II SA/Kr 1073/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 9 września 2009r na posiedzeniu niejawnym wniosku E.M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie [....] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 24 kwietnia 2009r. Nr [....] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu nielegalnego użytkowania p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu [....] sierpnia 2009r. skarżący E.M. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie [....] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 24 kwietnia 2009r. wydane w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu nielegalnego użytkowania . Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż ze względu na trudną sytuację majątkową nie jest w stanie uiścić opłaty od wniesionej skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Podnosi, iż ma kredyty hipoteczne w Banku [....] , których raty miesięczne wynoszą łącznie około [....] zł. Wskazuje na koszty utrzymania domu – [....] co 1,5 miesiąca – energia, [....] zł – gaz. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i trójką dzieci. Źródłem utrzymania rodziny są dochody osiągane przez wnioskodawcę z tytułu prowadzenia przez niego działalności gospodarczej w formie Firmy Handlowo – Usługowej [....] w kwocie miesięcznie około [....] zł. Z oświadczenia skarżącego, znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiada on dom o pow. 240 m2 oraz nieruchomość gruntową o pow. 0,27 arów, na której stoi dom. Wnioskodawca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości czy też oszczędności. Wnioskodawca podaje, iż miesięczne koszty utrzymania domu ( w tym elektryka, gaz ) wynoszą łącznie [....] zł, a do tego dochodzi jeszcze koszt spłaty kredytów w wysokości około [....] zł. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nadesłał szereg dokumentów poświadczających o stanie majątkowym, dochodach i obrotach swojej firmy, kosztach związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, obowiązkowych opłatach składek ZUS, kosztach związanych z wynagrodzeniem i opłatami należnych składek pracowników firmy. Przedłożył miesięczne deklaracje dla podatku od towarów i usług od stycznia 2009r. Przedstawił zaświadczenie z Banku [....] w K. – Oddział w Z. , iż firma [....] , należąca do skarżącego posiada w tymże banku rachunek, jednakże jest on obciążony tytułami egzekucyjnymi, a obecny stan konta wynosi 0,00 zł. Skarżący przedstawił zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2008r., z którego wynika, iż jego przychód z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej wyniósł [....] zł, a dochód [....] zł. Ze stosunku pracy dochód natomiast wyniósł [....] zł. Wnioskodawca przedstawił także umowy ugody z Bankiem [....] dotyczące restrukturyzacji wierzytelności przysługującej bankowi [....] wobec dłużnika E.M. i S.M. , potwierdzające iż skarżący wraz z żoną mają zaciągnięte kredyty we frankach szwajcarskich, a ich zobowiązanie na dzień 17.07.2009r. wynosi [....] CHF, [....] zł, [....] CHF. Skarżący ponadto dołączył faktury VAT za gaz w wysokości [....] zł, za energię elektryczną – [....] zł, a także protokół z zajęcia ruchomości ( myjka wysokociśnieniowa [....] – [....] zł, [....] do prania [....] zł, odkurzacz [....] [....] zł, DVD [....] zł, telewizor [....] 32 cali [....] zł ) przez Komornika Sądu Rejonowego w B. z wniosku wierzyciela M.J. dział, im.małż. G.J. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego należy stwierdzić, że uiszczenie przez stronę aktualnie wymaganych kosztów sądowych ( wpisu sądowego należnego od złożonej skargi na postanowienie w wysokości 100,00 zł ) jest możliwe bez uszczerbku w koniecznym jego utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od złożonej skargi na postanowienie [....] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. w wysokości 100,00 zł bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych dochodów rodziny w wysokości [....] zł w odniesieniu do wysokości wpisu, fakt, iż skarżący stale prowadzi działalność gospodarczą, obraca znacznymi środkami finansowymi, posiada znaczny majątek nieruchomy ( dom, nieruchomości ) - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Skarżący ponadto – pomimo wezwania Sądu nie wyjaśnił, czy jego żona osiąga jakieś dochody, nie przedstawił również rachunków bankowych swoich najbliższych, a jedynie zaświadczenie, iż rachunek firmowy ma saldo zerowe. Wykazane koszty utrzymania domu wraz z przedstawionymi ratami spłaty kredytów znacznie przekraczają natomiast wysokość zadeklarowanych przez skarżącego dochodów – a co się z tym wiąże, istnieje rozbieżność między wykazanymi dochodami a wydatkami. Ponadto sam fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi jeszcze przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych, a spłata zobowiązań z tytułu tychże kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą o jej zdolnościach płatniczych, a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy ( post. NSA z 28.06.2005r. II GZ 56/05 ). Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów tj. stałego dochodu rodziny skarżącego przy faktycznej możliwości jego dysponowania, posiadanym majątku, w kontekście wysokości należnego wpisu w wysokości 100,00 zł - nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Należy zaznaczyć, iż zgodnie z powszechnie obowiązującym poglądem w doktrynie i orzecznictwie, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. Wymagany natomiast na obecnym etapie postępowania sądowego wpis sądowy w wysokości 100,00 zł, nie narazi skarżącego na znaczny uszczerbek , szczególnie biorąc pod uwagę fakt, iż dochody miesięczne wnioskodawcy znacznie przewyższają jego wysokość. Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, ze względu na wykazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawcę kosztów sądowych w formie wpisu należnego od złożonej skargi, które to koszty na tym etapie postępowania są wymagane, nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).