II SA/Kr 1004/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Izabela Dobosz (spr.) Sędziowie: WSA Renata Czeluśniak WSA Wojciech Jakimowicz Protokolant: Anna Fugiel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2007 r. sprawy ze skargi Z.R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [....] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego skargę oddala Decyzją z dnia [....] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 oraz art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31.05.1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87 póz. 395 z późn. zm.) odmówił Z.R. przyznania uprawnienia do świadczenia opisanego w wymienionej ustawie. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w niniejszej sprawie ma zastosowanie art. 2 pkt 2 lit. "a" powołanej ustawy z dnia 31.05.1996 r., który stanowi, że represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Ponieważ Z.R. nie spełnia warunku deportacji do pracy przymusowej poza terytorium II RP organ administracji odmówił przyznania świadczenia określonego w cytowanej ustawie. Z.R. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, że podlegał represjom na terenach okupowanych przez III Rzeszę. Opisał także swoją ciężką pracę w okresie wojny. Jako kilkunastoletni chłopiec pracując ponad siły i bez żadnego zabezpieczenia doznał wówczas trwałego uszkodzenia słuchu. Jego zdaniem przebyte cierpienia kwalifikują go do uzyskania świadczenia, o którym mowa w ustawie o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Decyzją z dnia [....] na podstawie 138 § 1 pkt 1 wzw. żart. 127§3k.p.a. oraz art. 2 pkt 2 lit. "a" i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając to rozstrzygnięcie wyjaśnił, że z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że Z.R. i pracował w T. , a więc na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. Nie nastąpił więc fakt deportacji, co jest podstawowym warunkiem przyznania świadczenia, o którym mowa w art. 2 pkt 2 lit. "a" z dnia 31.05.1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Nie kwestionując ciężkiej sytuacji strony podczas wojny organ administracji podkreślił, że wobec niespełnienia warunku deportacji nie było możliwe przyznanie Z.R. świadczenia, o które się ubiegał. Rozstrzygnięcie to zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Z.R. podnosząc, że zmuszanie dzieci w wieku 13 lat do ciężkiej pracy fizycznej w obozie pracy - w jego wypadku przez okres półtora roku - jest nie tylko represją, ale wręcz zbrodnią, bowiem na skutek tych robót został kaleką (całkowicie utracił słuch). Skarżący powołał się na art. 77 Konstytucji RP, który jego zdaniem daje każdemu prawo do wynagrodzenia szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy, nawet jeśli był to okupant. W ocenie Z.R. przedmiotowa decyzja jest niesprawiedliwa i krzywdząca, a Kierownik Urzędu nierówno traktuje osoby ubiegające się o świadczenia. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób represjonowanych w W. wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości swoje stanowisko przedstawione w odpowiedzi na skargę. Skarżący pracował na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., a tym samym nie został spełniony warunek deportacji, o którym mowa w art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez lii Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Wyklucza to możliwość przyznania mu świadczenia na podstawie przepisów tej ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 póz. 1270 ze zmianami) sąd administracyjny kontroluje działalność administracji i stosuje środki przewidziane ustawą. Sądowa kontrola nie wykazała naruszenia prawa. Z.R. domagał się przyznania mu stosowanego świadczenia z tytułu przymusowej ciężkiej fizycznej pracy na rzecz III Rzeszy pod stałym nadzorem wojskowym w warsztatach kolejowych "[....] w T. w okresie od ...... marca 1943 r. do ..... sierpnia 1944 r. Taka praca, mimo, że stanowiła ogromną uciążliwość dla skarżącego, nie stanowi podstawy do przyznania świadczenia na podstawie przepisów ustawy z dnia 31.05.1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87 póz. 395 z późn. zm.). Art. 1 ust. 1 tej ustawy przyznaje uprawnienie do uzyskania świadczenia osobom, które spełniają następujące warunki: a) podlegały represjom określonym w dalszych przepisach, b) zarówno w czasie represji, jak i w czasie ubiegania się o świadczenia posiadają obywatelstwo polskie, c) posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Pojęcie represji, o którym mowa w pkt "a" jest natomiast zdefiniowane w art. 2, zgodnie z którym represją w rozumieniu ustawy jest: 1) osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych, 2) deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium: a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Z.R. nie był osadzony w obozie pracy przymusowej z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych, nie został również deportowany do pracy przymusowej z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. Z życiorysu skarżącego (k. ..... akt administracyjnych) wynika, że urodził się i mieszkał w T. - zarówno przed skierowaniem do pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy, jak i w trakcie tej pracy. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych sam fakt wykonywania pracy w warunkach przymusowych, bez faktu deportacji, nie stanowi wystarczającej przesłanki przyznania świadczenia (wyroki NSA z dnia 14.11.2001 r., sygn. akt V SA 564/01, LEX nr 84361 oraz z dnia 9.12.1999 r., sygn. V SA 1086/99, LEX nr 49291). W szczególności w wyroku z dnia z dnia 8.11.2001 r. sygn. V SA 504/01 (LEX nr 84354) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że "brak jest podstaw do uznania, że praca przymusowa obywatela polskiego w niemieckim przedsiębiorstwie, które położone było na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., lecz będącego pod okupacją III Rzeszy w latach 1939-1945, uprawnia do przewidzianego w ustawie z 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR świadczenia pieniężnego, jeśli osoba przymusowo zatrudniona nie była do pracy deportowana. Kryterium wyróżniającym grupę osób uprawnionych do świadczenia z tytułu pracy przymusowej stanowi bowiem obiektywnie trudniejsza sytuacja osób przymusowo zatrudnionych, wyrwanych z dotychczasowego środowiska". Wolą ustawodawcy było ograniczenie kręgu osób uprawnionych do świadczeń z tytułu pracy przymusowej wyłącznie do osób osadzonych w obozach pracy przymusowej oraz deportowanych (wywiezionych) do pracy przymusowej z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Skoro zaś ustawodawca wprowadził określone przesłanki (kryteria) przyznawania prawa do świadczeń, to ani organ administracji, ani sąd administracyjny nie może przyznać skarżącemu prawa do świadczeń w oderwaniu od tych przesłanek, bez względu na to jak ciężka i szkodliwa była praca, którą wykonywał. Nie może odnieść skutku również oparcie żądania na art. 77 Konstytucji RP, który stanowi, że każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej. Wbrew twierdzeniom skarżącego w przepisie tym chodzi wyłącznie o działanie organów władzy publicznej państwa polskiego. Brak jest jakichkolwiek podstaw do uznania, że państwo polskie ma prawny obowiązek wynagrodzenia swoim obywatelom szkód wyrządzonych w czasie II Wojny Światowej przez okupanta. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a wniosek skarżącego o przyznanie mu uprawnień na podstawie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich nie mógł zostać uwzględniony. Z tego względu skarga Z.R. jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 póz. 1270 ze zmianami).