I SA/Kr 991/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Dąbek po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu w sprawie ze skargi J. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 maja 2009 r. Nr [...] w przedmiocie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2009 postanawia: oddalić wnioski skarżącego o zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla skarżącego adwokata z urzędu. Pismem z dnia 3 grudnia 2009r. skarżący J. Z. złożył wniosek o ustanowienie dla niego adwokata z urzędu. Z kolei pismem z dnia 01 lutego 2010 r. wniósł o całkowite zwolnienie go od ponoszenia kosztów sądowych oraz podtrzymał wniosek o ustanowienie dla niego adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wniosków nie wskazywał jednak na swoją trudną sytuację majątkową i rodzinną oraz że z tego powodu nie jest w stanie bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny uiścić opłat sądowych i opłacić pełnomocnika, lecz podkreślał, że został skrzywdzony w toku prowadzonego postępowania. Postanowieniem z dnia 4 lutego 2010 r. Referendarz Sądowy oddalił wnioski skarżącego. W uzasadnieniu wskazano, że jak wynika z uzasadnień wniosków oraz zawartych w nich "oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" skarżący urodzony w 1944r. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną S. Z. urodzoną w 1946r. Pobiera on rentę w wysokości 1.921,84 zł miesięcznie, żona natomiast otrzymuje emeryturę w wysokości 764,44 zł miesięcznie. Miesięczne koszty utrzymania rodziny obejmują: czynsz - 500 zł, opłatę za energię elektryczną - 102,99 zł, opłatę za gaz - 29,94 zł. Skarżący uiszcza ponadto podatek z tytułu posiadania nieruchomości w C. w wysokości 96 zł rocznie. Jest on ponadto współwłaścicielem nieruchomości rolnej położonej w C. o pow. 3,28 ha (współwłasność z żoną) i mieszkania znajdującego się w K. o pow. 63,10 m2 (współwłasność z żoną). Skarżący nie posiada oszczędności ani przedmiotów o wartości pow. 3000 euro. Przedstawiona powyżej sytuacja finansowa skarżącego nie dawała podstaw do przyznania prawa pomocy. W szczególności zostało stwierdzone, że skarżący może ponieść koszty sądowe w kwocie 100 zł i może opłacić koszty fachowego pełnomocnika. Skarżący oraz jego żona mają bowiem stały miesięczny dochód i pozostaje im do dyspozycji po opłaceniu rachunków kwota 2.029,35 zł. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący ponownie podkreślił że został pokrzywdzony w toku postępowania, jak również podniósł, że wprowadzenie "przymusu adwokackiego" prowadzi do jawnej dyskryminacji obywateli. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz. 1270z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Ponadto stosownie do art. 252 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu (art. 245 § 2 powołanej ustawy) o ile - poza samym wnioskiem (art. 243) - złoży oświadczenie, w którym wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oświadczenie to zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne", a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. Odnosząc te uwagi do realiów niniejszej sprawy należy stwierdzić, że oświadczenie skarżącego zasługuje na wiarę. Przedstawił on bowiem w sposób dokładny swoją sytuację majątkową. Wszystko to pozwala na stwierdzenie, że oświadczenie skarżącego stanowi rzetelną relację aktualnej sytuacji życiowej skarżącego i jego rodziny. Skarżący wraz z żoną prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Otrzymują oni stałe dochody (skarżący z tytułu renty uzyskuje kwotę 1.921,84 zł, zaś jego żona z tytułu emerytury uzyskuje kwotę 764,44 zł). Mieszkają oni w mieszkaniu stanowiącym ich własność. Po odliczeniu stałych miesięcznych wydatków, pozostaje do dyspozycji skarżącego oraz jego żony kwota 1.957,35 zł. Analizując sytuację materialną i rodzinną skarżącego należy stwierdzić, że brak jest podstaw do zastosowania prawa pomocy w zakresie zarówno całkowitym, jak i częściowym. Uiszczenie bowiem przez skarżącego opłaty od skargi kasacyjnej (100 zł), czy też opłacenie uprawnionego pełnomocnika do sporządzenia skargi kasacyjnej, nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Zarówno bowiem skarżący, jak i jego żona otrzymują stałe miesięczne dochody. Nie mają oni nikogo na utrzymaniu. Posiadając nieruchomość w Ciężkowicach mają potencjalną możliwość jej wydzierżawienia i uzyskania z tego tytułu dodatkowego dochodu. Podkreślenia wymaga również fakt, że sam skarżący nie twierdzi, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych oraz wynagrodzenia fachowego pełnomocnika. Zarówno składając wniosek o zastosowanie prawa pomocy, jak i sprzeciw, skoncentrował się on jedynie na samym fakcie pokrzywdzenia go w toku postępowania ani słowem nie wspominając o swojej trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwiłaby mu poniesienie kosztów sądowych i wynagrodzenia pełnomocnika. Należy pamiętać, że samo udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Ponadto opłaty sądowe, do których zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.). Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (postanowienie Naczelnego Sądu administracyjnego z dnia 31 lipca 2008r. II FZ 297/08 LEX nr 493855). Należy podkreślić więc, iż przyznanie prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów sądowych oraz wynagrodzenia pełnomocnika bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Skierowane jest w związku z powyższym do osób ubogich. Trudno tymczasem skarżącego do takich osób zaliczyć. Posiada on bowiem duże mieszkanie w K., nieruchomość w C. oraz uzyskuje stałe miesięczne dochody, które również w realiach zarobków w Polsce nie należą do niskich. Skarżący nie ma żadnych osób na swoim utrzymaniu, żadnych zobowiązań. Należy zatem stwierdzić, że sytuacja materialna skarżącego nie uzasadnia tego, aby ciężar kosztów obciążających skarżącego przerzucić na społeczeństwo. Skarżący składając skargę musiał liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania. Powinien on w związku z powyższym poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Analizując sytuację materialną i rodzinną skarżącego należy z całą stanowczością stwierdzić, że miał możliwość poczynienia takich oszczędności. Co więcej, biorąc pod uwagę wartość przedmiotu sprawy i wysokość opłaty od skargi kasacyjnej, skarżący może z bieżących dochodów pokryć zarówno koszty skargi, jak również koszty wynagrodzenia pełnomocnika. Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, w związku z czym należało wnioski oddalić. Z tych względów orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 w zw. z art. 260 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.