I SA/Kr 927/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Urszula Zięba po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2011r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. L.-W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 16 marca 2010r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia: oddalić wniosek skarżącej z dnia 2 września 2011r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Postanowieniem z dnia 14 września 2010r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie przyznał M. L.- W. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, natomiast oddalił wniosek skarżącej w części dotyczącej ustanowienia radcy prawnego lub adwokata – w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 16 marca 2010r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodu uzyskanego ze sprzedaży nieruchomości. Wyrokiem z dnia 9 grudnia 2010r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił opisaną skargę, a w dniu 14 lutego 2011r. doręczono skarżącej jego odpis wraz z uzasadnieniem. W wyniku ponownego wniosku skarżącej postanowieniem z dnia 30 maja 2010r. WSA w Krakowie odmówił jej przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, a następnie NSA dnia 10 sierpnia 2010r. oddalił zażalenie na to postanowienie. Następnie, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął kolejny wniosek M. L.- W o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 16 marca 2010r., nr [...], w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodu uzyskanego ze sprzedaży nieruchomości. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz akt sprawy M. L.- W samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, otrzymując rentę w kwocie 644,64zł miesięcznie netto, a z tytułu najmu dwóch lokali uzyskuje łącznie kwotę 3348zł. (1893zł + 1455zł). Jej miesięczne koszty utrzymania wynoszą natomiast ok. 609 zł. M. L.- W jest właścicielką domu o pow. 108,75 m2 położonego w M. (obciążonego hipotekami na łączną kwotę 133 800 zł) – w stosunku do którego toczy się postępowanie egzekucyjne, nieruchomości rolnej o pow. 0,14 ha (obciążonej hipotekami na łączną kwotę 90 000zł) oraz dwóch lokali użytkowych; przy ul. S. o pow. 37,43 m2 i przy ul. B. o powierzchni 29,94 m2. (obciążonych hipotekami na łączną kwotę 172 900 zł.). Lokale wynajmowane są przez stronę skarżąca a pieniądze przeznacza ona na pokrycie rat kredytowych (płaconych do Eurobanku S.A, Kredyt Banku S.A. i Multibanku S.A.) oraz podatku od nieruchomości. Strona skarżąca wydaje na ten cel 3 515,57zł miesięcznie. Wnioskodawczyni nie posiada oszczędności ani przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Podnosi iż, od wydania ostatniego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jej sytuacja zmieniła się w ten sposób, iż w lipcu 2010r. łączne koszty związane ze spłatą kredytów, należności komorniczych, przewyższyły łączne przychody z tytułu renty oraz najmu lokali i pozostała bez środków do życia. Postanowieniem z dnia 20 października 2011r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącej. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca zwróciła uwagę na fakt, że w sprawie prowadzonej pod sygnaturą II SA/Kr 1221/10 przyznano jej adwokata z urzędu, a nawet wówczas jej sytuacja nie była tak trudna jak obecnie, gdyż w dniu 8 sierpnia 2011r. doszło do opisu i oszacowania nieruchomości, gdzie zamieszkuje. W związku z bezprawnymi jej zdaniem działaniami komornika sądowego działającego z wniosku Gminy K. – skarżąca była zmuszona do zaskarżenia czynności komornika do Sądu Rejonowego w W., przy czym wszczęcie tych spraw ponownie wiązało się koniecznością uiszczenia opłat sądowych, od których zwolnienie wnosiła. Dokonując licznych wyrzeczeń w zakresie ochrony swego zdrowia skarżąca uiściła jednakże na poczet tamtych kosztów kwotę 100zł. W piśmie z dnia 16 grudnia 2011r. ponowiła wniosek o ustanowienie pełnomocnika w sprawie podkreślając, iż jej sytuacja nadal jest bardzo trudna i nie jest w stanie ponieść kosztów związanych ze sporządzeniem przez profesjonalnego pełnomocnika skargi kasacyjnej w sprawie. Skarżąca podkreślił, że pomimo dokonywania wszelkich należnych wpłat zajęto jej budynek mieszkalny, w którym mieszka oraz rachunki bankowe w Multibanku na kwotę 19760zł oraz w Kredyt Banku na kwotę 11000zł. Nieposiadając żadnych wolnych środków finansowych skarżąca bezskutecznie poszukiwała możliwości zaciągnięcia kredytu w 14 bankach. Z racji braku możliwości uzyskania zaświadczenia o niezaleganiu w opłacaniu podatków. Tymczasem bez konsolidacji wszystkich zaciągniętych w przeszłości kredytów i pożyczek nie będzie w stanie spłacać coraz wyższych rat odsetkowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Regulacja ta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, powinny uzasadniać jego żądanie. Oznacza to, iż na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy ocena tych dowodów w świetle spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Stwierdzenie przez Sąd sprzeczności w składanych przez stronę wyjaśnieniach oraz przedkładanych dokumentach, a następnie powzięcie uzasadnionych wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy nie pozwalają na przeniesienie na budżet państwa kosztów sądowych obciążających podatnika. Niemniej istotnym dla sprawy jest, że prawomocnym postanowieniem z dnia 30 maja 2011r. tut. Sąd wypowiadał się już w przedmiocie ustanowienia dla skarżącej radcy prawnego lub adwokata w niniejszym postępowaniu – oddalając wniosek skarżącej. Nie wyklucza to oczywiście możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, ponieważ stosownie do treści 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Zgodnie jednak z art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Przenosząc powyższe na grunt niniejszego postępowania należy stwierdzić, że Sąd rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawczyni zawartej we wspomnianym postanowieniu z dnia 30 maja 2011r. Możliwość zmiany bądź uchylenia wspomnianego orzeczenia daje natomiast art. 165 p.p.s.a., jednakże tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku, a mianowicie zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Rozpoznając ponowny wniosek, Sąd zobowiązany był zatem zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, przede wszystkim zaś ustalić, jaka była sytuacja strony w dacie wydania postanowień z dnia 30 maja 2010r., a jaka w dacie kolejnego rozpoznania sprawy. Również w tym zakresie aktualne pozostają przytoczone wyżej rozważania dotyczące ciężaru dowodu w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy. W pierwszej kolejności to w interesie strony postępowania pozostaje wykazanie, że w warunkach sprawy mieliśmy do czynienia ze zmianą okoliczności sprawy w rozumieniu art. 165 p.p.s.a. Jakkolwiek bowiem skarżąca powołuje się na fakt prowadzenia czynności egzekucyjnych w stosunku do nieruchomości, która stanowi jej miejsce zamieszkania – pośród licznych materiałów dołączanych przez nią każdorazowo do kolejnych pism w sprawie próżno szukać jakichkolwiek dokumentów potwierdzających faktyczne ich zaistnienie. Znakomita większość przedkładanej dokumentacji dotyczy natomiast stwierdzonego już uprzednio wielokrotnie w orzeczeniach sądów różnych instancji – a nie zmienionego w zasadniczy sposób - stanu faktycznego sprawy w części odnoszącej się do obciążenia skarżącej licznymi zobowiązaniami kredytowymi i związanym z tym zadłużeniem bankowym. W tym zakresie przyjęta wcześniej prawomocna ocena prawna wiąże Sąd również w toku rozpoznawania niniejszego sprzeciwu. Dodatkowo, nie sposób nie zgodzić się z zakwestionowanymi przez skarżącą wywodami zawartymi w postanowieniu Referendarza sądowego z dnia 20 października 2011r., gdzie zwrócono uwagę, iż nawet samo zajęcie należącej do wnioskodawczyni nieruchomości nie oddziałuje bezpośrednio na wynik oceny dokonywanej przez pryzmat ustawowych kryteriów o charakterze stricte finansowym. Ponadto, przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Nie bez znaczenia jest również fakt posiadania przez skarżącą niezwiązanych z zaspokajaniem jej podstawowych potrzeb lokali użytkowych, z których czynsz przeznacza na regularne uiszczanie rat kredytów bankowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie kwestionuje się zaś tezy, że nie jest uprawnionym dawanie pierwszeństwa prywatnym zobowiązaniom finansowym przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Sąd nie kwestionuje przy tym, że sytuacja skarżącej jest trudna, jednakże nie nosi znamion wyjątkowości. Ze wszech miar słuszna była zatem ocena Referendarza sądowego, iż brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Świadczenie rentowe otrzymywane przez skarżącą wprawdzie nie jest wysokie i przy uwzględnieniu aktualnego poziomu cen dóbr i usług niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych niewątpliwie nie pozwalałoby na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, jednakże wykazany w przedmiotowym wniosku stan majątkowy wnioskodawczyni nie pozwala przyjąć, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Końcowo podkreślić należy, że Sąd potraktował pismo skarżącej z dnia 16 grudnia 2011r. jako uzupełnienie treści sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 20 października 2011r. mając na uwadze w szczególności fakt, że nie przywołuje ono w żaden sposób żadnych nowych okoliczności sprawy, a treść jego żądania powiela pierwotny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na zasadzie art. art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.