II SA/Kr 102/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W.R. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie z dnia 1 kwietnia 2010 r., sygn. akt II SA/Kr 102/10 zwalniającego skarżącego od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi i oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałym zakresie oraz o oddalającego wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu postanawia: I. ustanowić dla skarżącego W.R. adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w K. ; II. oddalić wniosek o zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. W piśmie z dnia 4 lutego 2010 r. skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu swojego podania skarżący podał, że znajduje się w ciężkiej sytuacji majątkowej i nie jest w stanie ponieść żadnych kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego dla swojego utrzymania. Jest emerytem tak jak i jego rodzeństwo i chociażby z tego powodu nikt nie może mu pomóc. Skarżący wskazał, że nawet nie ma mieszkania, mieszka w mieszkaniu córki i opłaca koszty pobytu w tym mieszkaniu. W dniu 8 lutego 2010 r. skarżący sprecyzował swoje żądanie na urzędowym formularzu domagając się zwolnienia od kosztów sądowych praz ustanowienia adwokata. Skarżący podał również, że jest emerytem, nie ma zasobów pieniężnych, nie ma mieszkania, a uzasadniając potrzebę ustanowienia adwokata z urzędu wskazał, że adwokat należycie zajmie się sprawą. Jako dochody podał kwotę [...] zł. W kolejnym piśmie skarżący wskazał, że często choruje na różne dolegliwości wymagające specjalnej diety (np. na cukrzycę) i wydatki na żywność wynoszą ok. 700 zł miesięcznie. Koszt zakupu lekarstw to ok. 250-300 zł, a opłaty związane z zamieszkiwaniem w lokalu mieszkalnych (opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, itp.) wynoszą ok. 300 zł. Skarżący podał, że w 2009 r. był 3-krotnie w szpitalu i takie pobyty także nadszarpnęły jego budżet. Do pisma dołączono kartę wypisową z pobytu w szpitalu za okres od 19.05.2009 r. do 27.05.2009 r. (z rozpoznaniem m.in. cukrzycy typu 2, akta sądowe sprawy, karta nr [...]), zaświadczenie o braku posiadania pojazdu mechanicznego (akta sądowe sprawy, karta nr [...]), historię operacji na rachunku oszczędnościowym (akta sądowe sprawy, karta nr [...]), kopię decyzji o przyznaniu emerytury skarżącemu (akta sądowe sprawy, karta nr [...]), zaświadczenie, że skarżący nie figuruje w ewidencji podatkowej (akta sądowe sprawy, karta nr [...]) oraz zaświadczenie stwierdzające, że właścicielem mieszkania w którym przebywa skarżący jest A.G. Skarżący wyjaśnił również w piśmie z dnia 24 marca 2010 r., że jego córka A.G. nie prowadzi odrębnej działalności gospodarczej, jest rencistką otrzymującą rentę w wysokości [...] zł. Do tego pisma dołączono kopię decyzji przyznającą A.G. rentę w wysokości [...] zł netto. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2010 r. zwolnił skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisu sądowe, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił. W terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowienia skarżący osobiście wniósł sprzeciw. W sprzeciwie wskazano, że niezasadnie ustalono wysokość dochodu skarżącego jako sumę jego emerytury i renty jego córki A.G. . Jego córka jest inwalidką I grupy, wymaga leczenia i to przede wszystkim skarżący jako jej ojciec pomaga finansowo w leczeniu córki. Do wydatków skarżącego należałoby doliczyć kwotę 200 zł jako kwotę opłat za mieszkanie córki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W tej sprawie skarżący złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2010 r. zwolnił skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego należnego od wniesionej skargi, a w pozostałym zakresie wniosek skarżącego oddalił. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., w przypadku wniesienia sprzeciwu - jeżeli tylko nie podlega on odrzuceniu - postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym w drodze postanowienia. Oznacza to, że na skutek wniesienia sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny ma obowiązek ponownie rozpatrzyć wniosek skarżącego w sprawie przyznania mu pomocy prawnej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu. Z akt sprawy wynika, że skarżący nie posiada majątku, a jego dochód stanowi kwota emerytury w wysokości [...] zł. Stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie (i rodziny). Z akt sprawy wynika, że wysokość miesięcznych wydatków skarżącego związanych z zamieszkiwaniem została przez zainteresowanego udokumentowana w części obejmującej kwoty: 109, 08 zł (opłata za eksploatację mieszkania "czynsz", ), 43,85 zł opłata za gaz, 18,65 zł opłata za energię elektryczną, 4,58 zł opłata za wywóz odpadów komunalnych. W sumie opłaty te stanowią kwotę ok. 176 zł. Sam zaś skarżący podaje tylko, że łącznie wydatki związane z pobytem w mieszkaniu wynoszą około 300 zł. Nie można więc uznać, że wydatki mieszkaniowe skarżącego wynoszą ok. 300 zł, skoro skarżący udokumentował wydatki rzędu nawet mniej niż 200 zł. Stąd też Sąd przyjął, że wydatki skarżącego związane z korzystania z mieszkania wynoszą ok. 200 zł miesięcznie. Dodatkowo skarżący podaje, że nikt mu nie pomaga, a inne wydatki to około 700 zł miesięcznie kwoty wydawanej na zakup żywności (specjalna dieta w związku z zachorowaniem przez skarżącego na cukrzycę) oraz koszt zakupu lekarstw w wysokości ok. 250-300 zł miesięcznie. Sumując te wydatki wraz z wydatkami na utrzymanie mieszkania uzyskuje się kwotę około 1200 zł. Dodatkowo skarżący podał, że to on pomaga swojej córce A.G. przekazując jej ok. 200 zł miesięcznie, ponieważ jego córka pobiera bardzo niską rentę rolniczą i choruje na szereg chorób. Sumując wszystkie ww. wydatki uzyskuje się kwotę ok. 1400 zł, a więc kwotę nieznacznie mniejszą niż suma uzyskiwana przez skarżącego tytułem emerytury. Analizując jednak wydatki skarżącego należy uwzględnić wydatek w wysokości 89,40 zł stanowiący miesięczną ratę spłaty kredytu zaciągniętego przez skarżącego w [...] Banku (akta sądowe sprawy, karty nr [...]). Należy również mieć na uwadze i to, że na rachunek bankowy, którym dysponuje skarżący (aczkolwiek jest to rachunek bankowy jego córki A.G. ) wpływa również kwota renty rolniczej przysługującej, jak wynika z akt sprawy i oświadczenia samego skarżącego – A.G. . Sam skarżący oświadcza, że on nie korzysta z tej renty, a wręcz przeciwnie przekazuje jeszcze miesięcznie kwotę ok. 200 zł na potrzeby swojej córki. Jednocześnie z oświadczenia skarżącego wynika, że jego córka przebywa za granicą [...] u swojego męża. Skarżący oświadcza również, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i nie powinno się do jego dochodu dodawać kwoty renty rolniczej należnej A.G. . W ocenie Sądu tak ustalony stan faktyczny pozwala na uznanie, że przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie nie byłoby zgodne z powołanym art. 246 § 1 P.p.s.a., bowiem skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dochody skarżącego, w jego aktualnym stanie, pozwalają nie tylko na pokrycie kosztów utrzymania, ale również poniesienie wpisu sądowego w wysokości 200 zł. Podnieść należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Uznając, że skarżący jest w stanie ponieść koszt uiszczenia wpisu sądowego Sąd uwzględnił również i to, że posiada on stałe źródło dochodu, ponoszone wydatki, aczkolwiek znaczne, to jednak pozwalają na poczynienie drobnych oszczędności, a także co miesiąc skarżący wspomaga swoją córkę. Pomoc swoim dzieciom stanowi niewątpliwie bardzo szlachetne postępowanie i Sąd z uznaniem docenia takie postępowanie skarżącego, który będąc sam osoba schorowaną, pomaga swoim najbliższym. Tym niemniej oznacza to także, że skarżący jest w stanie wygospodarować miesięcznie środki finansowe w wysokości odpowiadającej wysokości wpisu sądowego. Tym samym nie można stwierdzić, aby poniesienie wydatku w wysokości 200 zł stanowiło uszczerbek dla koniecznego utrzymania samego skarżącego. Wątpliwości budzi również prawdziwość oświadczenia skarżącego co do braku dysponowania kwotą odpowiadającą wysokości renty rolniczej wpływającej na rachunek bankowy. Z przedstawionej przez skarżącego historii rachunku bakowego wynika, że posługując się jedną kartą bankomatową pobierane są środki pieniężne w różnych wysokościach. Tym niemniej wątpliwości co do tej sytuacji nie stanowią podstawy odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów postępowania. Sąd uwzględnił również i to, że kwota wymaganego wpisu sądowego jest prawdopodobnie znacząco niższa niż kwota wynagrodzenia, jaką musiałby ponieść skarżący ustanawiając adwokata z wyboru. Stąd przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu stanowi niewątpliwie istotną pomoc dla skarżącego w prowadzeniu sprawy. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1 i § 2, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2, art. 260 P.p.s.a., orzekł jak na wstępie przyznając prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata.