I SAB/Kr 10/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Urszula Zięba po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2018r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. B. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 stycznia 2018r., sygn. akt I SAB/Kr 10/17 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M. B. na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2015r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie Starszego Referendarza Sądowego z dnia 5 stycznia 2018r., sygn. akt I SAB/Kr 10/17 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata M. B. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z córkami: Z. B. ur. 1996r., J. B. ur. 1999r. i M. B. ur. 2007r. Wnioskodawca nie posiada żadnego dochodu. W skład jego majątku wchodzi mieszkanie o powierzchni 60,21 m˛ o wartości 160 tys. zł i garaż podziemny wielkości 14,14 m˛ i wartości 25 tys. zł. Nie dysponuje on zasobami pieniężnymi, ani przedmiotami wartościowymi. W rubryce "zobowiązania i stałe wydatki" wnioskodawca wskazał zabezpieczenie alimentacyjne w wysokości 1.800 zł. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy M. B. podniósł, iż po opłaceniu bardzo wysokiego zabezpieczenia alimentacyjnego nie pozostają mu żadne środki na utrzymanie, tylko niedobór ("minus 1.800 zł"). Aby zakupić niezbędne wyżywienie musi prosić o pomoc rodziny i znajomych. Funkcjonuje wyłącznie dzięki pomocy rodziny. Zarządzeniem z dnia 21 listopada 2017r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni, poprzez przedłożenie odpowiednich oświadczeń i dokumentów na okoliczność wykazania jego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przesłał obszerne pismo, w którym zacytował kilkakrotnie treść wezwania, jednak nie wyjaśnił w sposób jednoznaczny swojej sytuacji materialnej. Nie dołączył też dokumentów źródłowych, o które był wzywany. Postanowieniem z dnia 5 stycznia 2018r. Starszy Referendarz Sądowy WSA w Krakowie, działając na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że skoro to do strony, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, że znajduje się ona w sytuacji, uprawniającej do skorzystania z tej instytucji, a skarżący z tego zadania się nie wywiązał w sposób rzetelny, to jego wniosek jest niezasadny. W sprzeciwie od ww. postanowienia skarżący, podobnie, jak we wcześniejszym piśmie, zacytował kilkakrotnie treść wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednak nie wyjaśnił w sposób jednoznaczny swojej sytuacji materialnej. Mimo obszernej treści sprzeciwu, sformułował on jedynie przeczące odpowiedzi na zadane w wezwaniu pytania, nie przedkładając na ich poparcie żadnych dokumentów źródłowych, o które był wzywany. W świetle powyższego, skarżący wniósł o przychylenie się do jego sprzeciwu oraz wszystkich jego interpelacji, wniosków, próśb. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zawarta w przepisach Ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, regulacja prawa pomocy, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W konsekwencji, przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, powinny uzasadniać jego żądanie. Oznacza to, iż na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji, uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy ocena tych dowodów w świetle spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Inicjatywa dowodowa, zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy, ciąży na stronie, (por. postanowienie NSA z dnia 26.09.2013r., sygn. akt II OZ 792/13, postanowienie NSA z dnia 16.02.2012r., sygn. akt I FZ 26/12, postanowienie NSA z dnia 28.01.2013r., sygn. akt II FZ 29/13, postanowienie NSA z dnia 16.05.2013r., sygn. akt I FZ 101/13, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. , sygn. III SA/GL 823/09). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 p.p.s.a., a zastosowanie tej normy, poprzez wezwanie strony o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów, bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń, musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 21.05.2014r., sygn. akt II FZ 654/14, postanowienie NSA z dnia 11.02.2014r., sygn. akt II FZ 1474/13, postanowienie NSA z dnia 15.03.2012r., sygn. akt II FZ 175/12, postanowienie NSA z dnia 04.04.2011r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 15.06.2010r., sygn. akt II OZ 530/10, postanowienie NSA z dnia 19.10.2010r., sygn. akt II GZ 296/10, postanowienie NSA z dnia 05.12.2006r., sygn. akt II FZ 703/06). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że słusznie ocenił referendarz sądowy tut. Sądu, iż wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, należało oddalić. Sąd w pełni podziela jego ocenę, dokonaną w sprawie. W pierwszej kolejności Sąd uznaje, że zasadnie referendarz sądowy, wezwał skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez przedłożenie odpowiednich dokumentów na okoliczność wykazania stanu majątkowego oraz jego możliwości płatniczych, szczegółowo wymienionych w wezwaniu z dnia 22 listopada 2017r. (karta nr 125 akt sądowych). W kontekście powyższego wskazać trzeba, że z treści pisma z dnia 16 grudnia 2017r., stanowiącego odpowiedź na ww. wezwanie wynika, że "obywatel M. B. Rzeczpospolitej Polskiej o nieposzlakowanej opinii", uznaje treść wezwania, jako "niekompetentną-kuriozalną-indolentną". Zdaniem skarżącego zadziałano wobec niego stronniczo, bezzasadnie kierując do niego wezwanie w sytuacji, gdy dane na temat jego tragicznej sytuacji ekonomicznej, zalegają w aktach sprawy o sygn. akt I SA/Kr 279/17. Prawidłowo zauważył referendarz sądowy, że w sprawie o sygn. akt I SA/Kr 279/17, na którą powołuje się skarżący, M. B. również domagał się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wezwany do uzupełnienia wniosku skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych dochodów, a "wszystkie nieruchomości jak i wszystkie samochody zostały ukradzione - zajumane - zawłaszczone". Przedłożył wówczas kopię postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 18 czerwca 2013r. o zabezpieczeniu powództwa, poprzez zobowiązanie M. B. do łożenia łącznie kwoty 1.800 zł na troje małoletnich dzieci oraz kopię zeznania PIT-37, zgodnie z którym, przychód skarżącego za 2016r. wyniósł 20.390,70 zł przy kosztach jego uzyskania 667,50 zł, co dało dochód 19.723,70 zł. Ze względu na nie dość dokładne i wyczerpujące wyjaśnienie sytuacji rodzinnej i finansowej wnioskodawcy w powołanej sprawie, Starszy Referendarz Sądowy WSA w Krakowie, postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2017r., oddalił wniosek M. B. o zwolnienie od kosztów sadowych oraz ustanowienie adwokata, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu sprzeciwu od tego postanowienia, orzeczeniem z dnia 16 listopada 2017r. utrzymał powyższe rozstrzygnięcie w mocy. Zatem słusznie stwierdził referendarz tut. Sądu, że powoływanie się skarżącego na fakt zalegania w innych aktach sprawy dokumentów, o których przedłożenie był obecnie wzywany, nie znajduje potwierdzenia w materiale zgromadzonym w sprawie o sygn. akt I SA/Kr 279/17. Sąd w pełni podziela ocenę Referendarza sądowego, zgodnie z którą uznał on, że skarżący nie podał żadnych informacji o wysokości środków finansowych, którymi dysponuje w miesiącu. Nie udzielił też informacji, czy jest zarejestrowany, jako osoba bezrobotna, ani czy korzysta z pomocy społecznej. Nie wyjaśnił również, na czym polega pomoc rodziny i znajomych, o której mowa we wniosku, ani nie potwierdził, czy wraz z nim, zamieszkują córki wskazane w rubryce 6 formularza "PPF", jako osoby pozostające wraz z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie przedłożył wykazu, ani wyciągów posiadanych rachunków bankowych, ani dokumentów, potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków związanych z jego koniecznym utrzymaniem (m. in. opłaty za czynsz, prąd, gaz, wodę, itp.). Zgodzić należy się z referendarzem sądowym, że w przedmiotowej sprawie, skarżący nie przekonał o niemożności pokrycia przez niego kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika. Dane zawarte w urzędowym formularzu "PPF" nie miały cech "dokładności", a odpowiedź na wezwanie referendarza, poprzez przedłożenie odpowiednich dokumentów na okoliczność wykazania stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, nie dopełniła w żaden sposób argumentacji skarżącego w ten sposób, aby można było przychylić się do jego wniosku. W takiej sytuacji, zaaprobować należy stanowisko referendarza sądowego, że orzekający nie może dokonać sumarycznego zestawienia uzyskiwanych w miesiącu dochodów i ponoszonych przez skarżącego kosztów, aby ustalić, czy pozostają mu jakiekolwiek wolne środki finansowe, którymi mógłby pokryć koszty związane z prowadzonym postępowaniem. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że wszystkie dokumenty i oświadczenia, których przedłożenia oczekiwał orzekający, miały istotne znaczenie dla oceny przesłanek prawa pomocy. Pozwalałyby one bowiem na zobrazowanie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, a nie sytuacji wykreowanej przez wybiórcze przedstawienie niepełnych danych. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest natomiast możliwe, ani dopuszczalne. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową, z czym związany jest ścisły rygoryzm. Jeżeli skarżący, mimo niebudzącej wątpliwości treści wezwania, nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji - do czego ma oczywiście prawo - musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012r., sygn. akt I OZ 189/12, z dnia 12 grudnia 2016r., sygn. akt I OZ 1835/16 i z dnia 11 maja 2017r., sygn. akt II OZ 466/17). Nie budzi bowiem wątpliwości, że orzekający, aby rzetelnie ocenić zdolności płatnicze skarżącego, musi dysponować dokładnymi i obszernymi informacjami na temat jego sytuacji majątkowej i finansowej. Informacje te powinien dostarczyć wnioskodawca tak, aby orzekający mógł przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową, określającą relację wszystkich wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych nieruchomości, oszczędności i przedmiotów wartościowych. Stąd też, brak dokładnych danych, popartych stosowną dokumentacją, skutecznie uniemożliwia wspomnianą analizę. To z kolei, wyklucza przyznanie prawa pomocy. Wedle powyższej argumentacji oraz okoliczności faktycznych i prawnych, zasadnie referendarz tut. Sądu nie uwzględnił wniosku skarżącego i orzekł o jego oddaleniu. Analiza akt sprawy oraz kontrola postanowienia, od którego został wniesiony sprzeciw – przesądza zdaniem Sądu o prawidłowości, wydanego w przedmiotowej sprawie postanowienia Referendarza Sądowego WSA w Krakowie. W ocenie Sądu, rozstrzygnięcie referendarza sądowego jest adekwatne do okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy. Wobec tego, zaskarżone postanowienie, oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, należy uznać za prawidłowe, a sprzeciw skarżącego za niezasadny. W związku z powyższym, na podstawie art. 244 § 1, art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1, § 2 i § 3 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.