I SA/Kr 932/17

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Szpitala Specjalistycznego [...] w K. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie opłat sądowych w sprawie ze skargi Szpitala Specjalistycznego [...] w K. na decyzję Zarządu Województwa M. z dnia 27 czerwca 2017 r. Nr: [...] w przedmiocie zwrotu dofinansowania p o s t a n a w i a I) zwolnić stronę skarżącą od opłat sądowych w 1/2 części; II) w pozostałej części wniosek oddalić Szpital Specjalistyczny [...] w K. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie zwolnienia w całości od opłat sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że wysokość kapitału zakładowego (majątku lub środków finansowych) wnioskodawcy wynosi -5.349.705,72 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wyniosła 57.177.020,34 zł, a ostatni rok obrotowy zamknięty został stratą w wysokości 478.744,30 zł. Podmiot skarżący dysponuje pięcioma rachunkami bankowymi w Banku Pekao S.A., na których na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku zgromadzone były środki finansowe w następujących wysokościach: na rachunku podstawowej działalności Szpitala 388.466,71 zł środki do dyspozycji (na dzień 10 sierpnia 2017 r. kwota ta wynosiła 107.972,73 zł), 2.400.000 zł lokata na wynagrodzenia dla pracowników, 33.854,61 zł lokata na zabezpieczenie zadania inwestycyjnego, na rachunku dotacji z Województwa M. 88.844,96 zł, na rachunku Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych 6.522,80 zł, na rachunku dotyczącym środków pieniężnych pacjentów złożonych do depozytu 168.782,53 zł i na rachunku dotacji z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych 198.167,61 zł. Na dzień 31 lipca 2017 r. w kasie głównej Szpitala znajdowały się środki w wysokości 34.556,05 zł przeznaczone na podstawową działalność Szpitala. W kasie Warsztatów Terapii Zajęciowej stan środków wynosił 1.691,50 zł, w kasie Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych 2.194,17 zł, a w kasie depozytów pacjentów zgromadzone były środki w wysokości 11.964,43 zł. Zobowiązania wnioskodawcy przedstawiają się następująco: z tytułu dostaw i usług 1.444.907,35 zł (stan na dzień 31 lipca 2017 r.), wynagrodzeń pracowniczych 2.578.323,89 zł (stan na dzień 4 sierpnia 2017 r.), składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne 1.393.521,59 zł (wymagalne na dzień 15 sierpnia 2017 r.) i z tytułu podatku dochodowego 355.601 zł (wymagalne na dzień 20 sierpnia 2017 r.). W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że rok 2016 Szpital Specjalistyczny [...] w K. zakończył stratą w wysokości 478.744,30 zł. Informacja o przebiegu wykonania planu finansowego za I półrocze 2017 roku wskazuje natomiast, iż na dzień 30 czerwca 2017 r. wnioskodawca poniósł stratę w wysokości 516.434,90 zł. Na koniec lipca 2017 r. wysokość niezapłaconych przez stronę zobowiązań wymagalnych wynosi 1.444.907,35 zł. Podstawową przyczyną trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy jest istniejące od wielu lat niedoszacowanie świadczeń zdrowotnych w zakresie opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień, będących jedynym zakresem świadczeń zdrowotnych udzielanych przez wnioskodawcę. Wycena tych świadczeń nie pozostaje w korelacji z kosztami ponoszonymi w trakcie terapii oraz kosztami związanymi z pobytem pacjenta w szpitalu. Dodano, że finansowanie leczenia pacjentów ze środków pozyskiwanych z kontraktu z Narodowym Funduszem Zdrowia nie obejmuje kosztów leczenia pacjentów ze schorzeniami somatycznymi przy hospitalizacji na oddziałach psychiatrycznych i psychogeriatrycznych. Tacy pacjenci są kierowani na specjalistyczne konsultacje i badania, których koszt obciąża wnioskodawcę. Brak środków finansowych wystarczających na pokrycie kosztów podstawowej działalności wnioskodawcy skutkuje tym, że nie posiada on również zdolności do poniesienia pełnych kosztów postępowania sądowego. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten jest wolny od opłat sądowych. W myśl art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W niniejszej sprawie strona skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od opłat sądowych. Użyty w powołanym przepisie zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy osobom prawnym a także innym jednostkom organizacyjnym nieposiadającym osobowości prawnej. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie Sąd (referendarz sądowy) bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc, gdy w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (vide: postanowienie NSA z dnia 13 lipca 2010 r. sygn. akt I FZ 195/10). Należy podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Wnioskodawca musi zatem wykazać, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Podkreślić należy, że zasadność wniosku podmiotu skarżącego rozpatrywana była w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi on ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę jego aktualne możliwości finansowe. Orzekający uwzględnił fakt, że łącznie ze skargą w niniejszej sprawie strona skarżąca złożyła do tut. Sądu pięć skarg (zarejestrowanych pod sygn. I SA/Kr 950/17 i I SA/Kr 930 do 933/17), a suma wpisów sądowych w tych pięciu sprawach wynosi 9.157 zł (odpowiednio 1.867 zł + 2.000 zł + 2.819 zł + 471 zł + 2.000 zł). W ocenie referendarza sądowego wniosek strony skarżącej zasługuje na uwzględnienie, lecz jedynie w części. W świetle danych o majątku i dochodach zawartych we wniosku nie można bowiem przyjąć, że wnioskodawca nie jest w stanie wygospodarować jakichkolwiek środków pozwalających na sfinansowanie - chociaż w części - należnych w niniejszej sprawie opłat sądowych. Pomimo sygnalizowanych problemów finansowych, niedoszacowania przez Narodowy Fundusz Zdrowia świadczeń zdrowotnych w zakresie opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień, zakończenia roku 2016 startą w wysokości 478.744,30 zł, a pierwszego półrocza 2017 roku stratą w wysokości 516.434,90 zł oraz znacznych niezapłaconych zobowiązań wymagalnych, które na koniec lipca 2017 r. sięgały kwoty 1.444.907,35 zł, podmiot skarżący posiada na rachunkach bankowych oraz w kasie środki finansowe, których wysokość wielokrotnie przekracza kwotę należnych w sprawie opłat sądowych. Na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wysokość tych środków na jednym tylko rachunku bankowym dotyczącym podstawowej działalności Szpitala wynosiła 388.466,71 zł, a w kasie głównej znajdowały się środki finansowe przeznaczone na tę działalność w wysokości 34.556,05 zł. Zdaniem orzekającego okoliczność ta nie może jednak przesądzić o całkowitym oddaleniu wniosku. W przedmiotowej sprawie wnioskodawcą jest bowiem podmiot szczególnej kategorii, niebędący przedsiębiorcą, działający jako samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej, a podstawowym celem jego działalności jest udzielanie mieszkańcom województwa małopolskiego oraz innych regionów Rzeczypospolitej Polskiej najwyższej jakości świadczeń zdrowotnych zmierzających do zapewnienia osobom z zaburzeniami psychicznymi kompleksowej opieki zdrowotnej oraz zapewnienia tym osobom innych form opieki i pomocy niezbędnych do życia w środowisku rodzinnym i społecznym, a także promocja zdrowia psychicznego i zapobieganie zaburzeniom psychicznym oraz rehabilitacja zawodowa i społeczna (według wydruku z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego z dnia 11 sierpnia 2017 r.). Jest to zatem jednostka, której działanie nie jest nastawione na osiąganie zysku. Z tego względu orzekający uznał, że na kondycję finansową podmiotu należy spojrzeć szerzej niż tylko przez pryzmat salda jego środków finansowych. Uiszczenie opłat sądowych w pełnej wysokości mogłoby bowiem wpłynąć negatywnie na realizację przez wnioskodawcę celów statutowych. Mając powyższe na uwadze, zwłaszcza specyfikę podmiotu skarżącego i przedmiot jego działalności oraz podnoszone problemy finansowe uznano, że istnieją podstawy do częściowego uwzględnienia żądania wnioskodawcy i zwolnienie go od opłat sądowych w 1/2 części, tj. w połowie należnej ich wysokości. Dysponując środkami na rachunku bankowym oraz w kasie podmiot skarżący będzie w stanie wygospodarować kwotę 236 zł tytułem wpisu sądowego – jedynego na obecnym etapie postępowania elementu opłat sądowych - w niniejszej sprawie. Powyższe rozstrzygnięcie stanowi wyraz racjonalnego miarkowania zdolności płatniczych strony w oparciu o przedstawione okoliczności faktyczne i jest znaczną pomocą finansową ze strony Skarbu Państwa. Na marginesie zauważyć też należy, że podmiot skarżący korzysta w niniejszej sprawie z pomocy kwalifikowanego pełnomocnika - radcy prawnego, co z natury rzeczy związane jest z określonymi wydatkami, z pokryciem których musiał się liczyć. Może to świadczyć o istniejących po stronie wnioskodawcy możliwościach płatniczych. Skoro zaś jest w stanie wydatki takie ponosić, to nie można uznać, aby nie mógł partycypować przynajmniej w części opłat zainicjowanego postępowania sądowego. Ponadto wymaga zwrócenia uwagi, że stosownie do art. 200 p.p.s.a. w przypadku uwzględnienia skargi stronie skarżącej służy od organu zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. W tym stanie rzeczy postanowiono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.