I SA/Kr 950/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas (spr.) Sędzia: WSA Wiesław Kuśnierz Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 listopada 2020 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie ulg w sprawie należności skargę oddala. Zaskarżoną obecnie decyzją z 31 lipca 2020 r., nr: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Starosty [...] z 24 marca 2020 r., znak: [...], którą odmówiono M. L. umorzenia w całości lub w części oraz rozłożenia na raty należności w kwocie 33.055,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami wynikającej z wyroku Sądu Rejonowego w Chrzanowie z 17 maja 2010 r., sygn. akt I [...] Decyzja została wydana na podstawie art. 49f ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 426 ze zm., dalej "ustawa o rehabilitacji zawodowej"). Decyzja powyższa zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Pismem z 25 kwietnia 2018 r. pełnomocnik M. L. i jej dzieci: M. L., A. L. i A. L., wniósł o umorzenie należności zasądzonej wyrokiem Sądu Rejonowego w Chrzanowie z 7 maja 2010 r. sygn. akt I C [...], powstałej tytułem zwrotu refundacji ze środków PFRON za utworzenie stanowiska pracy przez ich poprzednika prawnego G. L.. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniono, że za udzieleniem ulgi przemawia żywotny interes dłużnika i interes społeczny, nie nieściągalność należności. M. L. odziedziczyła dług po zmarłym mężu, ma małe dzieci i próbuje utrzymać działalność gospodarczą po mężu – piekarnię, która nie przynosi dochodów umożliwiających zaspokojenie należności wobec Starosty i ZUS. Taka sytuacja grozi zamknięciem prowadzonej działalności i likwidacją rodzinnych miejsc pracy. Komornik zajmuje wszelkie dochody za sprzedane pieczywo. Na utrzymaniu M. L. pozostaje niepracująca córka. Podkreślono, że zadłużenie powstało bez zgody i wiedzy dłużników. G. L. był alkoholikiem i dopuszczał się przemocy wobec członków rodziny. O długach męża M. L. dowiedziała się dopiero po jego śmierci. W dniu 16 lutego 2019 r. pełnomocnik M. L. zwrócił się również o rozłożenie na raty jej zobowiązania. W toku postępowania ustalono sytuację majątkową każdego z dłużników: wobec M. L. toczy się obecnie siedem postępowań egzekucyjnych, w których łączny stan zadłużenia wynosi ok. 177.517,72 zł, natomiast przeciwko wszystkim toczy się jedno postępowanie egzekucyjne. M. L. jest użytkownikiem wieczystym nieruchomości objętej księgą wieczystą [...] położonej w L.. (zmarłym). Ponadto dłużnicy są użytkownikami wieczystymi nieruchomości KW [...] M. L. w roku 2018 oraz w dwóch ubiegłych latach nie korzystała z pomocy de minimis. W tym stanie sprawy Starosta [...] decyzją z 9 sierpnia 2019 r., znak [...], odmówił umorzenia w całości należności w kwocie 33.055,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Z kolei Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 21 października 2019 r., sygn. [...], uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Ponownie rozpatrując sprawę, organ I instancji kierując się wytycznymi Kolegium, zwrócił się o doprecyzowanie wniosku poprzez: wskazanie aktualnego zakresu należności objętej wnioskiem oraz rodzaju wnioskowanej ulgi (umorzenie, rozłożenie na raty) oraz wyjaśnienie czy wniosek dotyczy tylko M. L., czy również pozostałych dłużników (A. L., A. L., M. L.). Nadto wezwano do opisania sytuacji osobistej i majątkowej wnioskodawcy i udokumentowania dochodów oraz bieżących wydatków na utrzymanie, a także istniejących zobowiązań, jak i udokumentowania okoliczności podnoszonych w piśmie z 16 lutego 2019 r., tj. odziedziczenia długu po mężu, który nadużywał alkoholu i dopuszczał się przemocy wobec członków rodziny. W odpowiedzi sprecyzowano, że wniosek dotyczy umorzenia należności w całości/części albo rozłożenia płatności na raty dotyczącej M. L.. Wnioski pozostałych dłużników wyłączono do odrębnego postępowania. Nie przedstawiono dowodów obrazujących aktualną sytuację osobistą i majątkową wnioskodawczyni, w tym jej dochodów oraz bieżących wydatków na utrzymanie, a także istniejących aktualnie zobowiązań. Wyjaśniono, iż sytuacja dłużniczki nadal jest ciężka. Dochody z piekarni nie są wystarczające do pokrycia zobowiązań. Po spłacie bieżących kosztów: prąd, woda, odbiór odpadów, podatek od nieruchomości, zaległe kredyty, brakuje środków finansowych na uregulowanie należności komornika w niniejszej sprawie. M. L. musiała zmniejszyć produkcję piekarni i ograniczyć sprzedaż tylko do sklepu przy piekarni. Ciężka wielogodzinna praca doprowadziła u niej do pojawienia się cukrzycy oraz nadciśnienia tętniczego, co powoduje konieczność stałej opieki lekarskiej. Umorzenie zobowiązania umożliwiłoby zakup dodatkowej maszyny piekarniczej oraz zatrudnienie dodatkowej osoby do jej obsługi. Dzieci M. L. nie mogą jej pomóc w spłacie zadłużenia, albo nie pracują albo zarabiają minimalne wynagrodzenie i mają inne osoby na utrzymaniu. Podwyżki kosztów utrzymania i produkcji, w szczególności dotyczące kosztów energii elektrycznej, odbioru odpadów czy podatków, w znaczący sposób ograniczyły dochody M. L., gdyż przychody ze sprzedaży w relacji do kosztów znacznie zmalały. Starosta [...] decyzją z 24 marca 2020 r., znak: [...], odmówił skarżącej umorzenia w całości lub w części oraz rozłożenia na raty należności w kwocie 33.055,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami wynikającej z wyroku Sądu Rejonowego w C. z 17 maja 2010 r., sygn. akt I [...] Organ I instancji podkreślił, że przy rozpatrzeniu sprawy uwzględniono zalecenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego zawarte w decyzji z 21 października 2019 r., sygn. [...], a to poddanie ocenie jak spłata zadłużenia wpłynie na sytuację rodziny i czy rozłożenie zaległości na raty daje szansę na dobrowolną spłatę zadłużenia oraz jak wpływa na sytuację majątkową i osobistą dłużnika. W ocenie organu w niniejszym przypadku nie zachodzą przesłanki określone w art. 49 f ust. 1 ustawy, tj. ważny interes dłużnika, względy gospodarcze i inne przyczyny zasługujące na uwzględnienie. Dłużnik w żaden sposób nie wykazał wysokości swoich dochodów ani kosztów utrzymania, co dałoby organowi możliwość oceny na ile aktualna sytuacja dochodowa oraz istniejące zobowiązania przekładają się na możliwość spłaty zadłużenia czy też uzasadniają ewentualne zastosowanie wnioskowanych przez dłużnika ulg. Dłużnik nie wykazał również podnoszonej okoliczności, iż G. L. nadużywał alkoholu i dopuszczał się przemocy wobec członków rodziny. Organ wskazał, że w przypadku Państwa L. egzekucja komornicza jest częściowo skuteczna, a ponadto M. L. posiada nieruchomości, prowadzi działalność gospodarczą oraz deklaruje dalsze wpłaty. M. L. w odwołaniu podniosła, że organ I instancji nie uwzględnił przesłanek umożliwiających przyznanie jakiejkolwiek ulgi dla wnioskodawczym. Nadto organowi znana jest z urzędu wysokość zaległości objętych egzekucjami komorniczymi, które wynoszą 177.517,72 zł. Wysokość zaległości oznacza, że wnioskodawczyni nie jest w stanie dobrowolnie spłacić zobowiązań dochodzonych przez komornika, ani też komornik nie jest w stanie ich wyegzekwować. W uzasadnieniu obecnie zaskarżonej decyzji z 31 lipca 2020 r. SKO wyjaśniło, że z brzmienia art. 49f ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych wynika, że organ na wniosek dłużnika może umorzyć lub rozłożyć na raty należności mające charakter cywilnoprawny, a decyzja w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy. Zastosowanie powyższej ulgi jest możliwe dopiero po spełnieniu co najmniej jednej z wymienionych w przepisie przesłanek: ważnego interesu dłużnika, interesu publicznego, względów gospodarczych lub społecznych, lub innych przyczyn, w szczególności w razie całkowitej nieściągalności. Po przeanalizowaniu stanu faktycznego sprawy, Kolegium przychyliło się do stanowiska organu I instancji, gdyż w jego ocenie M. L. nie wykazała w sposób wystarczający zaistnienia okoliczności z art. 49f ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej uzasadniających udzielenie wnioskowanej ulgi. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego Wnioskodawczyni nie przedstawiła bowiem dowodów, które pozwoliłby organowi na weryfikację podnoszonych przez nią okoliczności, w szczególności pomimo jednoznacznych wezwań organu I instancji zgodnych z wytycznymi SKO w K., nie przedstawiła dokumentów i dowodów dotyczących aktualnej sytuacji życiowej, zdrowotnej, majątkowej i finansowej. Ograniczyła się do powtórzenia wyjaśnień przedstawionych już w trakcie postępowania poprzedzającego decyzję Starosty [...] z 9 sierpnia 2019 r. Natomiast twierdzenia dotyczące stanu zdrowia skarżącej oraz jej ciężkiej sytuacji finansowej nie znajdują potwierdzenia w przedstawionych dowodach. Kolegium podkreśliło, że przedłożone do akt sprawy dokumenty nie pozwalają na ustalenie sytuacji życiowej, majątkowej zdrowotnej w jakiej M. L. znajduje się w roku 2020. W toku postępowania wyjaśniającego pełnomocnik nie dokonał bowiem aktualizacji materiału dowodowego, o jaką zwracał się do niego organ I instancji. Dlatego też Starosta [...] orzekł na podstawie dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego, który dał mu podstawę do odmowy udzielania ulgi. Kolegium zaznaczyło, że w sytuacji, gdy dłużnik domaga się zastosowania wobec niego określonych ulg, musi złożyć pełne, jasne i dokładne dane o swojej sytuacji życiowej (majątkowej, zdrowotnej), przy czym wzywany przez organ o precyzyjne określenia swojego położenia musi na takie żądania odpowiadać. Trudna sytuacja materialna wnioskodawcy sama w sobie nie może być uznana za przesłankę umożliwiająca zastosowanie wnioskowanej ulgi, a tym bardziej nie można jej utożsamiać z ważnym interesem podatnika (dłużnika). Ocena zasadności udzielania wnioskowanej ulgi nie może zostać dokonana w oderwaniu od analizy aktualnej sytuacji życiowej i finansowej M. L.. Z kolei taka analiza jest możliwa wyłącznie w oparciu o należycie udokumentowane fakty podnoszone przez Wnioskodawczynię. M. L. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzuciła Kolegium przekroczenie granic uznania administracyjnego poprzez nierozpatrzenie przesłanek merytorycznych wniosku o udzielenie ulgi w spłacie zobowiązań finansowych. Kolegium nie rozpatrzyło również istoty sprawy w wyniku błędnej oceny stanu faktycznego wynikającej z pominięcia faktu, że objęte wnioskiem zaległości finansowe nie są zobowiązaniami skarżącej związanymi z prowadzoną działalnością gospodarczą, a zobowiązaniami osobistymi skarżącej odziedziczonymi po zmarłym mężu. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, w pełni podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 49f ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych na wniosek dłużnika lub strony umowy, której przedmiot obejmuje dokonanie wydatków ze środków Funduszu, organy i podmioty powołane do zawierania takich umów mogą: 1) umorzyć w części lub w całości należności pieniężne mające charakter cywilnoprawny, w drodze decyzji, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3, lub 2) rozłożyć na raty spłatę tych należności lub odroczyć termin ich płatności, w drodze umowy - w przypadku uzasadnionym ważnym interesem dłużnika, interesem publicznym, względami gospodarczymi lub społecznymi, lub innymi przyczynami zasługującymi na uwzględnienie, w szczególności w razie całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 49 ust. 5b. Z kolei w myśl art. 49 ust. 5b ustawy całkowita nieściągalność zachodzi w przypadkach określonych w art. 67d ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2019 r., poz. 900 ze zm., dalej "o.p."). W sprawach dotyczących wniosków o umorzenie, rozłożenie na raty lub odroczenie płatności należności stosuje się odpowiednio przepisy z art. 67b i art. 67d § 1 i 2 Ordynacji podatkowej. Użycie w art. 49f ust. 1 ustawy pojęć nieostrych, takich jak "ważny interes dłużnika", "interes publiczny", "względy gospodarcze lub społeczne", "inne przyczyny zasługujące na uwzględnienie" wskazuje, że nie istnieje ściśle określony katalog okoliczności (ani też z góry określona ich hierarchia), którymi należy kierować się przy rozstrzyganiu spraw na podstawie tego przepisu. Zaakceptować przy tym należy jednak pogląd, że kierunkową dyrektywą interpretacyjną przy stosowaniu powyższego przepisu powinno pozostać uznanie wyjątkowości instytucji przyznawania ulg w spłacie zobowiązań publicznoprawnych, zasadą jest bowiem ponoszenie ich ciężaru. Udzielenie takich ulg powinno być zatem podyktowane wystąpieniem szczególnie ważnych i uzasadnionych, również z punktu widzenia obiektywnych kryteriów, powodów, które w ustawie w sposób ogólny określono jako "ważny interes dłużnika", "interes publiczny", "względy gospodarcze lub społeczne", "inne przyczyny zasługujące na uwzględnienie". Decyzja w przedmiocie umorzenia należności opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym. Przy czym wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny, ale nie dowolny, i winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją powyższego jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania, tak aby czyniło ono zadość obowiązkom płynącym z treści art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Uzasadnienie zaś decyzji odpowiadać powinno warunkom określonym w art. 107 k.p.a., tak aby strona mogła mieć pewność a sąd mógł ocenić, że wszelkie podniesione przez nią okoliczności zostały wzięte pod uwagę i poddane ocenie w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów. Nadto działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ obowiązek wyważenia interesu publicznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego. Decyzja o charakterze uznaniowym musi więc odpowiednio wyważać interesy przeciwstawnych stron – interesu obywatela z interesem publicznym, kierując się przy tym proporcjonalnością uwzględnienia obu rodzajów interesów (por. wyrok z 9 stycznia 2018 r., I SA/Gl 941/17, Legalis 1713727). Podkreślenia również wymaga, że uprawnienie organu do wydania decyzji uznaniowej, ogranicza kontrolę Sądu co do celowości i zasadności podjętego przez organy rozstrzygnięcia. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, kontrola legalności decyzji uznaniowych podlega ograniczonej kontroli sądu administracyjnego, który nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ podatkowy wybór jest trafny. Sąd uprawniony jest do oceny, czy organ podatkowy prawidłowo ustalił i ocenił stan faktyczny sprawy, w szczególności czy prawidłowo przyjął, że w sprawie wystąpiły, bądź nie wystąpiły, przesłanki interesu publicznego i ważnego interesu podatnika, nie jest natomiast uprawniony do badania merytorycznej zasadności takiej decyzji administracyjnej. Podkreślić również należy, że sąd administracyjny nie może zobowiązać organu do wydania decyzji o umorzeniu należności bądź odmowie jej umorzenia, bowiem to nie sąd rozstrzyga o tym, czy należność powinna być umorzona. W świetle powyższych uwag Sąd stwierdza, że w rozpoznanej sprawie organy badały istnienie przesłanek "ważnego interesu dłużnika" oraz "interesu publicznego" i przyjęły ostatecznie, że przesłanki te nie zaistniały. W konsekwencji organy uznały, że brak jest wystarczających podstaw do udzielenia skarżącej ulgi w postaci umorzenia lub rozłożenia na raty należności skarżącej. Sąd stwierdza, że stanowisko organów znajduje potwierdzenie w prawidłowo zgromadzonym przez organy materiale dowodowym, który został szczegółowo przez nie przeanalizowany i oceniony zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynikają przyczyny, które zadecydowały o tym, że niezasadne było udzielenie skarżącej ulgi w spłacie oddziedziczonej przez nią zaległości. Są nimi niewykazanie przez dłużniczkę wysokości osiąganych dochodów i ponoszonych kosztów utrzymania. Gołosłowne twierdzenia o trudnej sytuacji majątkowej i osobistej dłużniczki nie mogą być bowiem podstawą do udzielenia ulgi w jakiejkolwiek postaci w spłacie należności publicznoprawnej, która jest wyjątkiem od zasady opłacania tych zobowiązań. Sąd zauważa, że przesłanka "ważnego interesu dłużnika" (a na tą właśnie przesłankę powołuje się skarżąca), wiąże się przede wszystkim z sytuacją ekonomiczną dłużnika, wynikającą z wysokości uzyskiwanych przez niego dochodów, jak również koniecznością ponoszenia wydatków. Przesłanka ta nie może być w żadnym przypadku rozpatrywana w oderwaniu od aktualnej sytuacji materialnej podatnika. Konieczne jest także zestawianie jej z interesem publicznym. Przesłanka interesu publicznego rozumiana jest natomiast jako dyrektywa postępowania, nakazująca mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy, korekta jego błędnych decyzji (zob. wyrok NSA z 2 lipca 2019 r., sygn. akt II FSK 2238/17, CBOSA). Należy podkreślić, że zobowiązania publicznoprawne powinny być traktowane na równi z innymi zobowiązaniami i sukcesywnie spłacane. Słusznie organy twierdzą, że w sprawach o udzielenie ulgi w spłacie zobowiązań publicznoprawnych ciężar dowodu spoczywa głównie na wnioskodawcy. Ciężar dowodzenia spoczywa bowiem na tym, kto wywodzi z danego faktu skutki prawne. Ta ogólna zasada postępowania znajduje zastosowanie również w postępowaniach administracyjnych, wszczynanych na wniosek strony. Wnioskodawca powinien zatem współpracować z organem w celu ustalenia wszystkich okoliczności stanu faktycznego sprawy, jako osoba dysponująca wiedzą i dowodami. Organ natomiast powinien dokonać weryfikacji dowodów przedstawionych przez stronę według zasad ogólnych, w szczególności z zachowaniem zasady wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W badanej sprawie organ dążył do zebrania wiarygodnego materiału dowodowego celem ustalenia sytuacji osobistej i majątkowej wnioskodawczyni, wzywając ją dwukrotnie do udokumentowania dochodów oraz bieżących wydatków na utrzymanie, a także istniejących zobowiązań, jak i udokumentowania okoliczności podnoszonych w piśmie z 16 lutego 2019 r., tj. odziedziczenia długu po mężu, który nadużywał alkoholu i dopuszczał się przemocy wobec członków rodziny. Skarżąca jednakże nie przedstawiła dowodów na żadną z powyższych okoliczności. Z powyższych powodów zarzuty skargi są niezasadne. Akcentowana w skardze okoliczność, że skarżąca odziedziczyła po mężu zaległości finansowe wobec Powiatu Chrzanowskiego w ramach zwykłego oddziedziczenia ustawowego i zaległości te jako dług osobisty nie wchodzą w skład prowadzonego przez skarżącą przedsiębiorstwa – piekarni, jest nieistotna prawnie i nie może odnieść zamierzonego skutku. W sprawie o udzielenie ulgi w spłacie zaległości kwestia powstania należności nie ma żadnego znaczenia, gdyż przesłanki do udzielenia żądanej ulgi zostały określone w art. 49f ustawy o rehabilitacji i są nimi: ważny interes dłużnika, interes publiczny, względy gospodarcze lub społeczne, inne przyczyny zasługujące na uwzględnienie. Jedynie na marginesie warto zauważyć, że dochodzona przez organ należność wynikała z wyroku Sądu Rejonowego w Chrzanowie z 17 maja 2010 r., sygn. akt I [...] Reasumując Sąd stwierdza, że dokonane ustalenia zasadnie doprowadziły organ do wniosku, że w sprawie nie wystąpił ważny interes dłużnika. Jednocześnie organ uzasadnił dlaczego, działając w ramach uznania administracyjnego, odmówił udzielenia ulgi podatkowej. Ustalenia i wnioski organu nie mogą zostać uznane za dowolne, gdyż dokonane zostały na podstawie kompletnego, prawidłowo zgromadzonego materiału dowodowego (art. 191 o.p.). Użyta przez organ argumentacja została uznana przez Sąd za prawidłową. Sąd stwierdza, że organy nie naruszyły przepisów postępowania – wyjaśniły stan faktyczny sprawy na ile to było możliwe bez współdziałania skarżacej i odniosły się do wszystkich okoliczności, które wskazywałyby na istnienie w sprawie przesłanek uzasadniających udzielenie wnioskowanej ulgi. Motywy rozstrzygnięcia zostały szczegółowo wyjaśnione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – wskazano okoliczności, które zadecydowały o odmowie umorzenie zaległości lub rozłożenia jej na raty. Argumentacja organu jest w tym zakresie jasna i przekonująca. Sąd nie stwierdził zatem, aby organy naruszyły zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Sąd nie dopatrzył się także innych naruszeń prawa, które skutkowałyby wyeliminowaniem z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) orzekł o oddaleniu skargi.