionego materiału dowodowego wynika, że Wnioskodawczyni osiąga stosunkowo wysokie przychody, jednak ponosi również wysokie koszty uzyskania przychodu, co zdaniem organu niekoniecznie musi świadczyć o trudnej sytuacji materialnej strony. Wysokie koszty uzyskania przychodu niekoniecznie świadczą o złej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Do kosztów uzyskania przychodu wlicza się bowiem m.in. wydatki przeznaczone na różnego rodzaju inwestycje i zakupy, które w istocie służą rozwojowi firmy, co w dalszej perspektywie pozwala uzyskiwać przedsiębiorcy wysokie dochody. Strona nie przedstawiła również, pomimo wezwania organu, żadnych dokumentów wskazujących na szczególne zdarzenia losowe, chorobę, trwałą utratę zdolności do wykonywania pracy, fakt korzystania z pomocy opieki społecznej, które uzasadniałyby zastosowanie żądanej ulgi. Pismem z dnia 27 stycznia 2014 r. strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej opisaną decyzją. W uzasadnieniu zwrócono uwagę, że zgodnie z treścią decyzji na utrzymanie jej samej i syna pozostaje jej kwota ok. 452,91 zł, z czego po odliczeniu raty kary pozostaje kwota 87,91 zł. Skarżąca wniosła zatem o ponowną, dokładną analizę przedstawionych przez nią wyjaśnień i dokumentów. Decyzją z dnia 25 lutego nr [...] Główny Inspektor Transportu Drogowego uchylił zaskarżoną decyzję w całości oraz rozłożył karę pieniężną w wysokości 3.650zł, nałożoną decyzją Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 22 lutego 2013r. nr [...] na 10 rat w wysokości 365 zł każda, płatnych co miesiąc, zgodnie ze szczegółowym harmonogramem. W uzasadnieniu stwierdzono, że wbrew twierdzeniom strony zawartym we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ rozpoznający sprawę nie zakwalifikował kwoty 452,91 zł jako pozostającej na miesięczne utrzymanie, lecz jako kwotę wolnych środków pozostających każdego miesiąca w budżecie domowym, z których może być opłacana miesięczna rata ustalona na 365 zł. Strona nie kwestionowała zaliczenia rat kredytu do kosztów prowadzenia działalności gospodarczej. Jeżeli raty byłyby jednak opłacane z dochodów uzyskiwanych przez stronę, w budżecie domowym nie pozostawałaby kwota wolnych środków. W ocenie organu w przedmiotowej sprawie ustalenie przez organ kwoty wolnych środków na 452,91 zł w pełni uzasadniało rozłożenie płatności na miesięczne raty, których wysokość wynosi 365 zł. Ponoszenie przez stronę straty w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej nie musi świadczyć o złej sytuacji finansowej strony. Strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego i w żadnym wypadku nie stanowi automatycznie o utracie możliwości płatniczych skarżącego, a co za tym idzie, nie warunkuje potrzeby udzielenia mu wnioskowanej ulgi. Niemniej jednak po ponownej analizie sprawy organ odwoławczy stwierdził, iż z uwagi na wadliwą budowę sentencji zaskarżonej decyzji celowym było uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie nowego orzeczenia w przedmiocie złożonego przez zobowiązaną wniosku. Organ rozstrzygając sprawę co do istoty nie może bowiem w jednej sentencji zawrzeć rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy rozłożenia na 18 rat nałożonej kary pieniężnej i jednocześnie udzielić ulgi w postaci rozłożenia na 10 rat kary pieniężnej. Budowa sentencji w zaskarżonej decyzji jest niejednoznaczna, gdyż zawarto w niej podwójne orzeczenie dotyczące tej samej kwestii tj. o odmowie rozłożenia na raty oraz o rozłożeniu na raty kary pieniężnej. W związku z tym z uwagi na naruszenie art. 107 § l k.p.a. organ uchylił zaskarżoną decyzję i rozstrzygnął merytorycznie sprawę. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie A.Z. zakwestionowała opisaną decyzję z dnia 25 lutego 2014r., wywodząc ponownie że wbrew sugestiom organu kwota 459,91zł stanowi faktycznie jedyne środki, jakie pozostają do dyspozycji gospodarstwa domowego skarżącej na bieżące utrzymanie. W tej sytuacji oznaczona przez organ kwota miesięcznej raty w oczywisty sposób nie odpowiada możliwościom finansowym strony. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując w całości swe dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego. Wiążące przy tym są przepisy obowiązujące w dacie wydania zaskarżonego aktu. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r. Nr 270) tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Z kolei art.134 § 1 w/w ustawy stanowi, że sąd nie jest związany granicami skargi. Oznacza to, że Sąd ma prawo, a nawet obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa , a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpatrywanej sprawie niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze i dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet gdy dany zarzut nie został podniesiony ( wyrok WSA w Warszawie , z dnia 25.02.2004 r , syg. akt III S.A. 1456/02 , Lex nr 113588 ). Mając na uwadze wskazane powyżej kryterium legalności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po poddaniu ocenie ustalonych w sprawie w toku administracyjnego postępowania instancyjnego okoliczności faktycznych i istniejących wówczas okoliczności prawnych stwierdza, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpatrywanej sprawie przedmiotem postępowania było rozłożenie na raty nałożonej na skarżącą w drodze decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 22 lutego 2013 r., kary pieniężnej. Zgodnie z art. 55 ww. ustawy o finansach publicznych, należności pieniężne mające charakter cywilnoprawny, przypadające organom administracji rządowej, państwowym jednostkom budżetowym i państwowym funduszom celowym, mogą być umarzane w całości albo w części lub ich spłata może być odraczana lub rozkładana na raty. Należnościami pieniężnymi objętymi hipotezą art. 55 są wszelkiego rodzaju kwoty przypadające podmiotom wymienionym w tym przepisie na podstawie jakiegokolwiek tytułu prawnego, w szczególności ustaw lub aktów wykonawczych , umów , czynów niedozwolonych lub czynności administracyjnych , a przede wszystkim z decyzji administracyjnych. Ten ostatni z wymienionych przypadków zaistniał w niniejszej sprawie – kara pieniężna została nałożona na skarżącego na podstawie decyzji administracyjnej. Art. 57 ww. ustawy stanowi, iż na wniosek dłużnika : 1/ należności mogą. być umarzane w części, 2/ mogą zostać odroczone terminy spłaty należności lub części należności i 3/ płatność całości lub części należności może zostać rozłożona na raty - w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi dłużnika oraz uzasadnionym interesem Skarbu Państwa. Ustawodawca wprowadził zamknięty katalog ulg w spłacie należności pieniężnych , jakie mogą stosować określone w nim jednostki. Jedną z tych ulg jest rozłożenie na raty, na wniosek dłużnika, kwoty należności pieniężnej. Instytucja rozłożenia na raty nie prowadzi ze strony jednostki sektora finansów publicznych - w niniejszej sprawie organów transportu drogowego - do rezygnacji z należności a jedynie do ich rozłożenia w czasie . W związku z powyższym, w tym właśnie kierunku organy powinny prowadzić postępowanie dowodowe zmierzające do ustalenia sytuacji finansowej skarżącego, w tym m.in. jego możliwości płatniczych. Uwzględnienie wniosku o rozłożenie na raty nie stwarza po stronie organów obowiązku rozłożenia spłaty należności na taką liczbę rat i ich wysokość jaką wnioskodawca proponuje, ale ustalone do spłaty raty muszą być dostosowane do możliwości płatniczych dłużnika bowiem ustalenie wysokości rat w kwotach niemożliwych do zapłacenia stwarza iluzję uwzględnienia wniosku ( wyrok NSA z dnia 1 marca 2000r., sygn. akt III SA 1546/99, ONSA 2001, nr 2, poz. 84). Co nadto istotne, z art. 64 ust. 1 w związku z art. 55 ustawy o finansach publicznych, wynika, iż decyzje wydawane na podstawie tych przepisów mają charakter tzw. decyzji uznaniowych, o czym świadczy użyte przez ustawodawcę wyrażenie, iż należności publiczno-prawne wymienione w art. 60: "mogą być umarzane w całości albo w części lub ich spłata może być odraczana lub rozkładana na raty" (art. 55). Oznacza to, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który nawet w przypadku stwierdzenia którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 55 ust. 1 pkt 1 - 5 ustawy może, ale nie musi, umorzyć należności. Innymi słowy odmowa umorzenia należności nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (patrz: uchwała SN z 6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285; wyrok WSA w Warszawie z 23 stycznia 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 2737/06, LEX 302417). W konsekwencji powyższego, sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy należności powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz właściwy w sprawie organ administracji publicznej, który - jak zaznaczono powyżej - może je umorzyć. Kontrola Sądu obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem (patrz: wyrok WSA w Warszawie z dnia 25.01.2011 r. sygn. akt V SA/Wa 1354/10 - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z przepisami postępowania administracyjnego uznania administracyjnego nie można mylić z dowolnością działania organu. Organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydawaniu rozstrzygnięcia korzystając ze swobody uznania administracyjnego ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 k.p.a. W ocenie Sądu w badanej sprawie organy, wypełniając regulację przepisu art. 107 § 3 k.p.a., odniosły się do zebranego materiału dowodowego w aspekcie przesłanek rozlożenia na raty zaległości określonych w ustawie o finansach publicznych, rozważając go przy tym w świetle ważnego interesu dłużnika. Podkreślić przede wszystkim należy, iż orzekające w sprawie organy uwzględniły wniosek skarżącej o rozłożenie jej zaległości pieniężnej na raty i zapłate kwoty 3.650 rozłożyły na 10 rat a zatem uznały, iż w tym zakresie skarżąca spełnia przesłanki z art. 55 w zw. z art. 57 § 5 ustawy o finansach publicznych. Ustalając kwotę spłaty odniosły możliwości płatnicze skarżącej do wyliczonej kwoty wolnych środków jakie pozostają skarżącej po uiszczeniu wyraźnie przez nią wskazanych kosztów utrzymania wnioskodawczyni i jej syna w kwocie 1.570 zł. Zaznaczyć wyraźnie należy, że skarżąca nie wskazywała i nie wykazywała ponoszenia innych wyższych kosztów utrzymania. Trafnie więc organ rozpoznający sprawę zakwalifikował kwotę 452,91 zł jako kwotę wolnych środków pozostających każdego miesiąca w budżecie domowym, z których może być opłacana miesięczna rata ustalona na 365 zł, nie zaś jak błędnie przyjmowała skarżąca, jako kwotę pozostającą jej na utrzymanie. Strona nie kwestionowała przy tym zaliczenia rat kredytu do kosztów prowadzenia działalności gospodarczej. Istotnym jest także, iż skarżąca ponosi bardzo wysokie koszty uzyskania przychodu, co jak słusznie podkreślały organy nie musi być wynikiem złej sytuacji finansowej lecz nieracjonalnego lub lekkomyślnego gospodarowania uzyskiwanymi środkami. O powyższym świadczyć może choćby podnoszona w czasie postępowania sądowo-administracyjnego okoliczność przekazywania do wyłącznej dyspozycji małoletniego syna, przysługujących mu alimentów w kwotach po 750 zł miesięcznie nie zaś przeznaczanie tej kwoty na utrzymanie małoletniego i włączanie jej do budżetu domowego. Ponadto – o czy skarżąca, jak twierdzi sama nie chce szczegółowo pisać – opłaca ze swego rachunku opłaty czynszowe za lokal mieszkalny należący nie do niej lecz, jak wynika z kolei z akt postępowania administracyjnego, należący do jej pracownika M.Ś.. Tej okoliczności skarżąca w ogóle nie wyjaśniła w postępowaniu administracyjnym. Nie może więc skutecznie powoływać się na fakt ponoszenia szeregu innych wydatków na które nie starcza jej zarobionych środków. Biorąc te wszystkie okoliczności pod uwagę, Sąd uznał, że w przedmiotowej sprawie ustalenie przez organ kwoty wolnych środków na 452,91 zł w pełni uzasadniało rozłożenie płatności na miesięczne raty, których wysokość wynosi 365 zł Jest to także konsekwencją przyjęcia, za prawidłowe stanowiska organu, wedle którego w niniejszym postępowaniu ustalenie faktów, zwłaszcza tych, o których wie wyłącznie strona, pozostaje poza zakresem możliwości organu. Podkreślić należy, że w orzecznictwie administracyjnym wskazuje się, iż w postępowaniu w przedmiocie umorzenia czy rozłożenia na raty należności publicznoprawnych ciężar dowodzenia wskazanych przesłanek spoczywa na wnioskodawcy. Zaniechanie więc przeciwstawienia stanowisku organów administracji publicznej dowodów na okoliczność sytuacji materialnej, uzyskiwanych dochodów oraz źródeł utrzymania spowodowało brak przekonującego argumentu uzasadniającego ocenę o wadliwości decyzji odwoławczej. Strona postępowania nie jest bowiem zwolniona od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, skoro nieudowodnienie określonego faktu może prowadzić do wydania decyzji dla niej niekorzystnej. Analizując przesłanki rozłożenia zaległości w kwocie 3.650 zł na 10 lub na 18 rat, organ zasadnie więc wskazał, że strona nie przedstawiła żadnych dowodów wskazujących nie jest w stanie uiścić rat w określonej wysokości. Sąd akceptuje przy tym stanowisko organu, że interes dłużnika powinien być rozumiany w kontekście powszechnie akceptowanych wartości, takich jak życie i zdrowie ludzkie oraz powinien być odzwierciedleniem nadzwyczajnych okoliczności, niezależnych od dłużnika, w następstwie których popadł on w zaległości w regulowaniu swoich należności publicznoprawnych. W związku z tym za istotną uznać należy okoliczność, że strona prowadzi działalność gospodarczą, a w sprawie nie zaszły szczególne, wyjątkowe okoliczności warunkujące udzielenie ulgi. W ocenie Sądu, prawidłowe jest także stanowisko organu zgodnie z którym trudna sytuacja materialna strony, ewentualne zobowiązania wobec banków i instytucji finansowych, czy w zapłacie składek ubezpieczeniowych, same w sobie nie mogą być uznane za przesłankę umożliwiającą zastosowanie ulgi w zapłacie należności pieniężnej wynikającej z nałożonej kary pieniężnej. Zawsze bowiem ulga w zapłacie należności leży w interesie strony, a w rezultacie każdy zobowiązany spełniałby przesłankę udzielenia ulgi. Mając na względzie powyższe, a także fakt, że zasadą jest regulowanie należności czy to podatkowych, czy należności z tytułu kar pieniężnych, a ich umorzenie jako wyjątek od tej zasady powinno być uzasadnione szczególnymi okolicznościami, które realnie zagrażają bytowi osoby wnioskującej o rozłożenie na raty, działanie organu należy ocenić jako zgodne z prawem. W świetle powyższego skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi.