II SA/Kr 1074/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2009r na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 10 czerwca 2009r., Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od kosztów sądowych. W dniu 12 sierpnia 2009r. skarżący A. S. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie swej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] czerwca 2009r. wydaną w przedmiocie nakazu rozbiórki. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, zły stan zdrowia i wydatki z tym związane. Wskazuje, iż w rodzinie strony sytuacja materialna jest bardzo trudna, wnioskodawca ma na utrzymaniu czworo uczących się dzieci, sam jest chory na cukrzycę i ponosi znaczne wydatki na insulinę. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz piątką dzieci - w tym czwórką w wieku szkolnym. Źródłem utrzymania 7 - osobowej rodziny są renty wnioskodawcy oraz jego żony w łącznej wysokości 1166,26 zł. Skarżący - na uprzednie wezwanie Sądu do uzupełnienia braków złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy - przedstawia szereg dokumentów zaświadczających o wydatkach rodziny, kosztach utrzymania. I tak - przedstawia odcinki rent potwierdzające ich wysokość, fakturę VAT z apteki na kwotę 108,99 zł, liczne paragony zakupów artykułów spożywczych i papierniczych, fakturę VAT za gaz na kwotę 89,53 zł, fakturę za energię elektryczną - 243,20 zł, fakturę za wodę - 18,75 zł, fakturę za telefon - 40,44 zł, faktury za okresowe bilety dla dwóch córek - obie na kwoty 122 zł. Ponadto skarżący przedstawia decyzję o przyznaniu czterem córkom stypendiów szkolnych w wysokości po 180 zł, umowę przekazania w maju 2009r. stypendium w ramach projektu " Stypendia dla najzdolniejszych" dla syna W., decyzję o przyznaniu zasiłków rodzinnych dla czwórki dzieci w wysokości 64 zł, zaświadczenie z Urzędu Gminy [...], iż wnioskodawca posiada na terenie gminy nieruchomość rolną o pow. 0,86 ha oraz wyciągi z kont bankowych wnioskodawcy ( 112 zł ) oraz syna W. ( 1 504,68 zł ). Z oświadczeń skarżącego znajdujących się w aktach sprawy wynika także, iż posiada on dom o pow. 169 m2 oraz 0,86 ha nieruchomości rolnej. Skarżący nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych wymaganych w przedmiotowej sprawie bez uszczerbku w koniecznym swoim oraz swoich najbliższych utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów 7 - osobowej rodziny w wysokości łącznie 1166,26 zł plus zasiłki rodzinne w łącznej wysokości 270 zł, zły stan zdrowia skarżącego wymagający stałego, drogiego leczenia, brak oszczędności, konieczność utrzymania piątki dzieci, w tym czwórki uczącej się - w odniesieniu do podstawowych i licznie udokumentowanych wydatków na utrzymanie, braku znacznego majątku i cennych ruchomości - w kontekście wysokości wymaganych kosztów sądowych, zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącej - bardzo niskie dochody w przeliczeniu na liczbę członków rodziny , brak oszczędności, zwyczajowe i udokumentowane wydatki na utrzymanie i wyżywienie w odniesieniu do wykazanych dochodów, zły stan zdrowia wnioskodawcy, skutkujący wydatkami na leki - uiszczenie wymaganych kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący - na podstawie przedstawionych przez niego licznych dokumentów i oświadczeń - do takich osób należy. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych w całości należy uznać za zasadne. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).