II SA/Kr 1003/16

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 20 października 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia 20 czerwca 2016r. nr. [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za nieruchomość p o s t a n a w i a I. zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu . W dniu 17 października 2016r. skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia 20 czerwca 2016r wydaną w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za nieruchomość. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z uwagi na niskie dochody, brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów. Podaje, iż obydwoje z mężem prowadzą gospodarstwo rolne, a dochody z niego są niewielkie. Mają na utrzymaniu dwoje uczących się dzieci. W domu razem z rodziną skarżącej zamieszkują jeszcze teściowie oraz Z.W. – są to osoby w podeszłym wieku, którymi skarżąca się opiekuje w zamian za dożywocie. Ich renty wystarczają jedynie na pokrycie kosztów leków i części ich wyżywienia. Skarżąca przedstawia szereg dokumentów, decyzji wymiarowych, podatkowych, faktur za media. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem i dwójką dzieci. W domu zamieszkują również trzy osoby w podeszłym wieku, schorowane – teściowie oraz Z.W. , którymi skarżąca się opiekuje. Rodzina utrzymuje się z dochodów osiąganych z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, sprzedaży mleka, cieląt, a także świadczeń rodzinnych. Troje pozostałych domowników otrzymuje emerytury w łącznej kwocie 2 987 zł. Dochody rodziny skarżącej wynoszą zaś 2533 zł. Łącznie zaś dochody domowników wynoszą 5 520 zł. Skarżąca wylicza szczegółowo koszty utrzymania miesięcznego rodziny - domu na kwotę łącznie 855 zł ( prąd, butla gazowa, telefon, kanalizacja, śmieci, opał ), do tego dochodzą wydatki na leki, ubezpieczenie , paliwo, wyżywienie, podatki. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca posiada dom jednorodzinny o pow. 110 m2 na zasadach współwłasności małżeńskiej, grunty rolne o pow. 5,4019 ha, budynki gospodarcze, grunty leśne o pow. 2,80 ha. Do tego dochodzi inwentarz żywy : 8 krów, 7 cieląt, 1 koń. Wnioskodawczyni nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Wskazuje jedynie na ciągnik o wartości 5000 zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżąca wykazała wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych dochodów rodziny w wysokości łącznie 2 533 zł, zwyczajowe i oświadczone wydatki w łącznej wysokości 855 zł ( plus wyżywienie, leki etc ), wykazany brak oszczędności, konieczność utrzymania dwójki uczących się dzieci - nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie pełnomocnika, uznano, iż strona nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie, która to przesłanka uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskodawczyni posiada jednak bowiem stały, pewny dochód z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, posiada dotacje z UE, ma majątek ( dom, gospodarstwo rolne, las ). Majątek ten zawsze może przynosić pożytki, służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy zastawu, jeśli właścicielowi brakuje bieżących środków finansowych. Nie wykazuje również innych nadzwyczajnych okoliczności jak np. spłata kredytu – wpływających na bieżącą sytuację finansową rodziny. Osoby zaś, którymi skarżąca się opiekuje mają własne dochody i w związku z tym wnioskodawczyni nie jest już obciążona kosztami zakupu leków dla nich czy wyżywienia. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym pełne zwolnienie od kosztów sądowych, umożliwiając tym samym i zapewniając stronie przysługujące jej konstytucyjne prawo do sądu, należy uznać za zasadne i adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej. W tym miejscu orzekający pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 56a. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest obligatoryjny. Podsumowując należy stwierdzić, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej w całości od kosztów sądowych przy równoczesnym ustanowieniu dla niej pełnomocnika z urzędu byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia ew. kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział, na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest obowiązkowy, przy jednoczesnym pełnym zwolnieniu wnioskodawczyni od kosztów sądowych nie naraża strony na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).