II SA/Kr 1045/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski Sędziowie: AWSA Dorota Dąbek NSA Wiesław Kisiel (spr) Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2005 r sprawy ze skargi "S" Sp. z o.o. na czynność z zakresu administracji publicznej Prezydenta Miasta [...] z dnia 25 marca 2003 r Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu opłat za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych w 2001 r I stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności , II kosztami postępowania sądowego obciąża Prezydenta Miasta w ten sposób ,że: 1/ zasądza od Prezydenta Miasta na rzecz strony skarżącej koszty zastępstwa radcowskiego w kwocie [...]( [...] ) złotych , 2/ nakazuje ściągnąć od Prezydenta Miasta na rzecz Skarbu Państwa - Wojewódzki Sąd Administracyjny kwotę [...]zł ([...] ) tytułem nieuiszczonego wpisu sądowego Przedmiotem skargi jest materialno-techniczna czynność odmowy zwrotu przez Miasto kwoty [...] zł jaką Spółka wpłaciła na rzecz Miasta tytułem opłaty za korzystanie w roku 2001 r. z zezwolenia na sprzedaż alkoholu. Opłata taka ustanowiona została przez art.111 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Miasto nie kwestionuje wysokości kwoty wpłaconej przez Spółkę, lecz - obowiązek Miasta dokonania zwrotu i dlatego domaga się oddalenia skargi. Najważniejszym argumentem podnoszonym przez skarżącą Spółkę jest jej status zakładu pracy chronionej. Spółka jest przekonana, że wystarczająco udokumentowała, że wymogi zakładu pracy chronionej spełnia zarówno cała spółka, jak i każdy z jej sklepów. Prezydent Miasta wskazuje, że spełnianie przez sklepy strony wymogów określonych w art.28 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych zostało stwierdzone decyzją z dnia 12 lutego 2002 r. z ważnością od 1 grudnia 2001 r. do 1 grudnia 2004 r. Skoro więc strona nie wykazała, że wymogi stawiane zakładom pracy chronionej zostały spełnione przez sklepy skarżącej na dzień [...] 2001 r. (gdy wymagalna była sporna opłata), więc żądanie zwrotu jest bezzasadne. Na poparcie tej interpretacji ustawy Prezydent Miasta powołał się na tezę uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2001 r., FPS 7/01, ONSA 2002, z.2, poz.56. mówiącą o tym, że dla skorzystania ze zwolnień przyznanych zakładom pracy chronionej przesądzające znaczenie ma treść decyzji o przyznaniu takiego statusu. Decyzja ta wyznacza zakres korzystania ze zwolnień. Skoro sklepy Spółki w [...] uznane zostały dopiero w 2002 r. za obiekty spełniające wymogi ustalone dla zakładów pracy chronionej, więc (zdaniem organu administracyjnego) bezzasadne jest żądanie skargi, aby uznać prawo do zwrotu opłaty wniesionej za rok 2001. Żądanie zwrotu wpłaconej opłaty za korzystanie w roku 2001 r. z zezwolenia na sprzedaż alkoholu skarżąca Spółka wywodzi z art.31 ust.11 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. Przepis ten zwalniał zakłady pracy chronionej z obowiązku uiszczania niepodatkowych należności budżetu gminy. Uznając, że sporna opłata była niepodatkową należnością budżetu gminy, Skarżąca domaga się zwrotu wpłaconej opłaty. Taka interpretacja została przyjęta w wyroku NSA z dnia 24 lutego 2000 r., SA/Bk 976/99 i w wyroku NSA z dnia 26 lutego 2001 r., SA/Kr 2112/00. Odpowiedź na skargę kwestionuje prawo skarżącej do zwolnienia z opłat wpłaconych za 2001 r. Nie była to niepodatkowa należność budżetowa, w rozumieniu art.31 ust.1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji. Prezydent Miasta wskazuje, że Minister Finansów nie zdefiniował "niepodatkowych należności budżetowych". Nie można treści tego pojęcia ustalać w drodze wykładni, skoro ustawa kompetencję do takiego ustalenia przekazała organowi administracyjnemu, mającemu wydać w tej sprawie rozporządzenie wykonawcze. Na poparcie swego stanowiska Prezydent Miasta odwołuje się do pisma Ministra Finansów z dnia 7 czerwca 1999 r., SP 1/S-861-228-695/99. Opłata za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż alkoholu pobierana jest przez gminy w celu pozyskania dodatkowych środków na finansowanie działań związanych z profilaktyką i rozwiązywaniem problemów alkoholowych. Zgodnie z art.182 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi ta grupa dochodów może być wykorzystana przez gminę wyłącznie na realizację wymienionych zadań. Tak zawężone przeznaczenie owych środków finansowych świadczy o ich celowym charakterze. Dlatego opłaty te nie mieszczą się w pojęciu "niepodatkowych należności budżetowych " i to bez względu na to, czy gmina wyodrębniła w swym budżecie fundusz celowy przeznaczony na finansowanie powyższych zadań. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : A. Według stanu prawnego obowiązującego w dniu podejmowania zaskarżonej czynności, opłata za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych była niepodatkową należnością budżetową. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela ten pogląd, który został uprzednio wyrażony w orzecznictwie NSA (tj. w wyroku z dnia 24 lutego 2000 r., SA/Bk 976/99, wyroku z dnia 26 lutego 2001 r., II SA/Kr 2112/00, uchwale 5 sędziów NSA z dnia 6 maja 2003 r., FPK 11/02, ONSA 2003, z.3, poz.92, LEX 77516 oraz w wyroku z dnia 25 maja 2004 r., GSK 95/2004, ONSAiWSA r.2004, z.2 poz. 45). Wyrokiem z dnia [...] 2000 r., [...] Sąd orzekł, że opłata za zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych jest rodzajem niepodatkowej należności budżetu gminy, a jako taka jest ustawowo wyłączona z listy ciężarów publicznych ponoszonych przez zakłady pracy chronionej z mocy art.31 ust.1 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Sąd stwierdził niezgodność z prawem i bezskuteczność odmowy przez organ administracyjny (wójta gminy) zwrotu niesłusznie pobranych opłat oraz brak obowiązku skarżącej spółdzielni ponoszenia opłat za zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. W wyroku z dnia 26 lutego 2001 r., II SA/Kr 2112/00, Sąd stwierdził, że opłata za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż alkoholu, przewidziana w art. 111. ust.1. ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi ma charakter administracyjny. Jest to dochód gminy o charakterze niepodatkowej należności budżetowej stosownie do art. 3. pkt 2 lit. d ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 i 2000. (Dz.U. nr 150, poz. 983 ze zm.). Podmiot prowadzący zakład pracy chronionej jest zwolniony z obowiązku wnoszenia opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż alkoholu na zasadzie art. 31. ust.1.pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Uchwała 5 sędziów NSA z dnia 6 maja 2003 r. (FPK 11/02, ONSA 2003, z.3, poz.92, LEX 77516) stwierdzała, że opłata za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, przewidziana w art. 111 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi jest opłatą o charakterze publicznoprawnym, o której mowa w art. 3 ustawy o opłacie skarbowej. Ta linia orzecznictwa kontynuowana jest również po reformie sądownictwa administracyjnego. W wyroku z dnia [...] 2004 r., [...], NSA stwierdził, że do opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych nie mają zastosowania przepisy Ordynacji podatkowej. Stanowi ona niepodatkowy dochód budżetu gminy, a więc jest niepodatkową należnością budżetową. Art. 31 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji ... w sposób jednoznaczny stanowi, że prowadzący zakład pracy chronionej lub zakład aktywności zawodowej jest zwolniony w stosunku do tego zakładu z niepodatkowych należności budżetowych. Ta regulacja ustawowa odnosi się do wszelkich danin publicznych określanych jako niepodatkowe należności budżetowe bez względu na to czy mają do nich zastosowanie przepisy Ordynacji podatkowej czy też nie, a to dlatego, że ustawodawca używając określenia zbiorczego nie dokonał żadnych wyłączeń. W wyroku z dnia [...] 2004 r., [...] Naczelny Sąd Administracyjny zawarł identyczną wykładnię, zaliczając opłatę za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych do "niepodatkowych należności budżetu gminy" w rozumieniu art. 31 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Opłata ta nie była ustalana ani określana przez organy podatkowe, a jednocześnie była źródłem dochodów publicznych - gminy. Dochody z tych opłat nie należą do przychodów funduszów celowych, mimo że są przeznaczone na realizację celów określonych w ustawie i uchwale budżetowej. Skład sędziowski orzekający w niniejszej sprawie podziela powyższe poglądy i uznaje za mające oparcie w prawie materialnym twierdzenie Skarżącej, że opłata za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż alkoholu była w 2001 r. niepodatkową należnością budżetu gminy. Zakład pracy chronionej był zwolniony z obowiązku jej uiszczenia, a jeżeli opłatę tę wniósł w trybie tzw. samoobliczenia to podlega ona zwrotowi proporcjonalnie do okresu, w jakim strona korzystała ze statusu zakładu pracy chronionej. B. Skarżącą domaga się uznania, że wszystkie jej sklepy objęte były statusem zakładu pracy chronionej, dającym prawo do spornego zwolnienia z opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż alkoholu. Prezydent Miasta wskazuje, że dopiero decyzją z dnia [...] 2002 r. z ważnością od [...] 2001 r. do [...] 2004 r. uznano, że również sklepy w spełniają wymogi określone przez art.28 ustawy o rehabilitacji ... W ocenie Sądu, Prezydent Miasta trafnie odwołał się do tezę uchwały NSA z dnia 5 listopada 2001 r., FPS 7/01, ONSA 2002, z.2, poz.56. Wcześniejszy tekst ustawy posługiwał się stricte podmiotowymi przesłankami zwolnienia z podatków i należności. Natomiast nowelizacja, obowiązująca od 22 sierpnia 1997 r., wprowadziła kryterium podmiotowo-przedmiotowe, tj. prowadzący zakład pracy chronionej jest zwolniony "w stosunku do tego zakładu". Podatnik zamierzający skorzystać ze zwolnienia ma obowiązek wykazać występowanie przesłanki podmiotowej (status zakładu pracy chronionej) oraz przedmiotowej (związek pomiędzy przedmiotem opodatkowania a działalnością gospodarczą prowadzonego zakładu pracy chronione). Ustawodawca zamierzał, w drodze instrumentów o charakterze fiskalnym. zapewnić podmiotom, z natury rzeczy funkcjonującym w trudniejszych warunkach, wyrównanie szans ich działalności. Warunki, jakie musi spełniać zakład pracy, aby uzyskać status pracy chronionej, świadczą o szczególnej dbałości o stworzenie osobom niepełnosprawnym takich miejsc pracy, które w pełni sprzyjają nie tylko samemu zatrudnieniu, ale także rehabilitacji zdrowotnej tych osób. (...) Jako sprzeczne z tak zakreślonymi celami jawi się objęcie bezwarunkowym zwolnieniem wszystkich budynków będących w posiadaniu przedsiębiorcy, który prowadzi zakład pracy chronionej, a więc zwolnieniem nieuwzględniającym tego czy dana nieruchomość jest związana z prowadzeniem takiego zakładu. Znajduje też zastosowanie ogólna reguła interpretacji prawa, że wyjątków nie można interpretować rozszerzająco. Zasadą jest obowiązek uiszczania opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż alkoholu. Wyjątkiem - zwolnienie z racji spełnianie wymogów określonych w art.28 ustawy, przy czym wymogi te powinny być spełnione przez każdy sklep Skarżącej Spółki. Dopiero z dniem [...] 2001 r. właściwy Wojewoda przyznał Spółce status pracy chronionej i ustalił, że kwalifikacja ta rozciąga się na sklepy strony Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.nr 153, poz.1270, zm. Dz.U.: 2004, nr 162, poz.1692 i 2005, nr 94, poz.788). Sąd nie uwzględnił wniosku strony Skarżącej o zwolnienie jej z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego (art.219 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), uznając że w tym zakresie rozstrzygające znaczenie ma enumeratywne wyliczenie zwolnień z kosztów sądowych w art.239 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W katalogu tym nie ma zakładów pracy chronionej. "Zwolnienie od opłat, przewidziane w art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych nie obejmuje zwolnienia od opłat sądowych." (postanowienie NSA z dnia 26 kwietnia 2004 r., FZ 4/04, ONSAiWSA 2004, nr 1, poz.29). Mając to na uwadze o kosztach orzeczono na podstawie art.55 ust.1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. nr 74, poz. 368 ze zm.) w zw. z art.97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1271, zm. Dz.U.: r.2002, nr 240, poz.2052, Dz.U.: r.2003, nr 124, poz.1153 i nr 171, poz.1663 i nr 192, poz.1873 i nr 228, poz.2261 i 2256). Ponieważ wniosek strony skarżącej o zwolnienie z kosztów nie został uprzednio rozpoznany prze Sąd i strona nie została zobowiązana do uiszczenia wpisu, dlatego Sąd postanowił nakazać ściągnięcie przepisanego wpisu bezpośrednio od organu administracyjnego, stosownie do art.223 § 2 w zw. z art.200 i art.90 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.