II SA/Kr 1056/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r., znak. [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za usunięcie drzewa p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu [...] listopada 2008r. T. S. złożył ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w formie zwolnienia od opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia do wyroku oraz zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej dotyczącej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 sierpnia 2008r. oddalającego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2008r. w sprawie wymierzenia kary pieniężnej za wycięcie drzewa. Skarżący domaga się zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, bezrobocie. Podnosi, iż jedynym źródłem jego utrzymania jest dochód osiągany z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Po skończeniu studiów na Politechnice [...] nie może znaleźć pracy, aktualnie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Podnosi, iż mieszka razem z rodzicami w domu będącym ich własnością. Rodzice są osobami w podeszłym wieku, schorowanymi. Miesięczne wydatki na utrzymanie domu oraz zakup lekarstw dla rodziców kształtują się na poziomie 1000,00 zł. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z rodzicami. Rodzina utrzymuje się z emerytur matki i ojca skarżącego w wysokości kolejno : 907,00 zł oraz 836,00 zł oraz dochodu osiąganego przez wnioskodawcę z prowadzonego gospodarstwa rolnego w wysokości około 2000,00 zł rocznie. Z akt sprawy wynika, iż rodzice skarżącego posiadają dom o pow. 100 m2, nieruchomość rolną o pow. 1,21 ha oraz nieruchomość leśną o pow. 12,18 ha. Skarżący nie wykazuje natomiast faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. Należy zaznaczyć, iż wniosek skarżącego jest jego kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Poprzedni wniosek – postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia [...] listopada 2007r. został rozpoznany w ten sposób, iż skarżący został zwolniony w ½ części od wpisu sądowego, natomiast w pozostałej części wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalono. Również Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2008r. oddalił złożone przez skarżącego zażalenie na wymienione postanowienie WSA w Krakowie w sprawie przyznania w zakresie częściowym prawa pomocy. Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dopuszczają co prawda możliwość wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpatrywaniu kolejnego wniosku jest możliwa wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. W niniejszej sprawie nie nastąpiła jednak, zdaniem orzekającego, zmiana okoliczności istotnych, mających wpływ na ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego wnioskodawca nie wykazał wystarczająco skutecznie, iż w aktualnej jego sytuacji majątkowo – bytowej nastąpiła taka zmiana okoliczności, która uzasadniałaby zmianę wcześniej wydanego orzeczenia. Zdaniem orzekającego, w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych dochodów rodziny wnioskodawcy w wysokości 1909,00 zł, posiadany majątek ( dom, nieruchomość rolna o pow. 1,21 ha oraz 12 ha las ), brak zadłużenia jest on w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść koszty wymagane na obecnym etapie postępowania sądowego. Z akt sprawy wynika, iż sytuacja wnioskodawcy nie tylko nie uległa zmianie, która uzasadniałaby odmienną od uprzedniej tezę postanowienia o przyznaniu prawa pomocy, ale zmieniła się w zasadzie na korzyść skarżącego. Skarżący bowiem ukończył już studia, a zatem nie ponosi kosztów wskazanych we wcześniejszym wniosku, związanych z opłatą czesnego, zakupem pomocy naukowych czy kosztów zakwaterowania ( łącznie koszty te wynosiły, jak oświadczał skarżący – 1800,00 zł czesne, zakup pomocy naukowych – 400,00 zł oraz dojazdy i zakwaterowanie – 150,00 zł ). Skarżący co prawda aktualnie jest osobą bezrobotną, ale po ukończeniu studiów na Wydziale Elektrotechniki i Informatyki na kierunku Informatyka ma wszelkie podstawy do tego, aby podjąć stosowne zatrudnienie w celu poprawy swej sytuacji materialnej. Wnioskodawca prowadzi ponadto bardzo duże gospodarstwo rolne, posiada 12 ha lasu, co wiąże się z potencjalną, ale i rzeczywistą możliwością uzyskiwania pożytków z tegoż gospodarstwa. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Wnioskodawca osiąga bowiem, jak sam wskazał dochody z prowadzonego gospodarstwa. Skarżący nie udokumentował ponadto żadnych dodatkowych obciążeń budżetu, nadzwyczajnych okoliczności, które znacząco różniłyby jego aktualną sytuację bytowo – majątkową od poprzednio ocenianej przez sąd. Nie bez znaczenia pozostaje także i fakt, że aktualnie skarżący działa przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Powierzenie sprawy radcy prawnemu wprawdzie nie jest okolicznością, która sama w sobie może decydować o zasadności lub bezzasadności wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, okoliczność ta podlega jednak ocenie orzekającego w całokształcie sytuacji majątkowej wnioskodawcy ( orzeczenie SN z [...]1953r. sygn. akt [...], OSN [...] ). Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy, a jego obecna sytuacja – zdaniem orzekającego, nie zmieniła się na tyle, aby zmienić poprzednio wydane postanowienie w sprawie przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).