I SA/Kr 927/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Urszula Zięba po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2012r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 16 marca 2010r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodu uzyskanego ze sprzedaży nieruchomości postanawia: ustanowić dla skarżącej adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka. Postanowieniem z dnia 14 września 2010r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie przyznał M. L. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, natomiast oddalił wniosek skarżącej w części dotyczącej ustanowienia radcy prawnego lub adwokata – w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 16 marca 2010r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodu uzyskanego ze sprzedaży nieruchomości. Wyrokiem z dnia 9 grudnia 2010r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił opisaną skargę, a w dniu 14 lutego 2011r. doręczono skarżącej jego odpis wraz z uzasadnieniem. W wyniku ponownego wniosku skarżącej postanowieniem z dnia 30 maja 2010r. WSA w Krakowie odmówił jej przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, a następnie NSA dnia 10 sierpnia 2010r. oddalił zażalenie na to postanowienie. Następnie, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął kolejny wniosek M. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 16 marca 2010r., Nr[...], w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodu uzyskanego ze sprzedaży nieruchomości. Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2012r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił również ten wniosek skarżącej. Do zażalenia na to postanowienie M. L. dołączyła na formularzu PPF kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy – tym razem w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Naczelny Sąd Administracyjny dnia 16 marca 2012r. oddalił wspomniane zażalenie. W kolejnym wniosku z dnia 2 kwietnia 2012r. strona skarżąca ponownie zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. W piśmie z dnia 16 kwietnia 2012r., do którego dołączyła również formularz PPF znowu wniosła o przyznanie jej adwokata "w celu złożenia kasacji do NSA". Prośbę tą ponowiła w piśmie z dnia 3 maja 2012r. zatytułowanym "uzupełnienie dokumentacji do złożonych wniosków o ustanowienie adwokata". Jak wynika z przedłożonych dokumentów oraz akt sprawy M. L. ur. w 1953r. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Otrzymuje rentę w kwocie 706,01 zł. miesięcznie netto. Z tytułu najmu dwóch lokali do dnia 30 kwietnia 2012r. uzyskiwała łącznie kwotę 3.348 zł. (1.893zł + 1.455zł) . Obecnie podnosi , iż od dnia 1 maja 2012r. nie ma już dochodu z najmu lokalu przy ul. B., co pogorszyło jej sytuację materialną. Podaje też , że w marcu koszty które poniosła wyniosły 4.095,28 zł a przychody 4.351,38zł. Od maja br. w związku z brakiem wpływów z tytułu najmu wspomnianego lokalu, brakuje jej natomiast ok. 1.500zł przychodu. Z kolei jej miesięczne zobowiązania na rzecz banków wynoszą ok. 3.300zł. Ponadto wskazać należy, że M. L. jest właścicielką domu o pow. 108,75 m2 położonego w M. (obciążonego hipotekami na łączną kwotę 133.800zł) - w stosunku do którego toczy się postępowanie egzekucyjne, nieruchomości rolnej o pow. 0,14 ha (obciążonej hipotekami na łączną kwotę 90.000zł) oraz dwóch lokali użytkowych; przy ul. S. o pow. 37,43 m2 i przy ul. B. o pow. 29,94 m2 (obciążonych hipotekami na łączną kwotę 172.900 zł.). Wnioskodawczyni nie posiada oszczędności ani przedmiotów o wartości pow. 3000 euro. Podkreśla , że w wyniku rozliczenia zużycia gazu ma do zapłacenia kwotę 1 650 zł. oraz dostała wezwanie do zapłaty kwoty 364,79 zł, pod rygorem egzekucji administracyjnej. Oświadczyła również , że w celu pozyskania funduszy, dom i działkę "zgłosiła do biura nieruchomości do sprzedaży", nie ma jednak zainteresowania tą ofertą . Postanowieniem z dnia 28 maja 2012r. Referendarz sądowy umorzył postępowanie z wniosku skarżącej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, zaś oddalił wniosek w zakresie ustanowienia adwokata. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca zarzuciła Referendarzowi, iż ten w sposób nieuprawniony wytyka jej brak wiarygodności. Podkreślając raz jeszcze swą trudną sytuację materialną wnioskodawczyni przedstawiła wezwanie do zapłaty na kwotę 1.215zł związane z przekształceniem na jej rzecz prawa użytkowania wieczystego lokali użytkowych oraz wypowiedzenie umowy najmu dla drugiego z należących do niej lokalów, a to tego znajdującego się przy ul. S.[...]. Ponadto, skarżąca przedstawiła dwie umowy pośrednictwa w sprzedaży należącej do niej nieruchomości w M., wyjaśniając, że w obecnej sytuacji rynkowej nie jest w stanie sprzedać żadnej z posiadanych nieruchomości, co warunkowane jest dodatkowo ich znacznym obciążeniem hipotecznym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity - Dz. U. z 2012r., poz. 270, powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Regulacja ta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, powinny uzasadniać jego żądanie. Oznacza to, iż na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy ocena tych dowodów w świetle spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Stwierdzenie przez Sąd sprzeczności w składanych przez stronę wyjaśnieniach oraz przedkładanych dokumentach, a następnie powzięcie uzasadnionych wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy nie pozwalają na przeniesienie na budżet państwa kosztów sądowych obciążających podatnika. Niemniej istotnym dla sprawy jest, że prawomocnymi postanowieniami z dnia 30 maja 2011r. i 28 grudnia 2011r. tut. Sąd wypowiadał się już w przedmiocie ustanowienia dla skarżącej radcy prawnego lub adwokata w niniejszym postępowaniu – oddalając wnioski skarżącej. Nie wyklucza to oczywiście możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, ponieważ stosownie do treści 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Zgodnie jednak z art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Przenosząc powyższe na grunt niniejszego postępowania należy stwierdzić, że Sąd rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawczyni zawartej we wspomnianym postanowieniach. Możliwość zmiany bądź uchylenia wspomnianego orzeczenia daje natomiast art. 165 p.p.s.a., jednakże tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku, a mianowicie zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Rozpoznając ponowny wniosek, Sąd zobowiązany był zatem zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, przede wszystkim zaś ustalić, jaka była sytuacja strony w dacie wydania wspomnianych wyżej postanowień, a jaka w dacie kolejnego rozpoznania sprawy. W okolicznościach sprawy uznać należy, że dokumenty dołączone wpierw do ostatniego wniosku o przyznanie prawa, później zaś do sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego w sposób jednoznaczny wskazują na istotną zmianę okoliczności sprawy, w postaci pozbawienia regularnych wpływów tytułem czynszu z wynajmu należących do niej lokali użytkowych, wskutek wypowiedzenia umów przez ich najemców. Pozbawienie skarżącej zasadniczego źródła utrzymania, nawet przy uwzględnieniu, że może mieć ono charakter przejściowy, z racji wysokości uzyskiwanych stąd dochodów, które w istotny sposób kompensowały konieczność comiesięcznego wydatkowania znaczących z punktu widzenia budżetu skarżącej płatności na poczet spłaty zobowiązań bankowych -oznacza, że nie jest ona w chwili obecnej ponieść wydatków związanych z koniecznym udziałem profesjonalnego pełnomocnika w ramach planowanego przez nią postępowania kasacyjnego. Od samego początku postępowania w sprawie skarżącej na pierwszy plan wysuwał się fakt, iż posiadane przez nią nieruchomości są obciążone wysokimi hipotekami, co znacznie obniża ich wartość i utrudnia ewentualne zbycie. Z racji wcześniejszego zwolnienia od kosztów sądowych prowadzenie postępowania w tej kwestii należało uznać za bezprzedmiotowe, przy czym skoro była to pierwotna ułomność jej wniosku, nie zaś przyczyna następcza – nie było konieczności umorzenia postępowania w tym zakresie, gdyż w istocie rzeczy nie zostało ono nawet zapoczątkowane. Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 246 § 1 pkt. 1 i 2 w zw. z art. 165 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.