I SA/Kr 953/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wolas po rozpoznaniu w dniu 24 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. Przedsiębiorstwa [...] "P" Sp. z o.o. w K. na postanowienie Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie z dnia 22 lipca 2008 r. oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie ze skargi K. Przedsiębiorstwa [...] "P" Sp. z o.o. w K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [....], nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności postanawia : - odmówić zwolnienia od kosztów sądowych - W skardze kasacyjnej od wyroku tut. Sądu z dnia 12 lutego 2008 r. strona skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy prawnej w całkowitym zakresie, gdyż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w trybie art. 246§2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej zwanej "p.p.s.a.". W załączonym do skargi kasacyjnej formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy podano, że kapitał zakładowy Spółki wynosi 50 tys. złotych, nie posiada ona środków trwałych, natomiast wysokość straty za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła około 50 tys. zł. Spółka dysponuje dwoma rachunkami bankowymi: w [...] Banku [...], na których stan środków na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy wyniósł - 592 722,27 zł oraz - 152 409,36 EUR. Spółka nie posiada majątku i aktualnie nie prowadzi działalności z powodu zajęcia jej kont. W związku z tym Spółka nie posiada żadnych środków na ponoszenie bieżących kosztów. W dniu 22 lipca 2008 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie wydał postanowienie, którym oddalił wniosek strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanką przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W niniejszej sprawie faktem jest natomiast, że strona skarżąca w dniu 15 listopada 2008 r. uiściła wpis sądowy od złożonej skargi w wysokości 100 zł. Następnie w dniu 26 lutego 2008 r. strona uiściła opłatę kancelaryjną w kwocie 100 zł za odpis orzeczenia sądu z uzasadnieniem. Okoliczności te wskazują, iż nie można stwierdzić, że strona nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, skoro koszty takie uiściła. Z akt sprawy wynika, że strona skarżąca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, a zainicjowane przez nią postępowanie sądowe dotyczy prowadzonej działalności gospodarczej. W związku z tym Referendarz sądowy w tut. Sądzie zauważa, że skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się więc istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością przedsiębiorstwa, przewidując realizację swoich praw przed sądem, należy uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia tej zasady powoduje, że strona wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych. Nie może wówczas skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Podkreślono, ze spółka nadal funkcjonuje w obrocie, nie została postawiona w stan upadłości, osiąga przychody. Rok 2007 Spółka zamknęła zyskiem netto w wysokości 221 155,22 zł. Fakt, że posiadane przez stronę konta bankowe zostały zablokowane nie może stanowić wystarczającej podstawy do przyjęcia, że wnioskodawca nie ma żadnych możliwości zgromadzenia środków na pokrycie kosztów sądowych, tym bardziej, że wysokość tych kosztów na obecnym etapie postępowania sprowadza się do wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Ponadto Spółka posiada także inne możliwości uzyskania środków na prowadzenie postępowania sądowego, min. poprzez żądanie dopłat od wspólników. Odnosząc się natomiast do żądania ustanowienia stronie skarżącej profesjonalnego pełnomocnika wskazano, że zgodnie z przepisami p.p.s.a. ustanowienie to w ramach prawa pomocy jest dopuszczalne jedynie wtedy, gdy strona nie zatrudnia takiego pełnomocnika lub nie pozostaje z nim w innym stosunku prawnym, chyba że został on ustanowiony na podstawie prawa pomocy. Skarżąca Spółka zaś jest reprezentowana przez adwokata, którego sama wybrała i któremu udzieliła stosownego pełnomocnictwa. Od przedmiotowego postanowienia strona skarżąca wniosła w ustawowym terminie sprzeciw, domagając się w nim zwolnienia w całości od ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazano, że składając wniosek o przyznanie prawa pomocy strona skarżąca domagała się wyłącznie zwolnienia w całkowitym zakresie od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków). Nie było zamiarem skarżącego składanie wniosku o ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Skarżący posiada już pełnomocnika z wyboru, a zatem ustanowienie pełnomocnika przez Sąd byłoby dla niego nie tylko zbędne, ale i niedopuszczalne na mocy art. 246§3 p.p.s.a. Jak wynika z treści wniosku, skarżący wnosił jedynie o zwolnienie w całości od ponoszenia opłat sądowych i wydatków (tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w rozumieniu art. 245§3 p.p.s.a., obejmującym zwolnienie w całości od kosztów sądowych), nie żądając ustanowienia pełnomocnika. Zatem ta ostatnia kwestia nie powinna być przedmiotem rozstrzygnięcia w postanowieniu. Strona skarżąca podnosi, że wykazała, iż spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. obejmującym zwolnienie w całości od ponoszenia kosztów sądowych. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy, oświadczenia o majątku i dochodach oraz przedłożonych na wezwanie referendarza WSA dokumentów jednoznacznie wynika, że strona skarżąca nie posiada dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych. Spółka nie posiada bowiem majątku ani środków trwałych, kapitał zakładowy wynosi 50 tys. zł, ostatni rok obrotowy Spółka zamknęła stratą w wysokości 50 tys. zł. Skarżąca Spółka znajduje się w trudnej sytuacji finansowej z powodu prowadzonej przez Urząd Skarbowy egzekucji. W związku z zaskarżonym skargą do WSA nieprawomocnym postanowieniem Urząd Skarbowy zajął konta Spółki, co uniemożliwiło prowadzenie jakiejkolwiek działalności gospodarczej. Istotnie na rachunkach bankowych Spółki są zgromadzone środki pieniężne, jednakże z powodu zajęcia kont Spółka nie może z nich korzystać. W związku z powyższym w chwili obecnej Spółka nie posiada żadnych środków na ponoszenie bieżących wydatków, w tym min. na uiszczenie kosztów sądowych. Oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy uniemożliwia Spółce korzystanie z przysługującego jej prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a. przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawa pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1); w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2). Z użytego w tych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak wynika ze sprzeciwu strona zmodyfikowała zakres swojego żądania zawartego we wniosku i domaga się zwolnienia od kosztów sądowych, a więc uzyskanie prawa pomocy w zakresie częściowym. We wniosku zawartym w skardze kasacyjnej strona skarżąca, wbrew twierdzeniom pełnomocnika, wnosiła natomiast o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, wskazując iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Również w załączonym do skargi kasacyjnej formularzu strona skarżąca nie zaznaczyła, iż wnosi o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Niewątpliwie strona może modyfikować zakres swojego żądania zawartego we wniosku, a zmiana żądania jest dla sądu wiążąca (postanowienie NSA z [...] września 2006 r., sygn. akt [...]). Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłat sądowych i wydatków stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. W omawianej sprawie warunek uzasadniający częściowe zwolnienie Spółki od kosztów sądowych nie został spełniony. Posiada ona bowiem kapitał zakładowy w kwocie 50 tys. zł. Strona skarżąca cały czas funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nie zgłoszono wniosku o ogłoszenie jej upadłości. Z dołączonego bilansu wynika, iż dysponuje znacznym majątkiem. Aktywa trwałe na koniec 2007 r. wynosiły 240 517,81 zł, i jest to wartość udzielonych w tym roku przez Spółkę pożyczek. Aktywa obrotowe wyniosły natomiast 1 170 878,46 zł. Istotne jest przy tym, iż w ich skład wchodzą także środki pieniężne w kasie i na rachunkach, które na koniec 2007r. wynosiły 10 673,40 zł. Podkreślić również należy, iż dochód Spółki za 2007 r. wyniósł 349 417,24 zł. Z przedłożonych przez stronę skarżącą dokumentów wynika, iż zaciąga ona zobowiązania oraz ma nieściągnięte wierzytelności wobec innych podmiotów. Należy również wskazać, iż podmiot działający w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może pokryć koszty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników. W przedmiotowej sprawie na obecnym etapie postępowania, koszty te wynoszą jedynie wartość wpisu od skargi kasacyjnej, tj. 100 zł, zgodnie z §3 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 221, poz. 2193 ze zm.). Przepis ten stanowi, iż "wpis od skargi kasacyjnej oraz od skargi o wznowienie postępowania wynosi połowę wpisu od skargi, nie mniej jednak niż 100 zł". Wskazać także należy, że w odniesieniu do osób prawnych Naczelny Sąd Administracyjny podkreślał wyjątkowy charakter prawa pomocy, przyjmując że osoba prawna dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 p.p.s.a. (post. z dnia 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Takie stanowisko Sąd rozpatrujący wniosek strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych w pełni podziela. Dlatego też orzeczono jak w sentencji na podstawie wyżej powołanego przepisu oraz art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.