I SA/Kr 934/11

Sygn. akt I SA/Kr 934/11 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 września 2011r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Grażyna Firek (spr.), Sędziowie: WSA Maja Chodacka, WSA Agnieszka Jakimowicz, Protokolant: Daniel Marzec, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2011r., sprawy ze skargi A.G., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 19 kwietnia 2011r. nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji - Decyzją znak [...] z dnia 16 lutego 2011r., wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 oraz art. 31 i 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia A.G. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za okres od listopada 1999 r. do lutego 2000r. oraz na Fundusz Pracy za okres od stycznia 1999r. do grudnia 1999r. Organ uzasadnieniu wskazał, że umorzenie należności z tytułu składek wyłącznie w razie spełnienia chociażby jednej z przesłanek, wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Warunkiem umorzenia jest całkowita nieściągalność składek, której przesłanki są ściśle w ustawie zdefiniowane. Całkowita nieściągalność w niniejszej sprawie nie zachodzi. Organ wskazał na posiadany przez A.G. samochód, rachunek bankowy i mieszkanie lokatorskie, mogące stanowić przedmiot postępowania egzekucyjnego. To w ocenie Zakładu wskazuje na prawdopodobieństwo zaspokojenia roszczeń z tytułu składek. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zauważył też, że w wypadku nieściągalności miałby jedynie możliwość, nie zaś obowiązek umorzenia należności, ta kwestia jest bowiem objęta uznaniem administracyjnym. Wskazał też na treść rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141 poz. 1365). W nawiązaniu do § 3 rozporządzenia organ wskazał, że co prawda A.G. ponosi koszty opieki nad chorą matką, jednak nie wykazał, że opłacanie składek pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. A.G. wniósł w terminie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniósł, że mieszka w mieszkaniu lokatorskim, nie może ono być więc wliczane do jego majątku, jest bowiem własnością spółdzielni. Z rozporządzenia natomiast wyraźnie wynika, że można się starać o umorzenie zaległości w razie opieki nad przewlekle chorą osobą. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 19 kwietnia 2011r., znak [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 w zw. z art. 28, 31, 32 i 123 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.) w zw. z art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ przytoczył przesłanki umorzenia zaległych składek, wynikające z ustawy oraz rozporządzenia. Wskazał, że w przypadku skarżącego niewypłacalność nie zachodzi. Zdaniem organu, również przesłanki umorzenia, wskazane w rozporządzeniu, nie zostały zrealizowane. Argumenty na temat obecnej, trudnej sytuacji materialnej skarżącego organ uznał za bezprzedmiotowe. Wskazał na brak podstaw do przyjęcia, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreślił także uznaniowy charakter decyzji o umorzeniu zaległych składek. Z decyzją tą nie zgodził się A.G. wnosząc w terminie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Domagał się w niej uchylenia zaskarżonej decyzji oraz umorzenia zaległych składek w całości. W uzasadnieniu skargi wskazał na swoją sytuację materialną, rodzinną i finansową. Zarzucił, że opłacenie składek pozbawiłoby jego i rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zwrócił też uwagę na sprawowaną przez siebie opiekę nad ciężko chorą matkę. Skarżący musi przebywać z nią całką dobę; niezbędna jest także codzienna rehabilitacja, dojazd do poradni onkologicznej oraz ciągłe dojazdy do lekarza z G. do K. Posiadany samochód pozwala skarżącemu dowozić matkę w pozycji leżącej. A.G. wskazał, że na podstawie decyzji lekarza orzecznika ZUS matka nie nadaje się do samodzielnej egzystencji i wymaga całodobowej opieki. Skarżący podał też, że zaległości w opłacaniu składek pochodzą z okresu, kiedy prowadził sklep ze swoją byłą żoną. Przez pewien czas spłacał wszelkie należności, jednak później musiał uregulować całość zadłużenia wobec spółdzielni, ponieważ była żona nie regulowała czynszu. To spowodowało, że przestał spłacać zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.- dalej p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady, skutkujące koniecznością uchylenia decyzji, stwierdzeniem jej nieważności bądź wydania decyzji z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Podstawą do uchylenia zaskarżonej decyzji jest między innymi – zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W myśl art. 152 p.p.s.a., uchylając decyzję, sąd określa, czy i w jakiej części może ona być wykonywana. Na wstępie trzeba wskazać, że zarówno przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne pozostawiają samo rozstrzygnięcie o pozytywnym lub negatywnym załatwieniu takiego wniosku w sferze uznania administracyjnego organu administracji publicznej. Uznaniowy charakter takiej decyzji wynika z użytego przez ustawodawcę sformułowania "organ (...) może" i nie był w niniejszej sprawie przedmiotem sporu pomiędzy stronami. W orzecznictwie zarówno Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyrok z dnia 2 grudnia 2003 roku, sygn. akt I SA/Ka 2607/02, Lex Omega nr 90411) jak i wojewódzkich sądów administracyjnych (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 września 2007 roku, sygn. akt I SA/Gd 538/07, Lex Omega nr 297127) przyjmuje się, że sądowa kontrola decyzji uznaniowych winna się sprowadzać do oceny, czy załatwienie sprawy zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, w ramach którego ustalono wszystkie okoliczności faktyczne istotne dla sprawy, natomiast nie jest rzeczą sądu zastępowanie organu podatkowego w samym rozstrzyganiu. Samo orzeczenie w przedmiocie przyznania ulgi jest zagadnieniem natury słusznościowej i – o ile zostało poprzedzone postępowaniem, nie naruszającym prawa procesowego, w którym ustalono okoliczności wystarczające do merytorycznego załatwienia wniosku podatnika- uchyla się spod kontroli sądu administracyjnego (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 21 maja 2008 roku, sygn. akt I SA/Gd 645/07, Lex Omega nr 446565). Sądowa ocena decyzji uznaniowych sprowadza się zatem do analizy, czy wydanie aktu administracyjnego zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem i czy organy administracji publicznej ustaliły w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości stan faktyczny sprawy. Muszą się w nim mieścić wszelkie okoliczności istotne, to jest takie, które pozwolą na trafne zastosowanie przepisów prawa materialnego. Wskazać też trzeba, iż jedną z naczelnych zasad procedury administracyjnej jest wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada prawdy materialnej. Organy administracji publicznej są obowiązane do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes stron. Zasada ta znajduje rozwinięcie w dalszych przepisach kodeksu, między innymi w art. 77 § 1 k.p.a., stosownie do którego organ administracji publicznej winien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, art. 80 k.p.a.- zgodnie z którym udowodnienie danej okoliczności ma nastąpić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, a także art. 107 § 3 k.p.a., który organom administracji nakazuje w uzasadnieniu decyzji wskazać fakty uznane za udowodnione, dowody będące podstawą ustaleń faktycznych oraz omówić, dlaczego innym dowodom odmówiono mocy dowodowej i wiarygodności; nadto uzasadnienie powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Nie budzi zastrzeżeń Sądu prawidłowość poczynionych przez organy administracji publicznej ustaleń odnośnie nieściągalności zaległych składek, a zatem ustawowej przesłanki ich umorzenia. Natomiast jako nie dość wnikliwe i rzetelne należy ocenić te ustalenia, które dotyczyły przesłanek, zawartych w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przykładowo wymienione są następnie sytuacje: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; gdy poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, a także sytuacja przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W niniejszej sprawie zostało wykazane ponad wszelką wątpliwość, że matka skarżącego jest osobą ciężko i przewlekle chorą. Doświadczenie życiowe prowadzi do wniosku, że osoba dotknięta tego rodzaju chorobą wymaga stałej opieki, a z leczeniem związane są bardzo wysokie koszty, jak chociażby konieczność przewożenia takiej osoby do większych ośrodków miejskich, gdzie znajdują się specjalistyczne placówki służby zdrowia. Skarżący wykazał dokumentami sam fakt choroby, nadto uprawdopodobnił konieczność stałej i czasochłonnej opieki nad matką. Podniósł również inne istotne argumenty, wskazując na przykład, że posiadany przez niego samochód jest niezbędny dla przewożenia matki na większe odległości, ponieważ może ona w nim leżeć. Mimo posiadania wszystkich tych informacji, organy administracji nie poczyniły należycie wnikliwych ustaleń faktycznych, nie dokonały też dostatecznie rzetelnej oceny przesłanek, o których mowa w § 3 rozporządzenia. W ocenie Sądu przed wydaniem decyzji w sprawie należało ustalić, czy opieka nad przewlekle chorą matką pozbawia skarżącego możliwości uzyskania dochodu, umożliwiającego opłacenie należności, a także czy w takiej sytuacji rodzinnej opłacenie należności pociągnęłoby za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Organ ograniczył się w tym zakresie do lakonicznego i niewiele mówiącego stwierdzenia, że przedstawione przez A.G. argumenty są bezprzedmiotowe. Stwierdzenie to jest rażąco niesłuszne, skoro skarżący przedstawiał w toku postępowania szereg okoliczności mogących świadczyć o tym, że zachodzą przesłanki fakultatywnego umorzenia zaległych składek, o których mowa w § 3 rozporządzenia. Rzeczą organu było więc poczynienie ustaleń faktycznych w tym zakresie, a następnie ocena ustalonych faktów przez pryzmat przepisów rozporządzenia. Nie czyniąc tego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych naruszył dyspozycje art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. Uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania, zatem dotknięte nim decyzje należało wyeliminować z obrotu prawnego. Nie mógł natomiast odnieść skutku wniosek skarżącego o umorzenie zaległych składek przez Sąd. Zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 – 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 z późn. zm.), sąd administracyjny jest powołany do sprawowania kontroli nad działalnością administracji publicznej, nie zaś do zastępowania jej organów w załatwianiu indywidualnych spraw administracyjnych. Również art. 145 p.p.s.a. nie daje sądom administracyjnym podstaw do załatwiania spraw co do ich istoty, a takim właśnie rozstrzygnięciem jest umorzenie spornych składek. Co więcej, merytoryczne zakończenie sprawy administracyjnej czy też wydanie organom administracji publicznej wiążących dyspozycji odnośnie sposobu jej zakończenia w niniejszej sprawie jest wykluczone, z uwagi na omówiony wyżej, uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia składek. Mając powyższe na uwadze, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, za podstawę biorąc art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a. Rozpatrując sprawę ponownie, organy administracji publicznej będą obowiązane poczynić wnikliwe, oparte na rzetelnie zebranym materiale dowodowym ustalenia faktyczne w zakresie realizacji przesłanek, o których mowa w § 3 Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.