I SA/Kr 973/06

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skarg na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2001 r. oraz za styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, grudzień 2002 r. p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych W dniu 23 listopada 2007 roku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek P. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skarg na 12 decyzji Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [....] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2001 r. oraz za styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, grudzień 2002 r. W przedmiotowej sprawie Sąd I instancji wyrokiem z dnia [...] sierpnia 2007 roku oddalił skargi P. Z. na w/w decyzje Dyrektora Izby Skarbowej, a skarżący reprezentowany przez pełnomocnika doradcę podatkowego M. D.-M. wniósł skargę kasacyjną. Z informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną M. Z. Ich miesięczny dochód wynosi 8.000 zł i stanowi go wynagrodzenie za pracę skarżącego w wysokości 6.500 zł oraz wynagrodzenie za pracę jego żony w wysokości 1.500 zł. W skład majątku skarżącego wchodzi udział 50 % we własności mieszkania o powierzchni 48,5 m² zakupionego na kredyt (spłata do 2015 r.). Skarżący dysponuje oszczędnościami w wysokości 5.000 zł. Jako cenną ruchomość o wartości powyżej 3000 euro skarżący wskazał samochód Opel Astra II rok produkcji 2002, zakupiony na kredyt (spłata do 2010 r.). Żona skarżącego posiada udział 50 % we własności mieszkania o powierzchni 48,5 m². Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy P. Z. podniósł, iż zlikwidował działalność gospodarczą, z prowadzeniem której związane jest powstanie zaległości w podatku od towarów i usług. Obecnie skarżący pracuje, jednak jego wynagrodzenie w znacznej mierze przeznaczane jest na spłatę zaległości podatkowej oraz kredytów. Skarżący nie posiada nieruchomości oraz cenniejszych ruchomości, których sprzedaż mogłaby umożliwić uiszczenie wpisu. Ponadto spłaca on dwa kredyty (na samochód i mieszkaniowy), a wysokość miesięcznych rat kredytowych wynosi ok. 1.000 zł. Koszty miesięcznego utrzymania (prąd, woda, gaz, telefon) wynoszą ok. 700 zł miesięcznie. Wszelkie oszczędności, jakie skarżący posiadał zostały przeznaczone na spłatę zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług, będącej przedmiotem niniejszego postępowania. Do spłaty pozostała jeszcze kwota 3.600 zł. Skarżący stwierdził, że jego sytuacja finansowa nie pozwala na uiszczenie wpisu sądowego bez narażenia na utratę koniecznych środków utrzymania dla siebie i rodziny, a konieczność uiszczenia kwoty wpisu dotknie nie tylko jego, ale także rodzinę. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 wspomnianej ustawy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 ustawy). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy zaś rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Zgodnie z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 września 2006 r. w sprawie minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2007 roku (Dz. U. z 2006 r. Nr 171, poz. 1227), od dnia 1 stycznia 2007 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 936 zł. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżącego sytuacja finansowa nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zasadność wniosku skarżącego rozpatrywana była w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi on ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę możliwości finansowe skarżącego. Jak wynika z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący uzyskuje stałe miesięczne dochody w wysokości 6.500 zł. Kwota tych dochodów jest niemal siedmiokrotnie wyższa niż najniższe krajowe wynagrodzenie. Trudna zatem uznać skarżącego za osobę ubogą – a dla takich właśnie osób przewidziana jest pomoc państwa w postaci przyznania prawa pomocy. Wysokość uzyskiwanych przez skarżącego w miesiącu dochodów jest ponad pięciokrotnie wyższa od wysokości wpisu od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie (1.200 zł). Ponadto należy podkreślić, iż skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, która również uzyskuje stałe miesięczne dochody w wysokości 1.500 zł, co również wpływa na sytuację majątkową rodziny. Należy także zauważyć, że oprócz stałych dochodów z tytułu wynagrodzenia za pracę skarżącego oraz jego żony, skarżący dysponuje także oszczędnościami w wysokości czterokrotnie przekraczającej wysokość wpisu od skargi kasacyjnej. Posiadane oszczędności pozwolą skarżącemu pokryć koszty sądowe w sprawie w sposób całkowicie nieodczuwalny dla sytuacji majątkowej rodziny. Argument skarżącego, iż spłaca on miesięcznie wysokie raty kredytów zaciągniętych na zakup mieszkania i samochodu nie mógł wpłynąć na odmienną ocenę jego sytuacji majątkowej. Należy bowiem podkreślić, że spłata zobowiązań z tytułu kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Podsumowując, należy stwierdzić, iż instytucja przyznania prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Skarżący, jako osoba uzyskująca stały miesięczny dochód kwocie 6.500 zł, będąca współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 48,5 m, dysponująca oszczędnościami w wysokości 5.000 zł, posiadająca samochód osobowy marki Opel Astra II rok produkcji 2002 – w żadnym wypadku nie może być za taką osobę uznany. Przypomnieć warto, iż w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (H. Knysiak – Molczyk [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, str. 628) Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).