II SA/Kr 1056/11

Kraków, dnia 26 września 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Bator po rozpoznaniu w dniu 26 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 26 kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania ternu postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy Skarżąca L. C. na urzędowym formularzu wniosła o przyznanie jej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego wniosku wynika, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jej utrzymania jest dochód z tytułu renty oraz ½ emerytury wynoszący 3 145,57 zł miesięcznie. W skład majątku skarżącej wchodzi ponadto dom o powierzchni 127 m2. Ponadto skarżąca posiada oszczędności wynoszące 5000 zł. Utrzymanie domu, koszty leczenia i pozostałe wydatki sięgają łącznie kwoty 2 700 zł miesięcznie. Skarżąca wskazała tu na wydatki obejmującej opłaty za gaz, prąd, TV, telefon, wodę, śmieci, a także leki, żywność, wizyty lekarskie, oraz dodatkowe opłaty roczne takie jak podatek gruntowy i ubezpieczenie domu. Skarżąca zaznaczyła, że jako osoba starsza, nie może całkowicie wyzbyć się zgromadzonych dotychczas skromnych oszczędności, gdyż stan jej zdrowia może ulec pogorszeniu, co będzie związane ze zwiększeniem wydatków na badania oraz leki. Ponadto skarżąca ponosi wydatki na remont i naprawę urządzeń, a także musi mieć jakieś zaoszczędzone środki. Nie bez znaczenia dla sytuacji materialnej skarżącej pozostaje fakt śmierci jej męża, T. C.. Jego choroba oraz wydatki związane z pochówkiem, a także fakt, że obecnie na utrzymanie pozostała wyłącznie jedna emerytura, znacząco i niekorzystnie wpłynęły na stan finansów skarżącej oraz możliwości poczynienia jakichkolwiek nieprzewidzianych wydatków, w tym kosztów opłaty za wniesienie niniejszej skargi. Postanowieniem z dnia 12 lipca 2011 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sadowych. W uzasadnieniu wskazał, że przedstawiona przez skarżącą sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyznania jej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Skarżąca osiąga bowiem stałe miesięczne dochody z tytułu świadczenia emerytalno-rentowego w wysokości 3.145,57 zł netto. Z oświadczenia zawartego we wniosku wynika, że wydatki związane z koniecznym utrzymaniem oraz leczeniem skarżącej wynoszą 2.700 zł. Zestawienie kwoty uzyskiwanych dochodów oraz wydatków wskazuje, że po opłaceniu kosztów związanych z utrzymaniem, leczeniem i pozostałymi niezbędnymi wydatkami (m.in. konieczne naprawy), skarżącej pozostaje miesięcznie kwota 445,57 zł, którą może swobodnie dysponować. Nie można zatem stwierdzić, że skarżąca nie ma możliwości partycypowania w kosztach zainicjowanego postępowania sądowego. Ponadto, oprócz stałych miesięcznych dochodów, skarżąca dysponuje oszczędnościami w wysokości 5.000 zł. Posiadane oszczędności pozwolą stronie pokryć koszty sądowe w sprawie w sposób całkowicie nieodczuwalny dla jej sytuacji majątkowej. Orzekający uznał zatem, że skarżąca jest w stanie, bez uszczerbku w koniecznym własnym utrzymaniu ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia podnosząc naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez błędna wykładnię pojęcia "uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny" i przyjęcie, że stan ten następuje dopiero, gdy strona osiąga minimalne dochody i nie ma żadnego majątku oraz art. 45 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poprzez odmowę zwolnienia skarżącej ponoszenia kosztów postępowania, co zmusza skarżącą do wyzbycia się wszelkich rezerw finansowych. W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zwolnienie jej od kosztów sądowych. W ocenie skarżącej każda sytuacja, w której poniesienie kosztów postępowania sądowego spowoduje obniżenie poziomu życia poniżej średniej, daje podstawę do zwolnienia od kosztów sądowych. Ponadto skarżąca podniosła, że sąd stwierdzając w wydanym postanowieniu, że po odjęciu od sumy przychodów z tytułu świadczenia emerytalno-rentowego kwoty wydatków do dyspozycji skarżącej pozostawałaby kwota 445,57 zł pominął tą część wydatków, które stanowią normalną część miesięcznego budżetu każdego gospodarstwa domowego, a których wielkość waha się. Określona we wniosku kwota 2 700 zł jest wartością uśrednioną, nie ma gwarancji, że w kolejnym miesiącu w związku z postępującymi podwyżkami leków czy żywności koszta utrzymania nie będą wzrastać. Sąd nie wziął także pod uwagę wydatków takich jak zakup odzieży czy środków czystości, które to wydatki są związane z bieżącymi potrzebami, a ich wysokość jest trudna do ustalenia. Ponadto skarżąca podniosła, że jako osoba mająca ponad 60 lat może ponosić coraz większe wydatki związane z ochroną własnego zdrowia i musi posiadać zabezpieczenie finansowe na wypadek pogorszenia stanu zdrowia lub innych zdarzeń losowych. Zdaniem skarżącej nie można żądać aby pozbyła się wszelkich oszczędności i środków majątkowych, w celu dokonania opłaty od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej zwanej p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z przepisem art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Celem prawa pomocy jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy natomiast rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Ów uszczerbek w utrzymaniu nie może być zatem utożsamiany z każdą koniecznością ograniczenia wydatków, lecz tylko z taką, której konsekwencją jest brak możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. A zatem uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej, nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie skarżąca posiada dochód wynoszący 3 145, 57 zł. miesięcznie, a także zgromadzone oszczędności wynoszące 5 000 zł. Jest także właścicielką domu powierzchni 127 m2. W tej sytuacji, w ocenie sądu, skarżąca jest w stanie ponieść koszty procesu. Zaznaczyć przy tym należy, że wskazane przez skarżącą miesięczne wydatki określone na kwotę 2 700 zł nie zostały przez nią w żaden sposób uprawdopodobnione. Podkreślić także należy, że strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie, gdyż koszty te są rodzajem daniny publicznej. W powyższej sytuacji zwolnienie skarżącej od ponoszenia kosztów sądowych oznaczałoby bezzasadne przerzucenie ich ciężaru na budżet państwa, a w ostatecznym efekcie na innych współobywateli, jako podatników. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.