II SA/Kr 1073/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E.M. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 września 2009 r. w sprawie ze skargi E.M. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 24 kwietnia 2009 r. Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu nielegalnego użytkowania postanawia oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. II Sa/Kr1073/09 U Z A S A D N I E N I E W dniu 3 sierpnia 2009 r. skarżący E.M. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] kwietnia 2009r. wydane w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu nielegalnego użytkowania. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż ze względu na trudną sytuację majątkową nie jest w stanie uiścić opłaty od wniesionej skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Podnosi, iż ma kredyty hipoteczne w Banku PKO BP, których raty miesięczne wynoszą łącznie około 3500 zł. Wskazuje na koszty utrzymania domu - 1200 co 1,5 miesiąca - energia, 700 zł - gaz. W dniu [...] września 2009 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wydał postanowienie oddalające wniosek o zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. Od przedmiotowego postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie E.M. złożył w ustawowym terminie sprzeciw do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podał, że nie zgadza się z odmową zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący jeszcze raz przedstawił swoją trudną sytuację materialną jak i rodzinną. Podniósł, iż obciążony jest spłatą kilku kredytów, których łączne raty wynoszą 3500 zł. Koszty utrzymania domu wynoszą 1200 zł energia i 700 zł gaz. Skarżący wezwany przez Sąd przedstawił rachunki za gaz, prąd, i telefon. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Po rozpoznaniu wniosku E.M. w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", w przypadku wniesienia sprzeciwu - jeżeli tylko nie podlega on odrzuceniu - zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym w drodze postanowienia. Oznacza to, że na skutek wniesienia sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny ma obowiązek ponownie rozpatrzyć wniosek skarżących w sprawie przyznania im prawa pomocy w zakresie żądanym przez wnioskodawcę. W niniejszej sprawie sprzeciwem skarżącego objęte zostało całe postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Mając na uwadze oświadczenie skarżącego o wysokości jego dochodów należy stwierdzić, iż wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych jest nieuzasadniony. Stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle tego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wtedy jest uzasadnione, jeżeli osoba ubiegająca się o taką pomoc wykaże, że w ogóle nie jest w stanie ponieść nie tylko części kosztów postępowania, ale żadnych (jakichkolwiek) kosztów postępowania. W orzecznictwie podkreśla się, iż zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi instytucję wyjątkową i dlatego może być stosowane jedynie wtedy, gdy strona istotnie nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty tej należności, przy czym jej sytuacja finansowa jest tego rodzaju, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby utratę płynności finansowej i mogła przyczynić się do uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest wyłącznie od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z niepracującą żoną oraz trójką dzieci w wieku od 9 do 3 lat. Rodzina utrzymuje się z dochodu osiąganego przez skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości [...] zł miesięcznie. Jest właścicielem domu jednorodzinnego o pow. 240 m2. Nie posiada żadnych oszczędności ani wartościowych przedmiotów. Z przedstawionych rachunków wynika, iż wydatki skarżącego w okresie rozliczeniowym od sierpnia do października wyniosły: gaz 447,10 zł; energia elektryczna 1166,52 zł; telefon za miesiąc 68, 51 zł (rachunek na firmę) i internet 107, 85 zł; wywóz nieczystości 59,92 zł (rachunek na firmę). Po stronie wydatków skarżący wskazuje również raty kredytów w zadeklarowanej wysokości ok. 3.500 zł miesięcznie, aczkolwiek raty zaciągniętych kredytów nie mogą co do zasady uzasadniać przyznanie prawa pomocy. Majątek skarżącego został bowiem zwiększony o uzyskane kwoty kredytów, i tym samym to sam skarżący winien tak rozsądnie zawierać umowy kredytowej, aby spłata kredytu nie stanowiła nadmiernego obciążenia co do kosztów utrzymania skarżącego i jego rodziny. Odnosząc przedstawione powyżej zasady poznawania skarżącym prawa pomocy należy stwierdzić, że skarżący jest w stanie uiścić wpis od skargi w kwocie 100 zł miesięcznie. Dochody skarżącego pozwalają na zaoszczędzenie kwoty potrzebnej do opłacenia skargi. Nadto wątpliwości Sądu budzi relacja wydatków skarżącego w stosunku do zadeklarowanych dochodów. Jeśli skarżący spłaca miesięcznie raty kredytów w wysokości ok. 3500 zł, a osiąga dochód w wysokości [...] zł, to na utrzymanie domu i żony z trójką dzieci nie powinno skarżącemu wystarczać środków. W takiej sytuacji skarżący nie mógłby pozwolić sobie na wydatek w postaci np. internetu, gdyż nie jest to wydatek konieczny. Miesięczna opłata związana z korzystaniem z internetu przekracza kwotę wymaganego w tej sprawie wpisu. Podnieść należy, iż co do zasady to sama strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawczyni nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 246 § 1, art. 260 P.p.s.a., orzekł jak na wstępie.