II SA/Kr 1046/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Piotr Lechowski Sędziowie WSA Tadeusz Wołek WSA Bożenna Blitek (spr.) Protokolant Bernadeta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2007 r. sprawy ze skargi A.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [....] w przedmiocie odmowy skierowania do domu pomocy społecznej skargę oddala Decyzją z dnia [....] (oznaczoną także:..........) wydaną na wniosek A.T. z upoważnienia Prezydenta Miasta K. przez Kierownika Działu w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w K. orzeczono o odmowie skierowania A.T. do domu pomocy społecznej. Jako podstawę prawną wskazano art. 17 ust.1 pkt 16, art. 54 ust. 1, art. 106 ust. 4, art. 110 ust. 1 i ust. 159 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, w związku z Rozporządzeniem Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 października 2005r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz. U. Nr 217, poz. 1817) oraz art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego. Na uzasadnienie podano, że na podstawie wywiadu środowiskowego i zebranej dokumentacji dotyczącej sytuacji materialnej, bytowej i zdrowotnej ustalono, że wnioskująca otrzymuje emeryturę, która wraz z deputatem węglowym wynosi [....] zł miesięcznie, że zamieszkuje samotnie, w warunkach umożliwiających godne bytowanie, a obecnie przebywa u siostry, której pomaga, że jest osobą zdolną do samodzielnego zaspokajania swych potrzeb życiowych i prawidłowo funkcjonującą w środowisku, że nie posiada orzeczonego stopnia niepełnosprawności, ani nie występują u niej żadne ograniczenia w sprawności fizycznej. Ujawniono, że powodem, dla którego A.T. stara się o miejsce w domu pomocy społecznej jest jej obawa o pogorszenie się stanu zdrowia w przyszłości i poczucie osamotnienia. Podniesiono, że podczas wywiadu środowiskowego wnioskująca nie wyraziła zgody na zaproponowaną jej pomoc usługową z uwagi na częste wyjazdy do siostry mieszkającej we Wrocławiu, natomiast pomoc społeczna w postaci skierowania do domu pomocy społecznej może być przyznana osobom wymagającym całodobowej opieki innej osoby i w przypadku niemożności zapewnienia usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania. Z decyzją organu I instancji nie zgodziła się A.T. , która w odwołaniu podała, że otrzymuje rentę netto w wysokości [....] zł miesięcznie, że zajmuje mieszkanie o powierzchni "troszkę ponad ...... m² ogólnego metrażu", że w nim nie może mieszkać, gdyż boli ją tam głowa, tym bardziej, że w mieszkaniu tym pojawiają się "bardzo nieprzyjemne zapachy". Z tego względu stwierdziła, iż uznanie jej warunków bytowych za "godne" jest nieprawdziwe i krzywdzące. Odwołująca się podała, że od chwili przejścia na emeryturę w 1994r. praktycznie nie mieszka w tym mieszkaniu i przebywa u dalszej lub bliższej rodziny. Na uzasadnienie stanowiska, że nie jest prawdą, jakoby świadczyła pomoc swojej siostrze podała, że po wypadku, któremu uległa..........2005r. została "przez grzeczność przygarnięta" przez żonę nieżyjącego jej kuzyna i następnie zamieszkała u swojej siostry, która ma 70 lat, we W. , która jej pomagała, albowiem jest osobą sprawną. Zaznaczyła, że u nikogo z rodziny nie może zamieszkać na stałe, gdyż siostra mieszka z dorosłym synem, który wkrótce ma się ożenić. Zarzuciła, że nieporozumieniem jest stwierdzenie o odrzuceniu przez nią proponowanej jej pomocy w miejscu zamieszkania, gdyż nie wie, o jaka propozycję chodzi, a nadto takiej pomocy nie potrzebuje, gdyż jej problemami są "słaba psychika" i "choroba sieroca", które przejawiają się bólami głowy i zaburzeniami pamięci. Zarzuciła też, że nie uwzględniono orzeczenia z Poradni Zdrowia Psychicznego, w którym określono stan jej psychiki. Do odwołania zostało dołączone zaświadczenie lekarskie z Poradni Zdrowia Psychicznego w K. z daty [....] . w którym lekarz specjalista psychiatra przedstawił rozpoznanie i podał m.in., że u A.T. początkowo rozpoznawano "organiczne zaburzenia nastroju", a obecnie diagnozuje się "organiczne zaburzenia urojeniowe", a nadto dodał, że pacjentka "wymaga opieki osób drugich." Decyzją z dnia [....] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. po rozpatrzeniu powyższego odwołania utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Na uzasadnienie decyzji organ II instancji - powołując się na treść art. 17, art. 54 ust. 1, art. 106 ust. 1 i ust. 4, art. 109, art. 110 ust. 1 i ust. 7 ustawy o pomocy społecznej oraz na art. 138 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego – podał, iż podzielił stanowisko organu I instancji. Nadto stwierdził, że "zasadność skierowania do domu pomocy społecznej uzależniona jest od łącznego spełnienia dwóch warunków tj.: 1. niemożności samodzielnego funkcjonowania w codziennym życiu, 2. niemożności zapewnienia niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych." Zdaniem organu odwoławczego z zebranych dokumentów wynika, że A.T. jest osoba samodzielną, nie jest osobą niepełnosprawną, która wymagałaby całodobowej opieki innej osoby, a więc nie spełnia pierwszej przesłanki. Dla tego organu nie budzi wątpliwości fakt odmowy korzystania z zaproponowanych jej usług w miejscu zamieszkania, skoro sama odwołująca się twierdzi, że często przebywa u swojej rodziny we W. Organ II instancji powołał się także na zasady ogólne przyznawania pomocy społecznej, a w szczególności na art. 2 ust. 1 ustawy i stwierdził, że A.T. nie jest osobą, która w chwili obecnej kwalifikowałaby się do udzielenia jej pomocy w formie skierowania do domu pomocy społecznej. Z powyższą decyzją nie zgodziła się A.T. , która w skardze podtrzymała zarzuty zawarte w odwołaniu, a nadto podniosła, iż organ II instancji nie wziął pod uwagę zaświadczenia lekarskiego stwierdzającego, że wymaga opieki drugiej osoby. Zarzuciła, iż organ ten stwierdził, iż odrzuciła usługi opiekuńcze w miejscu jej zamieszkania pomimo tego, że w odwołaniu wskazywała, iż żadnej takiej propozycji nie otrzymała. Jednocześnie skarżąca zastrzegła, że nawet zakładając, że 2 – 3 razy w tygodniu przychodziłaby do niej siostra PCK, to jej problem nie zostałby rozwiązany, gdyż wiąże się on z jej słabą psychiką. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji zaznaczając, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. ma możliwości oraz jest gotowy świadczyć skarżącej usługi opiekuńcze, jednakże skarżąca nie wyraża na nie zgody i chęci. Na rozprawie w dniu .........2007r. skarżąca wyjaśniła, że domaga się skierowania do Domu Pomocy Społecznej, gdyż pobyt w nim dawałby jej oparcie psychiczne, polegające na poczuciu, że jest wśród ludzi, gdyż z braku takiego poczucia nie jest w stanie sama przebywać w swoim mieszkaniu, a jednocześnie nie ma możliwości stałego przebywania u starszej siostry we W. W aktach Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. na k. ......znajduje się wywiad środowiskowy (rodzinny) sporządzony na kwestionariuszu i podpisany w dniu ........2006r. przez A.T. , w którym podano m. in., że wnioskująca nie korzystała dotychczas ze świadczeń jednostki organizacyjnej pomocy społecznej, że utrzymuje się z emerytury w kwocie [....] . (naniesione poprawki w tym zakresie podpisane przez A.T. ), że w związku z posiadaniem w K. mieszkania na zasadzie lokatorskiego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego (położonego na trzecim piętrze domu z windą, wyposażonego w łazienkę, instalacje oraz centralne ogrzewanie) ponosi stałe miesięczne wydatki związane z opłacaniem czynszu w wysokości [....] zł miesięcznie (energia elektryczna i gaz są odłączone). Na k.......... akt tego Ośrodka zalega opinia dotycząca sprawności osoby ubiegającej się o skierowanie do domu pomocy społecznej sporządzona przez pracownika socjalnego tego Ośrodka, z której wynika, że A.T. urodzona w 1938 roku ani w zakresie sprawności ruchowej (chodzi samodzielnie), ani w zakresie zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych (samodzielna), ani też w zakresie zdolności porozumiewania się nie wymaga pomocy ze strony drugiej osoby. W opinii wskazano na trudności mieszkaniowe – mieszkanie zaniedbane, złe warunki techniczne. W punkcie .......kwestionariusza opinii wpisano: "Zaproponowano pomoc usługową, w/w nie wyraziła zgody z uwagi na częste wyjazdy do siostry", a w pkt ....... "Klientka nie godzi się na żadną formę pomocy poza DPS". Opinia ta została podpisana przez A.T. i opatrzona datą ........2006r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. (Dz. U. Nr 153, poz.1270) – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do treści art. 7 i 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) – Kodeks postępowania administracyjnego (kpa) organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązany jest do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jak też obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarga A.T. nie jest uzasadniona. Sąd zwraca uwagę na treść aktu prawnego stanowiącego podstawę przyznawania pomocy społecznej. Kwestię tę reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.), która w art. 2 ust. 1 ustanawia ogólną zasadę przyznawania pomocy społecznej: "Art. 2. 1. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości." "Art. 3. 1. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. (...) 3. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy." "Art. 4. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej." Z treści przytoczonych wyższej przepisów, a zwłaszcza z art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy wynika zasada, że pomoc społeczna w jakiejkolwiek formie może być przyznana tylko wówczas, gdy osoba starająca się o taką pomoc nie jest w stanie, mimo własnych wysiłków, w żaden sposób prawidłowo funkcjonować bez takiej pomocy. Nie sposób nie zauważyć, że mieszkanie A.T. w K. nie jest przez nią zamieszkiwane. Wskazują na to niekwestionowane przez skarżącą stwierdzenia w kwestionariuszu wywiadu o odłączeniu dopływu energii elektrycznej i gazu, a także twierdzenia samej skarżącej zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji, że w mieszkaniu tym od chwili przejścia na emeryturę w 1994r. praktycznie nie mieszka. Nie można wykluczyć, że doprowadzenie mieszkania skarżącej w K. do ładu i czystości wymaga większego remontu, którego przeprowadzenie może przekroczyć możliwości finansowe czy organizacyjne A.T. , nie mniej i takie rozwiązanie winno być rozważone przez skarżącą – zgodnie z zasadą zawartą w art. 2 ust. 1 ustawy wskazującą na konieczność wykorzystania własnych zasobów i możliwości osoby starającej się o pomoc społeczną. Zgodnie z treścią art. 4 ustawy o pomocy społecznej po stronie skarżącej, która pragnie skorzystać z pomocy społecznej istnieje obowiązek współdziałania z pracownikami socjalnymi Ośrodka w rozwiązywaniu sytuacji życiowej, w jakiej się znalazła. Jednocześnie Sąd wskazuje na treść art. 3 ust. 3 tej ustawy określającego uprawnienie właściwych organów opieki społecznej do przyznania rodzaju, formy i rozmiaru świadczenia, w zależności od sytuacji osoby ubiegającej się o pomoc, a więc – w sytuacji stwierdzonej samodzielności skarżącej, a jednocześnie pozostawania przez nią w leczeniu i wymagającej pewnej (nie skonkretyzowanej przedłożonymi zaświadczeniami lekarskimi) opieki drugiej osoby – przyjęcia przez skarżącą niezbędnych usług opiekuńczych pozwalających na pozostanie w miejscu stałego zameldowania. Sąd podkreśla, że z treści powołanej wyżej ustawy o pomocy społecznej wynikają różne formy tej pomocy, przy czym zdecydowana większość polega na świadczeniu przejściowej pomocy osobom i rodzinom, pomocy umożliwiającej im "przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych" i pozwalającej z czasem na dalsze samodzielne funkcjonowanie w rodzinie i środowisku. W każdym wypadku pomoc ta udzielana jest tylko wtedy, gdy osoba, czy rodzina wykorzystała już własne "uprawnienia, zasoby i możliwości" i nie jest w stanie sama pokonać trudnej sytuacji życiowej. Niewątpliwym wyjątkiem od zasady okresowego, przejściowego świadczenia pomocy społecznej (celem przezwyciężenia powstałej trudności życiowej) jest możliwość przyznania stałej pomocy społecznej, jaką w praktyce jest skierowanie osoby do domu pomocy społecznej. Podstawę prawną przyznania prawa do umieszczenia w domu pomocy społecznej stanowi art. 54 ust. 1 wskazanej wyżej ustawy o pomocy społecznej: "Art. 54. 1. Osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, nie mogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej." Z treści powyższego przepisu nie wynika możliwość przyznania prawa do umieszczenia w domu pomocy społecznej osobie, która – jak w przypadku skarżącej – pozostaje w leczeniu, wymaga badań i porad lekarskich, a nawet pozostaje w stałym leczeniu, czy posiada zaświadczenie lekarskie, że wymaga opieki drugiej osoby. Z treści tego przepisu wynika bowiem to, iż wiek, choroba lub niepełnosprawność osoby starającej się o skierowanie musi być tego rodzaju, że uniemożliwia tej osobie nie tylko samodzielne funkcjonowanie w dotychczasowym środowisku, ale uniemożliwia tej osobie prawidłowe funkcjonowanie pomimo wykorzystania innych możliwości pomocy, czyli mimo wykorzystania przez tę osobę pomocy w formie usług opiekuńczych, zwanych też pomocą "dochodzącą". Sąd stwierdza, że pomimo tego, iż w złożonych zaświadczeniach lekarskich zawarte są stwierdzenia, jakoby skarżąca wymagała opieki osoby drugiej, to jednak, co należy podkreślić, są to stwierdzenia lakoniczne, nie wynikające z konkretnego rozpoznania choroby, a w szczególności nie uzasadniające, z jakiego powodu i w jakim zakresie pomoc drugiej osoby jest skarżącej niezbędna. Uwagi te są o tyle znaczące, że w żadnym z zaświadczeń nie stwierdzono choroby, która przejawiałby się np. w nagłych atakach choroby zagrażających życiu, czy w nagłej utracie przytomności, tj. stanów chorobowych wymagających stałej obecności drugiej osoby. Jednocześnie Sąd zauważa, że wiek skarżącej – w dacie wydania zaskarżonej decyzji 68 lat - nie powoduje sam w sobie uznania, iż skarżąca jest osobą nie mogącą samodzielnie funkcjonować w środowisku, tym bardziej, że sprawność fizyczna skarżącej pozwala jej na odbywanie stosunkowo długich podróży, do jakich należy pokonywanie odległości [....].. Sama skarżąca nie kwestionuje ustaleń organów w tym zakresie, a swój wniosek o skierowanie do domu pomocy społecznej motywuje wyłącznie "chorobą sierocą", kwestią leżącą po stronie "jej słabej psychiki", niemożnością codziennego funkcjonowania bez poczucia "bliskości z drugim człowiekiem". Zdaniem skarżącej - takiego poczucia "bliskości" nie może zapewnić jej samotne zamieszkiwanie w mieszkaniu w K., nawet przy "dochodzącej", a tym samym sporadycznej pomocy Ośrodka Opieki Społecznej. Jednakże, na co Sąd zwraca szczególną uwagę, te twierdzenia skarżącej o niemożności funkcjonowania w codziennym życiu bez stałej obecności innych osób nie znajdują oparcia w przedstawionych przez skarżącą zaświadczeniach lekarskich, tym bardziej, że skarżąca nie dysponuje żadnym orzeczeniem o niepełnosprawności związanej ze wskazywanymi przez nią względami psychicznymi. Powoduje to uzasadnione stwierdzenie, że skarżąca – tak, jak przyjęły to organy obu instancji - nie spełnia przesłanek określonych w przytoczonym art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Na poparcie powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przytacza stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zajęte w wyroku z dnia 08.10.1998r. w sprawie o sygn. akt I SA 393/98 (opublikowane w LEX nr 45772), które Sąd podzielił w całości w niniejszej sprawie, a zgodnie z którym: "umieszczenie w domu pomocy społecznej jest uzależnione od niemożności zapewnienia osobie potrzebującej usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania, które to usługi mają zapewnić pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych. Zakres usług opiekuńczych musi być dostosowany do sytuacji osoby potrzebującej, a zatem świadczony w takim rozmiarze, aby zapewnić jej bytowanie w warunkach godnych człowieka. Niemożność zapewnienia usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania oznaczać więc będzie niemożliwość przyznania ich w zakresie, jaki jest niezbędny osobie potrzebującej w zaspokajaniu jej codziennych potrzeb życiowych." Sąd zauważa, iż przytoczonym wyżej orzeczeniu sytuacja strony skarżącej była o tyle inna, że nie pozostawiała żadnych wątpliwości, iż strona ta wymagała pomocy w zaspokojeniu codziennych potrzeb. W niniejszej sprawie, nawet gdyby przyjąć, że skarżąca takiej pomocy społecznej wymaga, to należy zauważyć, że zgodnie z treścią powołanego wyżej orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego: "Prowadząc postępowanie w przedmiocie rozstrzygnięcia wniosku o umieszczenie w domu pomocy społecznej, organ, mając na uwadze zasadę zawartą w art. 7 kpa nakazującą mieć na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela, obowiązany jest ustalić, czy osoba, co do której nie ma wątpliwości, iż pomocy w zaspokajaniu codziennych potrzeb wymaga, może ją mieć zapewnioną w miejscu zamieszkania w zakresie dla niej koniecznym. Jeżeliby się okazało, że wprawdzie pomoc może otrzymać, ale w rozmiarze nie wystarczającym, jest to przesłanka (...) uprawniająca do umieszczenia w domu pomocy społecznej." Mając powyższe na uwadze – Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organy administracyjne obu instancji wydając zaskarżone nie naruszyły przepisów prawa materialnego – przytoczonych przepisów ustawy o pomocy społecznej i stosownie do treści art. 7 i art. 77 § 1 kpa w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy wyjaśniając stan faktyczny sprawy. Z tego też względu Sąd skargi nie uwzględnił i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł - jak w sentencji.