I SO/Kr 1/18

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. D. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu p o s t a n a w i a I) zwolnić H. D. od kosztów sądowych; II) oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego z urzędu H. D. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w związku z zamiarem wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 14 grudnia 2017 r. nr: [...] w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji nieostatecznej. We wniosku strona oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem Z. D.. Ich miesięczny dochód wynosi łącznie 1.180 zł i stanowi go dochód wnioskodawczyni z najmu w wysokości 500 zł i renta jej męża w wysokości 680 zł. W skład majątku H. D. wchodzi dom o powierzchni ok. 120 m˛ i wartości ok. 500.000 zł. W domu tym, oprócz wnioskodawczyni i jej męża, zamieszkują też inne osoby, jednakże prowadzą one odrębne gospodarstwo domowe. Wnioskodawczyni nie posiada oszczędności, wierzytelności, ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. W uzasadnieniu wniosku strona podniosła, że ma niewielkie dochody, w związku z tym nie jest w stanie samodzielnie pokrywać kosztów utrzymania, a w konsekwencji pokrycie kosztów sądowych przekracza jej możliwości finansowe. Dodała, że nie posiada wiedzy i umiejętności w zakresie prawa, które umożliwiłyby jej samodzielne prowadzenie niniejszej sprawy. Ze względu na trudną sytuację finansową nie jest też w stanie zatrudnić do prowadzenia sprawy profesjonalnego pełnomocnika, dlatego wnosi o wyznaczenie do reprezentowania jej w sprawie radcy prawnego L. C. wykonującej zawód w Kancelarii Radcy Prawnego i Doradcy Podatkowego przy ul. [...] w K.. Odnosząc się do wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawczyni przedłożyła dokumenty źródłowe, z których wynika, że w dniu 1 lipca 2017 r. zawarła ona umowę najmu lokalu mieszkalnego o powierzchni 80 m˛ i z tego tytułu otrzymuje czynsz w wysokości 500 zł miesięcznie. W roku 2017 osiągnęła ona przychód objęty ryczałtem w wysokości 2.500 zł (według PIT-28). Małżonek strony osiągnął w 2017 roku przychód w łącznej wysokości 126.335,66 zł (w tym 13.543,80 zł z tytułu renty oraz 112.791,86 zł z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej) przy kosztach jego uzyskania 112.780,68 zł, co dało dochód w wysokości 13.554,98 zł (według PIT-36 oraz PIT/B). W czerwcu 2010 r. małżonkowie D. zawarli umowę majątkową małżeńską ustanawiającą ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Udokumentowane wydatki strony na energię elektryczną wynoszą 431,31 zł miesięcznie, za gaz 105 zł, za wodę 441,61 zł, za opał (ekogroszek) 998,60 zł, za podatek od nieruchomości 258 zł, za gospodarowanie odpadami komunalnymi 103,60 zł. Wysokość renty Z. D. za luty 2018 r. wyniosła 675,74 zł. H. D. oświadczyła, że posiada rachunek bankowy w Credit Agricole, na którym nie posiada żadnych środków pieniężnych. Rachunek ten jest zablokowany przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...]. Dodała, że nie posiada wiedzy o stanie majątkowym oraz możliwościach płatniczych męża w pozostałym zakresie z uwagi na zawarcie z nim umowy o rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Na wstępie należy podnieść, iż instytucja przyznania prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Wniosek o przyznanie prawa pomocy można wnieść przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jako instytucja o wyjątkowym charakterze winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Do osób takich zaliczyć można m. in. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W niniejszej sprawie H. D. domaga się przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia na jej rzecz radcy prawnego z urzędu. W świetle powołanych wyżej przepisów strona obowiązana jest zatem wykazać, że nie posiada jakichkolwiek możliwości partycypowania w kosztach postępowania sądowoadminiatracyjnego. Zdaniem orzekającego wniosek strony zasługuje na uwzględnienie, ale jedynie w części dotyczącej zwolnienia od całości kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Dokonana przez orzekającego ocena sytuacji majątkowej H. D. i jej możliwości płatniczych obejmowała ustalenie czy wnioskodawczyni jest w stanie ponieść koszty związane z postępowaniem sądowym samodzielnie, bądź przy pomocy osób prowadzących z nią wspólne gospodarstwo domowe. Jak wynika z oświadczenia zawartego we wniosku oraz załączonych do niego dokumentów źródłowych sytuacja materialna strony nie nosi znamion ubóstwa, czy biedy. Wnioskodawczyni ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, jest bowiem właścicielką domu o powierzchni 120 m˛ i wartości ok. 500.000 zł. Zarówno H. D., jak i jej mąż posiadają stałe źródło utrzymania. O ile dochody strony nie są wysokie (wynoszą 500 zł miesięcznie), to pozostający wraz z nią we wspólnym gospodarstwie domowym małżonek osiąga przychody z dwóch źródeł: z renty oraz prowadzonej działalności gospodarczej. W roku 2017 osiągnął on przychód w łącznej wysokości 126.335,66 zł. Przychody te mogą stanowić źródło poczynienia oszczędności na pokrycie wynagrodzenia pełnomocnika, jeśli jego udział w sprawie strona uznaje za konieczny. Mając na uwadze powyższe, nie można jednoznacznie stwierdzić, że pozyskanie przez stronę środków na wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru jest niemożliwe, co wyklucza w istocie uwzględnienie wniosku w całości. Przyznając bowiem prawo pomocy, należy mieć na uwadze, że jest ono formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacji, w której zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z dnia z dnia 10 marca 2015 r., II FZ 84/15, z dnia 23 lutego 2016 r.). Orzekający pragnie zaakcentować, iż okoliczność, że wnioskodawczyni zawarła umowę wyłączającą wspólność majątkową w jej małżeństwie nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest bowiem pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego. W postanowieniu z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś do ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Prawa pomocy nie można też przyznać jednemu z małżonków, jeśli okazałoby się, że dochody drugiego pozwalają na pokrycie kosztów postępowania (por. postanowienie SN z dnia 05.05.1967r., sygn. akt I Cz 37/67), zwłaszcza, gdy - jak w rozpatrywanym przypadku - faktycznie prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe. Biorąc pod uwagę powyższe, w ocenie orzekającego wygospodarowanie przez H. D. środków finansowych na pokrycie pełnych kosztów postępowania byłoby dla niej zbyt dużym obciążeniem. Stąd decyzja o przyznaniu stronie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Jednocześnie brak jest uzasadnionych podstaw do przyznania stronie prawa pomocy w szerszym zakresie. Wydając takie rozstrzygnięcie kierowano się tym, aby nie zamykać skarżącej drogi postępowania sądowoadministracyjnego w dochodzeniu swoich roszczeń. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1-3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.