I SO/Kr 1/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie z wniosku J. K. o wymierzenie grzywny Dyrektorowi Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Krakowie p o s t a n a w i a I) oddalić wniosek J. K. o zwolnienie od kosztów sądowych; II) ustanowić dla J. K. adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek J. K. o zwolnienie od kosztów sadowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie z wniosku o wymierzenie grzywny Dyrektorowi Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. We wniosku skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką M. K., ojcem R. K. oraz bratem A. K.. Ich miesięczny dochód wynosi 1.681 zł i stanowi go emerytura rolnicza matki skarżącego w wysokości 834 zł oraz emerytura rolnicza ojca w wysokości 846 zł. Skarżący jest rolnikiem, a jego dochód jest "nieokreślony". Brat A. jest osobą bezrobotną, nie osiąga żadnych dochodów. W skład majątku skarżącego wchodzi 3 poziomowy dom długości 11 m i szerokości 9 m (pomieszczenia mieszkalne i gospodarcze), nieruchomość rolna wielkości 8 ha, stodoła, stajnia, pastwiska, nieużytki i las 8 ha. Jako przedmiot wartościowy skarżący wskazał ciągnik U.. Nie posiada on natomiast żadnych oszczędności, pieniądze wydawane są na bieżąco. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż organ Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa to instytucja posiadająca własnych prawników. Aby właściwie ocenić problem prawny potrzebna jest specjalistyczna wiedza prawnicza. Wykonując wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy J. K. oświadczył, iż nie posiada lokat bankowych oraz nie korzysta z pomocy społecznej. Otrzymuje dopłaty unijne do gruntów w wysokości 1532 zł rocznie. Roczne wydatki i dochody skarżącego przedstawiają się następująco: nakłady na nawozy 70 zł, paliwo rolnicze 1.000 zł, zakup narzędzi i amortyzacja maszyn 1.000 zł, środki ochrony roślin 40 zł, sprzedaż półproduktów i produktów rolnych 4.000 zł, podatek z gospodarstwa rolnego 121 zł, dochód z gospodarstwa rolnego 2.000 – 4.000 zł rocznie. Skarżący oświadczył, że nie ponosi żadnych wydatków związanych z utrzymaniem domu, ponieważ wszystkie opłaty pokrywa matka z emerytury rolniczej. Miesięczna opłata za prąd to kwota 168 zł. Woda pochodzi ze źródła, gaz nie jest używany – gdyż rodzina opala własnym drewnem. Skarżący posiada telefon komórkowy na kartę. Do pisma skarżący załączył kopię potwierdzenia wpłaty podatku rolnego, leśnego i od nieruchomości, kopię decyzji Kierownika Biura Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] listopada 2008 roku o przyznaniu płatności do gruntów rolnych, zaświadczenie Wójta Gminy z dnia [..] czerwca 2009 roku o dochodowości gospodarstwa rolnego skarżącego oraz kopię faktury za energię elektryczną. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Instytucja przyznania prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić obie minimum warunków socjalnych. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Skoro przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, którego domaga się skarżący, jest brak jakiegokolwiek dochodu, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Skarżący J. K. uzyskuje bowiem dochody z prowadzonego gospodarstwa rolnego o areale 8 ha. Wysokość tych dochodów skarżący określił na kwotę 2.000 – 4.000 zł rocznie. Stałymi dochodami dysponują także rodzice skarżącego pozostający wraz z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Łączna wysokość pobieranych przez nich emerytur rolniczych wynosi 1.680 zł. Orzekający uznał zatem, że skarżący jest w stanie, bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od złożonego wniosku o wymierzenie grzywny Dyrektorowi Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w wysokości 100 zł (zgodnie z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm). Biorąc jednak pod uwagę fakt, że przy uzyskiwanych dochodach uiszczenie kosztów sądowych i pokrycie wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru mogłoby stanowić dla skarżącego zbyt duże obciążenie finansowe, dlatego w tym zakresie orzekający przychylił się do wniosku skarżącego i ustanowił dla niego pełnomocnika z urzędu w ramach prawa pomocy. Ze względu na fakt, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wystąpił o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata wybór pozostawiając uznaniu orzekającego - postanowiono przyznać skarżącemu adwokata. Mając powyższe na względzie orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).