I SA/Kr 947/14

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2015r na posiedzeniu niejawnym wniosku D.K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 26 lutego 2014r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za IX,X,XI,XII 2007r. p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 16 października 2014r. skarżący D.K., działając przez swego pełnomocnika, złożył ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora izby Skarbowej z dnia 26 lutego 2014r. wydaną w przedmiocie podatku od towarów i usług . Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż wyznaczona do zapłaty kwota należnego wpisu stanowiłaby znaczące obciążenie dla jego budżetu domowego bo nie ma na ten cel środków finansowych. Nie posiada żadnego majątku ruchomego ani nieruchomego, pozwalającego na zapłacenie wpisu. Nie posiada stałego źródła dochodu, a jego sytuacja materialna w stosunku do poprzednio ocenianej przez sąd w ogóle się nie zmieniła. Ponadto dodaje, iż nie ma żadnego związku z obciążeniami i należnościami podatkowymi, a z postępowania z tym związanego wynikają gigantyczne koszty, których żadną miarą nie jest w stanie ponieść. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z oświadczenia skarżącego wynika, iż strona prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Utrzymuje się z prac dorywczych, określając nieregularne kwoty dochodów na sumę około 1000 zł miesięcznie. Z oświadczenia skarżącego, znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż nie posiada on żadnych nieruchomości lokalowych ani gruntowych. Wnioskodawca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości czy też oszczędności. W wyniku uzupełnienia złożonego uprzednio formularza wniosku, na wezwanie Sadu, skarżący oświadcza, iż nie jest właścicielem ani nie posiada żadnego tytułu prawnego do lokalu, w którym zamieszkuje – lokal jest własnością matki, z którą w tej nieruchomości zamieszkuje. Wnioskodawca nie posiada również samochodu , na dowód czego przedkłada zaświadczenie Prezydenta Miasta Tarnowa z 18 marca 2015r. Nie posiada też oszczędności ani innego majątku. Wskazuje, iż w 2014r. nie składał deklaracji podatkowych z racji braku stałego dochodu, nie posiada konta bankowego . D.K. ponosi normalne wydatki związane ze swoim utrzymaniem, a więc koszty wyżywienia, odzieży, środków czystości. Nie ponosi natomiast innych większych kosztów, wydatków. Koszty utrzymania domu, w którym zamieszkuje ponosi jego matka. Nie ma żadnych osób na utrzymaniu. Należy przede wszystkim zaznaczyć, iż wniosek skarżącego jest jego kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Poprzedni wniosek – postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 sierpnia 2014r. został rozpoznany odmownie z uwagi na brak wykazania przesłanek uzasadniających ewentualne zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. A zatem ponieważ postanowienie w przedmiocie prawa pomocy stało się prawomocne, obecny wniosek strony rozpoznawany jest w oparciu o art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, iż postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Wynika z tego, iż przepisy cyt. ustawy dopuszczają możliwość wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpatrywaniu kolejnego wniosku jest możliwa wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał w sposób wystarczający, skuteczny i nie budzący wątpliwości orzekającego, iż nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Skarżący oświadcza, iż prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Jednocześnie z dodatkowych informacji przesłanych Sądowi na jego wezwanie wynika, iż zamieszkuje on w mieszkaniu swojej matki, która to matka ponosi wszelkie koszty utrzymania tego mieszkania, opłaty za media, czynsz itd. Skarżący – jak sam wskazuje zarobione przez siebie pieniądze przeznacza na wyżywienie, zakup odzieży i środków czystości. Z doświadczenia życiowego, a także z licznych orzeczeń WSA oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie wynika, iż taka sytuacja życiowa jednoznacznie wskazuje na wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego. W takim układzie zatem istotne dla określenia faktycznej sytuacji materialnej wnioskodawcy jest znajomość majątku, dochodów i oszczędności jego matki. Danych tych skarżący nie zaprezentował. Nie można zatem jednoznacznie stwierdzić jaka jest faktyczna, realna sytuacja materialna strony. Wprawdzie ustawodawca nie precyzuje, co należy rozumieć pod sformułowaniem "wspólnie gospodarować, to z wykładni językowej, do której sięgnąć należy w takich wypadkach (stanowisko takie znajduje również oparcie w obowiązującym orzecznictwie sądowoadministarcyjnym, por. wyrok. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 20 maja 2008 r., sygn. akt. II SA/Ol 181/08), wynika, że przez "wspólny" według języka potocznego, rozumie się "taki, w którym biorą udział dwie osoby lub więcej osób; wykonywany razem z kimś". Natomiast "gospodarować" to: "dysponować czymś; zarządzać czymś" (Wielki Słownik Poprawnej Polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego, Warszawa, 2005, str. 298 i 1330),). Zatem jeśli osoby gospodarują wspólnie, oznacza to, że razem czymś zarządzają, dysponują. W rozpatrywanym kontekście chodzi więc o przyczynianie się do funkcjonowania wspólnoty poprzez wykonywanie na jej rzecz jakichkolwiek czynności. Możliwość zarządzania oznacza w istocie uprawnienie do współdecydowania o przeznaczeniu dochodu rodziny, wykonywanie części czynności związanych z codziennymi zajęciami, jak sprzątanie, gotowanie, pranie itp. W niniejszych sprawie stan faktyczny budzi wątpliwości a orzekający nie może wykluczyć, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z matką. Sam fakt deklaracji odrębnego gospodarstwa jak twierdzi skarżący, nie przesądza jeszcze o prowadzeniu przez niego tegoż gospodarstwa odrębnie. Okoliczności podniesione przez stronę, z których wynika, że skarżący dochód swój przeznacza na wyżywienie i zakup odzieży, nie ma swojego majątku i zamieszkuje w mieszkaniu matki, a w związku z tym, nie jest w stanie zaspokajać swoich potrzeb życiowych samodzielnie, lecz jest w jakiś sposób zależny finansowo od matki, a także świadczące o ponoszeniu ciężarów związanych z utrzymaniem się, egzystencją, przez pozostałych członków rodziny, świadczą, że wykładnię pojęcia "wspólnego gospodarstwa domowego" uznać należy za odnoszącą się do niniejszej sytuacji życiowej wnioskodawcy. Ponadto skarżący nie udokumentował w żaden sposób swoich dochodów, choćby poprzez przedstawienie kopi umów cywilnych, zeznań podatkowych za lata ubiegłe itd. Trudno zatem ustalić i potwierdzić faktyczną wysokość jego dochodów. Na uwagę zasługuje ponadto fakt, iż skarżący działa przez profesjonalnego pełnomocnika. Fakt ten sam z siebie nie przesądza jeszcze o odmowie przyznania prawa pomocy, jednakże ma znaczenie i jest oceniany w całokształcie sytuacji majątkowej wnioskodawcy ( orzeczenie SN z 6.11.1953r. IC1427/53, OSN 1954/52 ). Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów nie zostały wykazane w sposób nie budzący wątpliwości w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Należy zaznaczyć, iż zgodnie z powszechnie obowiązującym poglądem w doktrynie i orzecznictwie, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Trudno uznać, ze względu na wskazane wątpliwości, czy skarżący do takich osób należy. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawcę kosztów sądowych w formie wpisu należnego od złożonej skargi, które to koszty na tym etapie postępowania są wymagane, nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).