II SA/Kr 1056/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.K. i C.K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M.K. i C.Kl. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia 16 maja 2014 r. Nr: [....] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania p o s t a n a w i a wniosek skarżących oddalić W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia 16 maja 2014 roku w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania skarżący M.K. i C.K. zawarli wniosek o zwolnienie ich od opłaty od skargi. W związku z tym, że wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony bez zachowania przewidzianej prawem formy, skarżącym zostały przesłane urzędowe formularze "PPF" celem ich wypełnienia w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W wyznaczonym terminie skarżący uzupełnili brak. Z zakreślenia dokonanego w rubryce 4 formularza wynika, że domagają się oni przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia na ich rzecz radcy prawnego. We wnioskach skarżący oświadczyli, iż prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Ich miesięczny dochód wynosi 2.580 zł i stanowi go emerytura skarżącej w wysokości 730 zł i emerytura skarżącego w wysokości 1.850 zł. W skład majątku wnioskodawców wchodzi dom o powierzchni 110 m² oraz nieruchomość rolna wielkości 2,57 ha. Strony dysponują oszczędnościami w wysokości 40 tys. zł. Nie posiadają cennych przedmiotów o wartości powyżej 3 tys. euro. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podnieśli, że są osobami schorowanymi. M.K. przeszła dwie operacje na oczy, cierpi na zwyrodnienie kręgosłupa i zwyrodnienia reumatologiczne, zaś C.K. choruje na nadciśnienie tętnicze, cukrzycę i prostatę. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić obie minimum warunków socjalnych. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego przedstawiona przez małżonków K. sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyznania im prawa pomocy obejmującego zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie oraz ustanowienia na ich rzecz radcy prawnego z urzędu. Zasadność wniosku skarżących rozpatrywana była w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie muszą oni ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę możliwości finansowe wnioskodawców. Jak wynika z akt sprawy sytuacja materialna strony skarżących nie nosi znamion ubóstwa, czy biedy. Skarżący dysponują majątkiem nieruchomym w postaci domu o powierzchni 110 m² oraz nieruchomości rolnej o areale 2,57 ha. Posiadają oni stałe miesięczne dochody z emerytury w łącznej wysokości 2.580 zł, z których pokrywają koszty własnego utrzymania i leczenia. Z akt administracyjnych wynika ponadto, że z tytułu najmu nieruchomości położonej w M. M.K. uzyskuje dochód w wysokości 700 zł miesięcznie, o czym strony nie wspominają we wniosku. Istotnym w sprawie jest także fakt, że M. i C. K. posiadają oszczędności, których wysokość jest wielokrotnie wyższa niż wysokość wpisu sądowego (100 zł) - jedynego na obecnym etapie postępowania elementu kosztów sądowych. Posiadane środki finansowe w kwocie 40.000 zł pozwolą stronom pokryć koszty sądowe oraz wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru, jeśli jego udział uznają za konieczny w sprawie, w sposób całkowicie nieodczuwalny dla ich sytuacji majątkowej. Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez strony kosztów jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia ich skargi, zgodnie z art. 200 p.p.s.a. będzie im przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.