I SO/Kr 33/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 29 września 2014r na posiedzeniu niejawnym wniosku P.K. o zwolnienie od kosztów sądowych p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od kosztów sądowych. W dniu 12 sierpnia 2014r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie - jak wynika z danych zawartych w formularzu wniosku - skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej wydaną w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych za 2009r. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, ciężką sytuację materialną. Stwierdza, iż jest osobą niezamożną, bez własnych dochodów. Prowadzi wspólne gospodarstwo z matką, inwalidką I grupy, osobą chorującą na nowotwór. Utrzymuje się z emerytury mamy w kwocie 2869 zł przy czym, od maja 2014r. w wyniku potrącenia w związku z zajęciem emerytury przez US świadczenie to wynosi obecnie 1650 zł. Stan zdrowia mamy jest bardzo poważny, jest po przebytych wielu zabiegach operacyjnych, obecnie nastąpił nawrót choroby. Sam skarżący również jest osoba chorą. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z matką. Jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, nie ma rodziny, poświęcił się pomaganiu i opiece nad mamą. Źródłem utrzymania rodziny wnioskodawcy jest dochód osiągany przez matkę strony z tytułu emerytury w wysokości 2 869 zł ( do tej pory otrzymywała ona również zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 160 zł w związku z posiadanym stopniem niepełnosprawności ). Z oświadczenia skarżącego znajdujących się w aktach sprawy wynika , iż posiada mieszkanie spółdzielcze, w którym rodzina zamieszkuje. Skarżący nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Wskazuje na znaczne koszty leczenia choroby nowotworowej, liczne operacje, kosztowne leki, zadłużenie rodziny spowodowane długami nieżyjącego ojca. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym jego utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych należnych na obecnym etapie postępowania i ew. przyszłych bez uszczerbku w koniecznym swoim i najbliższych utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny w wysokości – aktualnie po zajęciu części dochodów przez US - 1650 zł, wykazane obciążenia budżetu domowego , zły stan zdrowia matki strony wymagający szczególnej opieki, bezrobocie i brak własnego dochodu, brak majątku, który mógłby przynosić pożytki, wreszcie zadłużenie zobowiązaniami zmarłego ojca - w odniesieniu do oświadczonych wydatków na utrzymanie, braku oszczędności i cennych ruchomości, stanu zdrowia mamy i kosztów z tym związanych oraz wysokości należnego wpisu - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od wpisu sądowego i innych kosztów sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącego, wykazane koszty i obciążenia budżetu domowego – uiszczenie obecnie wymaganych kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych, natomiast zwolnienie skarżącego od wpisu sądowego i ew. innych kosztów zapewni mu przewidziane Konstytucją RP prawo do sądu. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący – na podstawie przedstawionych przez niego danych i oświadczeń - do takich osób należy. Dlatego przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).