I SAB/Kr 1/07

|Sygn. akt I SAB/Kr 1/07 | P O S T A N O W I E N I E Dnia 11 lipca 2007r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Ewa Michna (spr), Sędziowie: NSA Józef Gach, WSA Beata Cieloch, Protokolant: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2007r., sprawy ze skargi A. U., z dnia [...] września 2006r, na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego, , postanowił: skargę odrzucić Pismem z dnia [...] września 2006r. A. U. zwany dalej Skarżącym wniósł bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego. W skardze podał, że w dniu [...] lutego 2006r. złożył zeznanie roczne PIT-37 za 2005r. z wykazaną nadpłatą, która do dnia złożenia skargi nie została zwrócona. Z uzasadnienia skargi jak i dołączonych do niej dokumentów, wynikało, że brak zwrotu wykazanej nadpłaty wynika z trwającej egzekucji należności podatkowych w podatku od nieruchomości, przy czym zarówno wymiar podatku od nieruchomości jak i powierzchnia gruntów, od której wymierzany jest podatek - są kwestionowane przez Skarżącego. Na dowód powyższego Skarżący dołączył do skargi m.in. akt własności ziemi, pismo zatytułowane "zażalenie" z dnia [...] sierpnia 2006r. skierowane do Naczelnika Urzędu Skarbowego, a dotyczące postanowienia o zajęciu świadczeń z ubezpieczenia społecznego, pisma dotyczące wymiaru podatku od nieruchomości, postępowania egzekucyjnego, odszkodowań dotyczących wywłaszczenia. W odpowiedzi na skargę Naczelnik Urzędu Skarbowego wniósł o jej oddalenie i wskazał, że brak zwrotu zadeklarowanej w zeznaniu rocznym PIT-37 nadpłaty, jest związany z zajęciem egzekucyjnym dokonanym dnia [...] marca 2006r. na poczet tytułów wykonawczych wystawionych przez Burmistrza Miasta i Gminy O. w związku z zaległościami podatkowymi w podatku od nieruchomości. W konsekwencji zajęta na poczet egzekwowanych należności została nadpłata wynikająca z PIT-37 za 2005r., a także świadczenia z ZUS. W dalszej części odpowiedzi na skargę, Naczelnik Urzędu Skarbowego podawał, że Skarżący w toku postępowania egzekucyjnego w dniu [...] sierpnia 2006r. złożył zażalenie, które zostało potraktowane jako zarzuty na trwające postępowanie, co do których postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2006r. wierzyciel wydał, kolejne już, postanowienie w sprawie uznania zarzutów za bezzasadne, a następnie w trybie art. 34§4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz. U. z 2002r. Nr 110 poz. 968 ze zmianami) Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] września 2006r. oddalił zarzuty w przedmiocie postępowania egzekucyjnego. Wydawane w tej sprawie postanowienia nie zostały odebrane przez Skarżącego, a sam Skarżący interweniujący osobiście w sprawie nadpłaty w dniu [...] października 2006r. odmówił zapoznania się z aktami postępowania egzekucyjnego, w tym z postanowieniami w sprawie wniesionych przez niego zarzutów. Skarżący w kolejnych pismach składanych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie podnosił dotychczasowe argumenty, załączając dodatkowo korespondencję w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości oraz korespondencję z Dyrektorem Izby Skarbowej działającym jako organ nadzoru nad organem egzekucyjnym - Naczelnikiem Urzędu Skarbowego. Na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2007r. strony podtrzymały swoje stanowisko w sprawie, przy czym pełnomocnik Naczelnika Urzędu Skarbowego wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w kwocie [...] zł. Skarżący natomiast oświadczył, że wnosił o wstrzymanie egzekucji ale organ egzekucyjny nie przychylił się do jego prośby. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Skarga, jako przedwczesna, ulega odrzuceniu. Skarżący wnosząc skargę na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego nie poprzedził wniesionej skargi ponagleniem, o którym mowa w art. 141§1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137 poz. 926 ze zmianami). Z akt nadesłanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego wynika ponad wszelką wątpliwość, że w sprawie nadpłaty za 2005r. nie toczyło się postępowanie podatkowe, a więc organ podatkowy zobowiązany był, co do zasady, do zwrotu nadpłaty zgodnie z art. 77b cyt. ustawy- Ordynacja podatkowa poprzez przelew bankowy, przekaz pocztowy lub wypłatę gotówki w kasie. Wykazana w PIT - 37 nadpłata za 2005r. została jednak zajęta na poczet egzekwowanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości. Z akt wynika też, że Naczelnik Urzędu Skarbowego przed upływem ustawowego 3 miesięcznego terminu do zwrotu nadpłaty tj. 31 marca 2006r. (data odbioru zawiadomienia z dnia [...] marca 2006r. o zajęciu nadpłaty) zawiadomił Skarżącego o zajęciu nadpłaty, a składane w sprawie zarzuty na postępowanie egzekucyjne (tj. m.in. dołączone do skargi "zażalenie" z dnia [...] sierpnia 2006r. otrzymane przez organ egzekucyjny [...] sierpnia 2006r.) były rozpatrywane w trybie cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z uzasadnienia skargi wynika, że głównym celem działania Skarżącego było wstrzymanie postępowania egzekucyjnego z uwagi na fakt, iż jego zdaniem egzekucja dotyczyła zawyżonych i nienależnych zaległości z tytułu podatku od nieruchomości. Należy podkreślić, że Sąd rozpatrując skargę na bezczynność, w pierwszym rzędzie bada jej dopuszczalność tj., czy skarga dotyczy sprawy, która może w ogóle być rozpatrywana przez sąd administracyjny, a nadto czy skarga jest wnoszona w terminie. Zdaniem Sądu brak zwrotu w terminie 3 miesięcy wykazanej w zeznaniu rocznym nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych upoważnia podatnika, który złożył deklarację (zeznanie roczne) do złożenia skargi na bezczynność organu - naczelnika urzędu skarbowego, który jest właściwy w sprawie rozliczeń podatkowych podatnika. Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy bowiem do czynienia wówczas, gdy w ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub też nie podjął stosownej czynności. Skoro, przepisy art. 77 §1 pkt 5 cyt. ustawy - Ordynacja podatkowa w przypadku zeznań rocznych w podatku dochodowym od osób fizycznych nakazują zwrot nadpłaty w terminie 3 miesięcy to brak zwrotu nadpłaty może zostać zakwalifikowany jako bezczynność organu polegająca na niewykonywaniu czynności, co do której organ podatkowy był zobowiązany na podstawie obowiązujących przepisów. Rozpatrując natomiast terminowość wniesienia skargi na bezczynność, zdaniem Sądu, na wstępie trzeba się odwołać do regulacji zawartej w przepisie art. 52 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), określanej dalej jako "p.p.s.a.", zgodnie z którą "skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich". Przez wyczerpanie środków zaskarżenia, zgodnie z treścią § 2 tegoż przepisu, rozumie się przy tym "sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie". W konsekwencji tego przyjąć należy, iż co do zasady prawodawca uwarunkował dopuszczalność skutecznego wniesienia skargi od wykorzystania w postępowaniu podatkowym środków zaskarżenia, o ile rzecz jasna przysługiwały one stronie. Za rzecz oczywistą uznać przy tym trzeba, że organ właściwy w postępowaniu wywołanym tymi środkami, musi wyrazić swoje stanowisko w formie przewidzianej prawem. Innymi słowy musi sprawę zainicjowaną wniesionymi środkami zaskarżenia rozstrzygnąć. W przeciwnym bowiem razie nie można zasadnie twierdzić, iż tryb instancyjny, wywołany wniesionymi środkami zaskarżenia, został wyczerpany. Pamiętając o powyższym stwierdzić dalej należy, że zgodnie z treścią przepisu art. 141 § 1 cyt. ustawy - Ordynacja podatkowa, w brzmieniu znajdującym zastosowanie w niniejszej sprawie, w przypadku bezczynności organu podatkowego stronie służy środek wymuszający załatwienie sprawy, który przez prawodawcę określony został jako "ponaglenie". Środek ten doktryna traktuje przy tym za środek zaskarżenia. Środek szczególny, niemniej jednak środek zaskarżenia (por.: J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz, UNIMEX Wrocław 2003 r., str. 522) albowiem jego konsekwencją jest konieczność zajęcia przez organ wyższej instancji stanowiska w kwestii wytkniętej bezczynności. Przywołana wyżej regulacja Ordynacji podatkowej konstytuuje zatem w sposób niewątpliwy środek zaskarżenia. Skoro zaś oczywistym jest, iż każde żądanie, a co za tym idzie każdy środek zaskarżenia, a więc także i rzeczone ponaglenie, wymaga załatwienia w formie przewidzianej prawem, to póki do tego nie dojdzie, roztrząsana tu przesłanka dopuszczalności skargi nie będzie zachodzić z powodu braku przejawu władztwa administracyjnego, które stanowić mogłoby przedmiot zaskarżenia. W konsekwencji powoduje to, że skargę wniesioną w takim przypadku należałoby uznać również za przedwczesną. Wnioski powyższe upoważniają tym samym do wyrażenia poglądu, iż w świetle przepisu art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a. skargę do Sądu administracyjnego na bezczynność organu w postępowaniu podatkowym można wnieść dopiero po załatwieniu przez właściwy organ ponaglenia przewidzianego przepisem art. 141 § 1 cyt. ustawy - Ordynacja podatkowa. Dopóki bowiem organ ten się nie wypowie, postępowanie zainicjowane ponagleniem zakończone nie jest, a to sprawia, że nie można zasadnie twierdzić, iż wyczerpane zostały przysługujące stronie prawem przewidziane środki zaskarżenia. Swoją drogą dopiero wtedy, i tylko wtedy, strona będzie mogła ocenić czy w ogóle ma interes prawny w dalszym kwestionowaniu działania organów podatkowych. Należy przy tym podkreślić, że określone przepisem art. 141 § 1 cyt. ustawy - Ordynacja podatkowa ponaglenie można uznać za wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. Skutkiem tego właściwy do jego rozpoznania organ miałby możliwość skutecznego wyrażenia w sprawie stanowiska w terminie pozostającym w zgodzie z regulacją zawartą w przepisie art. 139 cyt. ustawy - Ordynacja podatkowa, będąc zarazem dyscyplinowany możliwością przeniesienia sporu przed sąd administracyjny, gdyby nie wywiązał się z tego obowiązku, która to postawa byłaby dla Sądu administracyjnego czytelnym sygnałem, iż konieczna jest jego ingerencja. Reasumując dotychczasowe uwagi stwierdzić zatem należy, że wniesienie bezpośrednio do sądu administracyjnego skargi na bezczynność organu, bez uprzedniego ponaglenia w trybie art. 141 § 1 cyt. ustawy - Ordynacja podatkowa nie jest wystarczającą przesłanką dla wniesienia do Sądu administracyjnego skargi na bezczynność. Wobec treści art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a. wniesienie skargi na bezczynność organu w postępowaniu podatkowym uzależnione jest bowiem od rozpatrzenia ponaglenia złożonego w trybie art. 141 § 1 cyt. ustawy - Ordynacja podatkowa. Ponaglenie to winno być załatwione, stosownie do ww. art. 139 § 2 cyt. ustawy - Ordynacja podatkowa, niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 30 dni od daty jego wniesienia. Przewidziany art. 141 § 1 cyt. ustawy - Ordynacja podatkowa szczególny środek zaskarżenia per analogiam można i należy traktować za wezwanie do naruszenia prawa jakim jest bezczynność, w związku z czym zwlekanie z jego rozpoznaniem skutkuje powstaniem prawa do wniesienia skargi przed Sąd administracyjny w terminie i na zasadach określonych przepisem art. 53 § 2 p.p.s.a. Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności sprawy stwierdzić trzeba, że skarga wniesiona została zarówno przed wniesieniem ponaglenia wymaganego przepisem art. 141 § 1 cyt. ustawy - Ordynacja podatkowa, jak i, co oczywiste brak było rozpatrzenia owego ponaglenia. Tym samym więc, Sąd uznał skargę na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego za przedwczesną. Dołączone przez Skarżącego do skargi pisma w sprawie wstrzymania egzekucji ( w szczególności "zażalenie" z dnia 20 sierpnia 2006r.) nie były ponagleniem, o którym mowa w ww. art. 141 § 1 cyt. ustawy - Ordynacja podatkowa. Dotyczyły bowiem środków zaskarżenia wnoszonych w trybie ww. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Sąd, pomimo wniosku pełnomocnika Naczelnika Urzędu Skarbowego, nie zasądził od Skarżącego zwrotu kosztów zastępstwa prawnego, a to z uwagi na brak podstawy prawnej. W postępowaniu przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi, stanowiącymi sądy I instancji, zasadą jest, że zwrot kosztów postępowania może nastąpić jedynie na rzecz skarżącego i tylko w sytuacji, gdy skarga została uwzględniona (odstępstwa od tej zasady zawiera tylko art. 201 p.p.s.a.). Wypadki uwzględnienia skargi wymienione zostały w art. 145-150 p.p.s.a. Nie jest więc możliwe zasądzanie kosztów postępowania na rzecz organu, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem skargi od skarżącego, gdy skarga zostanie oddalona lub odrzucona, ani też przyznawanie zwrotu kosztów postępowania od którejkolwiek ze stron uczestnikowi postępowania (art. 33). W postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie obowiązuje więc zasada odpowiedzialności za wynik postępowania, którą wprowadzono w postępowaniu przed NSA (art. 203, 204 p.p.s.a.) i która obowiązuje w postępowaniu cywilnym (art. 98 § 1 k.p.c.).