I SO/Kr 11/15

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku małoletniego P.K., w imieniu którego działa matka A.K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego p o s t a n a w i a I. zwolnić stronę skarżącą od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi, w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego z urzędu . W dniu 2 kwietnia 2015r. małoletni P.K. , w imieniu którego działa matka A.K., złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie – jak wynika z wpisów zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy - skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 24 marca 2015r. znak. [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn.. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z uwagi na niskie dochody rodziny, brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia wymaganych kosztów. Matka wnioskodawcy wskazuje, iż jedyny dochód strony to dochód z tytułu najmu oraz alimenty od ojca. Kwoty te przeznaczane są na bieżące funkcjonowanie . Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z matką, siostrą i bratem. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, iż rodzina utrzymuje się z alimentów od ojca wnioskodawcy oraz siostry Z. w łącznej kwocie ok. 1500 zł, dochodów z czynszu najmu odpowiadającemu udziałowi w kamienicy ( 5 % ) w wysokości 330 zł, a także dochodu z czynszu najmu odpowiadającego udziałowi 19% we własności kamienicy drugiego brata skarżącego – M.C. w wysokości 1140 zł. Łącznie zatem dochody 4 osobowej rodziny wynoszą 2 970 zł. Matka skarżącego – A.K. nie pracuje, nie otrzymuje żadnych zasiłków. Od 17 kwietnia 2014r. utraciła bowiem prawo do zasiłku dla bezrobotnych. Matka skarżącego wskazuje, iż syn P.K.wymaga stałej opieki, w tym permanentnej pomocy w obowiązkach szkolnych, na dowód czego przedkłada stosowne zaświadczenie Poradni psychologiczno – pedagogicznej. Z akt sprawy wynika, iż skarżący posiada udział w wysokości 5 % w kamienicy przy ul. J w k., drugi brat – M.C. udział w wysokości 19 % w tejże samej kamienicy. Zarówno matka A. jak i siostra wnioskodawcy nie posiadają majątku. Wnioskodawca nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Konto bankowe posiada jedynie brat M.C. z saldem na dzień 11 maja 2015r. równym 489,46 zł. Na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący dołącza rachunek bankowym brata M.C. ze wskazanym saldem w wysokości 489,46 zł, opinie psychologiczną odnoście rozwoju emocjonalnego wnioskodawcy P.K., zaświadczenia z Urzędu Pracy w K. o uznaniu A.K. za osobę bezrobotną, z ostatnim zaświadczeniem z kwietnia 2014r. o utracie prawa do zasiłku, zeznania podatkowe matki strony za 2013 i 2014r ( przychód za 2014r. 2 519 zł z tzw. innych źródeł ). Działająca w imieniu skarżącego matka przedstawia ponadto spis wydatków miesięcznych określając je na łączną kwotę 1378 zł – w tym prąd średnio 250 zł, gaz 40 zł, telefony średnio 600 zł oraz opieka medyczna 119 zł. Ponadto TV satelitarna to kwota 139 zł, polisa na życie 70 zł oraz wyżywienie w szkole dla dziecka 160 zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Działalność gospodarcza wiąże się bowiem , ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżący wykazał wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych stałych i pewnych dochodów rodziny z tytułu czynszu najmu oraz alimentów od ojca otrzymywanych przez skarżącego oraz jego siostrę , zwyczajowe i wykazane koszty utrzymania ( 1378 zł ), bezrobocie matki, trzy osoby małoletnie w rodzinie, a także samą wysokość wpisu należnego na obecnym etapie postępowania - nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i najbliższych ponieść pełnych kosztów sądowych w formie aktualnie wymaganego wpisu sądowego od złożonej skargi. Stąd też uznano, iż zwolnienie skarżącego z wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi, które to koszty sądowe są wymagane na obecnym etapie postępowania, należy uznać za zasadne, umożliwiając mu tym samym realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Odnosząc się natomiast do kwestii pełnego zwolnienia od kosztów sądowych, a także wniosku o ustanowienie radcy prawnego, uznano, iż strona nie wykazała w sposób wystarczający, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie, która to przesłanka uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Rodzina wnioskodawców dysponuje bowiem stałym, pewnym dochodem z tytułu czynszu najmu kamienicy przy ul. J. w K. oraz alimentów. Skarżący oraz jego brat posiadają także znaczny majątek nieruchomy – udziały w kamienicy w centrum K. – nie można już zatem, choćby z tego tytułu uznać, iż należy on do osób ubogich, które w żaden sposób nie są w stanie ponieść choćby części kosztów sądowych. Posiadanie majątku wyłącza w zasadzie możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, szczególnie w sytuacji, gdy majątek ten nie jest w całości zadłużony ani obciążony prawami osób trzecich, a strona może nim swobodnie dysponować, a on sam może przynosić jego właścicielowi pożytki. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym jedynie zwolnienie od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi należy uznać za zasadne i adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej. W tym miejscu należy jednakże zaznaczyć, iż wyłożenie kosztów – choćby częściowe – przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 ew. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. W tym miejscu orzekający pragnie również podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Orzekający przy ocenie przesłanek skutkujących przyznaniem ewentualnego pełnomocnika z urzędu kieruje się jedynie stanem majątkowym wnioskodawcy, bierze pod uwagę jedynie sytuację materialną i finansową ubiegającego się o pomoc, nie zaś charakterem czy skomplikowaniem sprawy - a sytuacja finansowa strony - jak uznano – pozwala na zaoszczędzenie stosownych środków finansowych dla zarówno poniesienia ew. przyszłych kosztów sądowych, jak i ustanowienia ewentualnego pełnomocnika z wyboru, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest obowiązkowy. Nie można także pominąć faktu, iż z analizy wykazanych wydatków rodziny wynika, iż wydatek np. około 600 zł miesięcznie na telefony nie jest racjonalną kwotą uzasadniającą normalne, racjonalne i niezbędne funkcjonowanie. Rodzi się zatem w konsekwencji refleksja, iż skoro rodzinę skarżącego stać na opłaty rzędu 600 zł miesięcznie za telefon to stać ją będzie również na poniesienie przynajmniej części należnych kosztów sądowych. Podsumowując należy stwierdzić, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych w całości przy równoczesnym ustanowieniu dla niego radcy prawnego byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia ew. kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, wobec okoliczności, iż jego udział, na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest obowiązkowy, przy jednoczesnym zwolnieniu wnioskodawcy od aktualnie wymaganych kosztów sądowych w formie wpisu należnego od złożonej skargi nie naraża strony na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).