II SA/Kr 1011/16

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. i M. L. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 13 czerwca 2016r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżące od kosztów sądowych, II. ustanowić dla skarżących adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w [...] W dniu 10 grudnia 2016r. skarżące złożyły wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze swej skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 13 czerwca 2016r. wydaną w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie nakazu rozbiórki. Skarżące domagają się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika z uwagi na bardzo niskie dochody, a co za tym idzie - brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów i ustanowienia adwokata. Skarżąca M. L. wskazuje, iż jest osobą bardzo ubogą, po operacji, aktualnie przebywającą na zasiłku chorobowym, matką 6 dzieci. Jedynym jej źródłem dochodów jest wynagrodzenie w kwocie 1350 zł – obecnie 1270 zł. Skarżąca J. M. jest osobą bezrobotną, bez jakichkolwiek świadczeń , pozostającą na utrzymaniu matki M. L. Zdaniem orzekającego, wniosek strony skarżącej zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca M. L. jest matką 6 dzieci, gospodarstwo domowe prowadzi z dwoma synami , na jej utrzymaniu pozostaje również córka i dwie wnuczki. Synowie są bezrobotni, bez dochodu. Rodzina utrzymuje się z dochodów skarżącej z wynagrodzenia za prace w kwocie 1350 zł. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca M. L. posiada drewniany 102 letni dom wymagający remontu oraz 1 ha nieruchomości gruntowej. Skarżąca J. M. nie ma gdzie mieszkać dlatego aktualnie przebywa u matki, jej dom wyburzono, posiada jedynie działkę o pow. 248 m2. Nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Wychowuje dwie małoletnie córki. Na wezwanie orzekającego do uzupełnienia braków wniosku o prawo pomocy skarżąca M. L. odpowiada, iż nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z ojcem swoich dzieci, nie otrzymuje również od niego alimentów. Skarżąca podnosi, iż jest po przebytych dwóch operacjach, aktualnie przebywa na zwolnienia lekarskim. Nie ma innych dochodów np. z najmu pokoi. Synowie nie pracują bo nigdzie nie mogą znaleźć legalnego zatrudnienia, a tam gdzie pracowali – pracodawca nie wypłacał im wynagrodzenia. Skarżąca nie posiada kont bankowych. Córka – J. M. nie ma gdzie mieszkać, jej dom został wyburzony, nie ma żadnego majątku oprócz działki o pow. 248 m2, nie pracuje, wychowuje dwoje małoletnich dzieci. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić należnych kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżące wykazały skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość stałych miesięcznych dochodów rodziny w kwocie 1350 zł w przeliczeniu na sześć osób, bezrobocie synów skarżącej M. L., konieczność samotnego utrzymania dwójki małoletnich dzieci przez skarżącą J. M. , zwyczajowe koszty utrzymania, brak oszczędności, zły stan zdrowia M. L. wymagający stałego leczenia - nie są one w stanie ponieść należnych kosztów sądowych. W związku z powyższym, zwolnienie strony od konieczności uiszczenia aktualnie wymaganych w wysokości 500 zł i ewentualnych przyszłych kosztów sądowych uznano za uzasadnione. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie adwokata uznano, iż strona wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie, w aktualnej sytuacji materialno – rodzinnej ponieść również kosztów ustanowienia kwalifikowanego zastępstwa procesowego. Wnioskodawczynie posiadają bowiem bardzo niski dochód z tytułu wynagrodzenia M. L. i w kontekście wydatków na utrzymanie domu, bezrobocia członków rodziny, konieczności utrzymania małoletnich dzieci , braku kont bankowych, majątku, który mógłby przynosić pożytki - zdaniem orzekającego, nie są aktualnie w stanie poczynić oszczędności w celu wygenerowania stosownej kwoty koniecznej dla opłacenia pełnomocnika z wyboru. W obecnej sytuacji nie są one zatem w stanie, zdaniem orzekającego, pokryć także kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru. Orzekający natomiast, przy uznaniu czy wnioskodawcy należy przyznać adwokata czy radcę prawnego z urzędu, czy też nie, bierze pod uwagę jedynie przesłanki ekonomiczne, sytuację materialną i bytową wnioskodawców, a nie charakter czy też okoliczności sprawy, które merytorycznie uzasadniałyby bądź nie przyznanie kwalifikowanego zastępstwa procesowego w sprawie. Regulacje cytowanej ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w zakresie prawa pomocy nie uzależniają bowiem przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. W powyższej sprawie, zdaniem orzekającego, sytuacja rodzinno – bytowa strony uzasadnia przyznanie jej pomocy również w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżące do takich osób należą. Dlatego przyznanie im prawa pomocy w zakresie pełnym obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie dla nich adwokata należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej skarżących. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).