I SA/Kr 994/13

|Sygn. akt I SA/Kr 994/13 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 sierpnia 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Paweł Dąbek, Sędzia: WSA Maja Chodacka (spr.), Sędzia: WSA Nina Półtorak, Protokolant: Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2013 r., sprawy ze skarg Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 19 kwietnia 2013 r. Nr [...],[...], w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego - skargi oddala - Zaskarżonymi postanowieniami z dnia 19 kwietnia 2013r. Dyrektor Izby Skarbowej po rozpatrzeniu zażalenia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela-Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14.06.1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.) oraz art. 18 i art. 17 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm.) utrzymał w mocy postanowienia organu pierwszej instancji. Jak wynika z uzasadnień Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne wobec A.K. na podstawie licznych tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela-Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W toku postępowania egzekucyjnego skierowano zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych do Invest Banku, Kredyt Banku, Banku BPH, BRE Banku, Alior Banku, Banku Spółdzielczego w A., Banku Pekao oraz PKO BP. Pierwszy z ww. dłużników zajętych wierzytelności przekazał organowi egzekucyjnemu w wyniku zajęcia kwotę 87,35 zł, drugi dokonał blokady rachunku bankowego, natomiast pozostali w przekazanych odpowiedziach stwierdzili, że nie prowadzą kont bankowych zobowiązanej. Organ egzekucyjny skierował również zawiadomienie o zajęciu świadczenia rentowego lub emerytalnego do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który w piśmie z dnia 14.11.2012r. stwierdził, że A.K. nie figuruje w kartotece zasiłkowej oraz nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych. Tytuły wykonawcze przydzielano wielokrotnie egzekutorom do służb, w których sporządzano protokoły o stanie majątkowym oraz raporty o niemożności dokonania czynności egzekucyjnych. W ostatnim protokole o stanie majątkowym, sporządzonym w dniu 12.09.2008r. stwierdzono, że zobowiązana utrzymuje się z prowadzonej działalności gospodarczej w spółce cywilnej (95% udziałów), która za 2007r. poniosła stratę. W raporcie sporządzonym w dniu 24.09.2012 r. z D.M. (sąsiadka zobowiązanej) ustalono natomiast, że A.K. wyprowadziła się spod adresu O. ul. F. ponad rok temu i przebywa na terenie B.. W poszukiwaniu majątku zobowiązanego, a także w celu weryfikacji informacji o dłużniku organ egzekucyjny ustalił, że A.K. w latach 2010-2011 nie uzyskała dochodu, nie wykazała też nadpłat ani zwrotów podatku. Z informacji uzyskanych przez organ egzekucyjny wynika również, że zobowiązana figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców jako współwłaściciel pojazdów Volvo 480 r. prod. 1993 nr rej. [...] i Volkswagen Passat r. prod. 1999 nr rej. [...], jednak w prowadzonym postępowaniu, z uwagi na brak kontaktu ze zobowiązaną, nie ustalono miejsca położenia ww. środków transportu. Ponadto A.K. posiada udział w 1/2 części w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości (KW [...]), z którego egzekucję prowadzi Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym. Naczelnik Urzędu Skarbowego, postanowieniami umorzył postępowania egzekucyjne na podstawie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Na powyższe postanowienia wierzyciel wniósł zażalenia i wskazał, że A.K. pobiera świadczenie emerytalne od dnia 01.12.2012r. Ponadto stwierdzono, że dokonanie zajęcia ww. prawa majątkowego pozwoli na realizację należności objętych tytułami wykonawczymi oraz kosztów egzekucyjnych. Dyrektor Izby Skarbowej, po zapoznaniu się ze stanem sprawy, stwierdził, iż zgodnie z art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Naczelnik Urzędu Skarbowego podejmował próby poszukiwania majątku zobowiązanego, z którego byłoby możliwe prowadzenie egzekucji. Zastosowane środki egzekucyjne okazywały się nieskuteczne, tak że prowadzone postępowanie egzekucyjne nie doprowadziło nawet do pokrycia całości kosztów egzekucyjnych. W związku z powyższym Naczelnik Urzędu Skarbowego zasadnie podjął decyzję o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, z uwagi na fakt, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Odnosząc się do podniesionego przez wierzyciela w zażaleniu braku zastosowania środka egzekucyjnego, polegającego na zajęciu świadczenia emerytalnego, organ nadzoru zauważył, że organ egzekucyjny wydając postanowienie umarzające postępowanie egzekucyjne nie posiadał wiedzy o pobieraniu przez zobowiązaną ww. świadczenia. Wręcz przeciwnie, w piśmie z dnia 14.11.2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował organ egzekucyjny, że A.K. nie figuruje w kartotece zasiłkowej oraz nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych. Podkreślono, że zaskarżone postanowienia zostały wydane w dniu 15.02.2013r., gdy tymczasem, jak wskazał wierzyciel w zażaleniu, z posiadanych przez niego informacji wynika, że A.K. pobiera świadczenie emerytalne od dnia 01.12.2012 r. Na podstawie § 6 ust. 7 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22.11.2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U nr 137 poz. 1541 ze zm.), to wierzyciel przekazuje organowi egzekucyjnemu posiadane informacje o majątku i źródłach dochodu zobowiązanego. Jednocześnie organ nadzoru wyjaśnił, że zgodnie z dyspozycją art. 61 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji umorzone postępowanie egzekucyjne z przyczyny określonej w art. 59 § 2 tej ustawy może być ponownie wszczęte, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych. Jeżeli zatem wierzyciel posiada lub uzyska informacje o majątku zobowiązanej, powinien przekazać je organowi egzekucyjnemu w celu podjęcia ponownie egzekucji. Ponadto, zgodnie z art. 19 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wierzytelności pieniężnych. Dyrektor Oddziału ZUS, posiadając więc uprawnienia organu egzekucyjnego powinien sam przystąpić do prowadzenia egzekucji w oparciu o tytuły wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W złożonych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniesiono o uchylenie zaskarżonych postanowień i zasądzenie kosztów według norm przepisanych. W uzasadnieniu zarzutów skarg strona skarżąca stwierdziła, że brak było uzasadnienia do umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanej z uwagi na możliwość wyegzekwowania chociażby części zaległości ze świadczenia emerytalnego, w tym naliczonych kosztów egzekucyjnych, którymi obciążono wierzyciela. Strona skarżąca - wierzyciel nie kwestionuje, że organ egzekucyjny podejmował działania w celu wyegzekwowania należności objętych tytułami wykonawczymi. Jednak umorzenie postępowania jest przedwczesne, a sprawa długości okresu, w którym nastąpi egzekucja nie może uzasadniać wycofania się organu od podjęcia egzekucji z ustalonego prawa majątkowego. Informację o przyznaniu dłużnikowi świadczenia wierzyciel uzyskał od organu rentowego już otrzymaniu postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego. Ilość postępowań egzekucyjnych prowadzonych na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych przez wszystkie organy egzekucyjne tj. Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Naczelników Urzędów Skarbowych i Komorników Sądowych powoduje, że wierzyciel nie ma możliwości dokonywania sprawdzenia uzyskania przez dłużnika prawa do świadczenia emerytalno-rentowego w każdym miesiącu, powyższa czynność przeprowadzana jest przy opracowywaniu konkretnej sprawy lub wniosku dotyczącego danego płatnika składek. W okresie od 01.12.2012r. do 15.02.2013r. nie zaistniała konieczność skierowania zapytania w ww. sprawie do Wydziału Emerytalno-Rentowego. Nadto stwierdzono, że organ egzekucyjny miał możliwość uzyskania informacji o pobieranym przez zobowiązaną świadczeniu na podstawie informacji zawartych we własnej bazie danych. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 15.02.2013r. podano "po przeanalizowaniu danych zawartych w aplikacjach informatycznych prowadzonych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego stwierdzono, że zobowiązana nie osiągnęła dochodów podlegających zajęciu (za lata 2010 i 2011 brak dochodu)". Informacja ta potwierdza, że przy sporządzeniu postanowienia nie dokonano sprawdzenia dochodów jakie dłużnik mógł uzyskiwać w roku 2012. W aplikacji informatycznej ewidencjonowany jest podatek dochodowy od osób fizycznych, który nalicza się również od wypłacanych świadczeń emerytalnych (w tym wypadku od 12/2012). Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 19 § 4 ustawy może prowadzić postępowania egzekucyjne z prawa majątkowego, jakim jest świadczenie z ubezpieczeń społecznych. W opisanej powyżej sprawie należy zadać pytanie o zasadność takiej egzekucji. Dodatkowo, zgoda na przyjęcie takiego uzasadnienia, jakie zawarto w postanowieniach Dyrektora Izby Skarbowej doprowadzi do sytuacji, że Naczelnik Urzędu Skarbowego będzie umarzał każde postępowanie, w którym że wyegzekwowanie obowiązku określonego kwotowo w tytułach wykonawczych nie nastąpi w krótkim okresie czasu. Narazi to wierzyciela na ponoszenie dodatkowych kosztów, zarówno kwotowych, materiałowych, jak i efektywnego wykorzystania czasu pracy (powtórne wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego). W odpowiedziach na skargi Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o ich oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Skargi nie zasługują na uwzględnienie. Na wstępie należy zauważyć, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej: "p.p.s.a."), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) i rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Wbrew zarzutom zawartym w skargach, w szczególności przy uwzględnieniu istoty i celu postępowania egzekucyjnego, nie można dopatrzyć się w postępowaniu organu egzekucyjnego nieprawidłowości i naruszeń prawa, które skutkowałyby wyeliminowaniem z obrotu prawnego zaskarżonych postanowień. Podstawę prawną umorzenia postępowań stanowił art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z jego treścią postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Podjęcie przez organ egzekucyjny rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego - na zasadzie uznania administracyjnego - w trybie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wymaga oceny, czy egzekucja należności pieniężnej będzie celowa, tzn. wymaga ustalenia, czy koszty egzekucji byłyby wyższe od kwoty możliwej do wyegzekwowania. Z powołanego przepisu wynika obowiązek zbadania przez organ egzekucyjny istnienia przesłanki fakultatywnego umorzenia. Prawodawca używa bowiem zwrotu "w przypadku stwierdzenia". Badanie to może mieć w świetle art. 59 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji miejsce z urzędu lub na wniosek. Innymi słowy umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji każdorazowo wymaga uprzedniego przeprowadzenia kalkulacji stanowiącej podstawę stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Owa kalkulacja powinna być załączona do akt postępowania (por. P. Pietrasz, w: Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz do art. 59 § 2, System Informacji Prawnej LEX, stan prawny 1 grudnia 2010 r.). W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nie można zarzucić organowi egzekucyjnemu dowolności. Sama strona skarżąca, będąca wierzycielem, nie kwestionuje, iż organ egzekucyjny dokonał wielu czynności, mających na celu skuteczne wyegzekwowanie dochodzonych należności. Działania te znajdują potwierdzenie w dokumentach znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy. Co istotne, organ egzekucyjny wystąpił do organu rentowego z zapytaniem o uzyskiwanie przez zobowiązaną świadczeń emerytalno-rentowych. Pismem z dnia 14 listopada 2012r. (k.122) ZUS Inspektorat w Oświęcimiu udzielił informacji, że zobowiązana nie figuruje w kartotece zasiłkowej i nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych. Co równie ważne, w aktach administracyjnych znajdują się dokumenty (k. 162-166), potwierdzające, iż organ egzekucyjny przed wydaniem postanowień o umorzeniu kalkulował i powtórnie analizował dalsze możliwości skutecznego prowadzenia egzekucji. Istota zarzutów sprowadza się do tego, że pomiędzy uzyskaną informacją, o której mowa powyżej z dnia 14 listopada 2012r., a umorzeniem postępowania minęły trzy miesiące i to organ egzekucyjny powinien ponownie zwracać się z zapytaniem o uzyskiwane świadczenia przez zobowiązaną i podejmować działania mające na celu skuteczne wyegzekwowanie świadczeń. O ile te zarzuty co do zasady są trafne, to w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie zasługują na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, iż w niniejszym postępowaniu wierzycielem był organ administracji publicznej – ZUS, któremu z urzędu powinny być znane przepisy prawa i zasady prowadzenia egzekucji, w tym różnice pomiędzy rolą wierzyciela, a organu egzekucyjnego. Mało tego świadczenie emerytalno-rentowe jest wypłacane przez ten sam organ, który jest wierzycielem. Tłumaczenie wierzyciela zawarte w skardze, iż ilość postępowań egzekucyjnych prowadzonych na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych przez wszystkie organy egzekucyjne tj. Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Naczelników Urzędów Skarbowych i Komorników Sądowych powoduje, że wierzyciel nie ma możliwości dokonywania sprawdzenia uzyskania przez dłużnika prawa do świadczenia emerytalno-rentowego w każdym miesiącu, powyższa czynność przeprowadzana jest przy opracowywaniu konkretnej sprawy lub wniosku dotyczącego danego płatnika składek – jest kuriozalne i świadczy o tym, że wierzyciel nie dba o zabezpieczenie efektywnego dochodzenia własnych należności. W okolicznościach niniejszej sprawy organ – wierzyciel zarzuca organowi egzekucyjnemu bierność i nieprawidłowości, sam będąc w bezczynności. Żaden przepis prawa nie nakłada na organ egzekucyjny comiesięcznego występowania do wierzyciela – ZUS z pytaniem, czy zobowiązany uzyskuje lub zaczął uzyskiwać świadczenia wypłacane przez organ rentowy, w szczególności, gdy wierzyciel jest organem właściwym do wypłacania takich świadczeń i to wierzyciel przekazuje organowi egzekucyjnemu posiadane informacje o majątku i źródłach dochodu zobowiązanego. W niniejszej sprawie wierzyciel chciałby przerzucić na organ egzekucyjny obowiązki, których – w jego sytuacji faktycznej i prawnej – sam powinien dokonać. Strona skarżąca zarzuca także, że organ egzekucyjny sam powinien posiadać informacje o wypłaconym świadczeniu emerytalno-rentowym, bowiem podlega ono opodatkowaniu. Jak trafnie wskazano w odpowiedzi na skargę przychody opodatkowane podatkiem dochodowym od osób fizycznych rozliczane są rocznie, a w dacie umorzenia postępowania egzekucyjnego nie upłynął jeszcze czas do rozliczenia roku 2012, więc urząd skarbowy nie posiadał informacji o uzyskiwanych przez zobowiązaną dochodach za 2012r. Ponownie należy wskazać, iż przed wydaniem postanowień o umorzeniu organ egzekucyjny przeanalizował na podstawie posiadanych dokumentów i aplikacji informatycznych możliwości finansowe zobowiązanej i uzyskiwane przez nią dochody (a właściwie ich brak). Kolejny zarzut sprowadza się do tego, że skoro w zażaleniach ZUS wskazał na fakt uzyskiwania przez zobowiązaną świadczeń emerytalno-rentowych, to organ nadzoru powinien uchylić zaskarżone postanowienia. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, iż organ nadzoru, na skutek wniesionych zażaleń badał zgodność z prawem zapadłych rozstrzygnięć i prawidłowo ocenił, iż w okolicznościach sprawy odpowiadają one prawu. Po wtóre wierzyciel wskazując na uzyskiwanie przez zobowiązaną świadczeń emerytalno-rentowych, nie dołączył żadnego dokumentu potwierdzającego tę okoliczność. Oczywiście umorzenie postępowań w niniejszych sprawach, powoduje, że wierzyciel ponosi dodatkowe koszty związane z dotychczasową egzekucją, także z wszczęciem ponownym egzekucji. Przy tym egzekucja świadczeń emerytalno-rentowych może być prowadzona już bezpośrednio przez organ rentowy, bowiem na podstawie art. 19 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez ten oddział, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń. Sam fakt dodatkowych kosztów, jakie może ponosić wierzyciel nie może stanowić samoistnej przesłanki uchylenia zaskarżonych postanowień, w szczególności, że to organ-wierzyciel zaniechał działań, mających na celu poinformowanie organu egzekucyjnego o uzyskiwanych przez zobowiązaną świadczeniach i kontynuowanie egzekucji. Zastosowanie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wymaga stwierdzenia, że zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz, że stan ten ma charakter definitywny, czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązanego zgromadzone. Zdaniem Sądu w dacie umorzenia postępowań egzekucyjnych organ egzekucyjny mógł, zważywszy na obiektywne okoliczności braku dochodów zobowiązanej i niepoinformowania przez wierzyciela o nowych źródłach dochodów uznać, iż umorzenie jest uzasadnione. W związku z powyższym Sąd uznał, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z powyższych względów Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.