II SA/Kr 1079/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Jacek Bursa Sędziowie: SWSA Monika Niedźwiedź AWSA Anna Kopeć (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 3 czerwca 2024 r. znak: SKO.EA/418/9/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych oddala skargę. Prezydent Miasta Tarnowa postanowieniem z 4 kwietnia 2024 r. znak: WPW-REW.3160.320.2024.17 orzekł o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie [...]zł w związku z zakończeniem postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku zobowiązanego M. G. (egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym). Po rozpatrzenia zażalenia na to postanowienie, wniesionego przez M. G., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie postanowieniem z dnia 3 czerwca 2024 r., znak: SKO.EA/418/9/2024 utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U z 2024 r. 572), art. 64e § 1 i 2 oraz art. 17 § 1 i 1c ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505) – dalej "u.p.e.a." oraz art. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2001 r. nr 79, poz. 856 z póź. zm.) i § 1 pkt 6 lit c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. z 2003r. Nr 198, poz. 1925). W uzasadnieniu postanowienia Kolegium opisało przebieg postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia 10 lipca 2023 r. Prezydent Miasta Tarnowa orzekł o zastosowaniu środka wykonania zastępczego w sprawie usunięcia odpadów zgromadzonych na posesji w T. przy Al. P. który to obowiązek został określony w decyzji Prezydenta Miasta Tarnowa z dnia 17 lutego 2021 r. znak: WOŚ.6236.5.2020.SS i uwidoczniony w tytule wykonawczym z 1 czerwca 2023 r. nr WOŚ. 6236.1.TW.2023.SS. Pismem z dnia 7 lutego 2024 r. Prezydent Miasta Tarnowa zawiadomił o zakończeniu postępowania egzekucyjnego informując o tym, że na koszty egzekucyjne wynoszące [...] zł złożyły się następujące składniki: koszty upomnienia, koszty wydania postanowienia o zastosowaniu wykonania zastępczego, koszty sprzątania działki, załadunku i transportu odpadów. Podaniem z dnia 1 marca 2024 r. M. G. wniósł o umorzenie kosztów egzekucyjnych wskazując, iż na chwile obecną utrzymuje się ze świadczeń, które wystarczają na pokrycie zaledwie podstawowych potrzeb życiowych. Wnioskodawca wskazał, że od wielu lat zmaga się z poważnym schorzeniem zwanym [...] która w skrócie polega m.in. na patologicznym zbieractwie i gromadzeniu przedmiotów. Postanowieniem z 4 kwietnia 2024 r. organ I instancji odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych. W zażaleniu M. G. zarzucił organowi błąd w ustaleniach faktycznych organu, poprzez przyjęcie błędnego założenia, że odwołujący jest w stanie zapanować nad zachowaniami będącymi skutkiem jego choroby psychicznej, podczas gdy odwołujący może to zrobić poprzez pozostawanie w leczeniu psychiatrycznym i stosować się do zaleceń specjalistów, co też czyni. Dalej skarżący zwrócił uwagę, że zbieractwo nie wynika ze złej woli zobowiązanego, ale ma podłoże chorobowe. Organ nie uwzględnił również tego, że sytuacja zobowiązanego jest tym bardziej skomplikowana, że na przestrzeni lat rozpoznano u niego również [...] i wobec tych schorzeń wielokrotnie umarzano wobec zobowiązanego postępowania z uwagi na stwierdzenie zniesionej zdolności do rozpoznania znaczenia czynu i rozsądnego pokierowania swoim postępowaniem. Skarżący stwierdził, że robi, co może aby uniknąć konfliktów z prawem i pozostaje pod stałą opieką lekarzy specjalistów kontynuując terapie i leczenie, które na dzień dzisiejszy są bezskuteczne. Zgodnie z art. 64e § 1 u.p.e.a. w administracji, organ egzekucyjny prowadzący postępowanie egzekucyjne może umorzyć w całości lub w części koszty egzekucyjne, a w § 2 wskazano przesłanki umorzenia na wniosek zobowiązanego albo wierzyciela oraz z urzędu. Na wniosek zobowiązanego koszty egzekucyjne mogą być umorzone jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny. Jak wskazuje się w orzecznictwie rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy. Sformułowanie "organ egzekucyjny może umorzyć" oznacza, że umorzenia kosztów egzekucyjnych nie musi być zastosowane przez organ egzekucyjny, nawet gdy stwierdzi spełnienie określonych w art. 64e u.p.e.a. przesłanek. Sytuacja taka wymaga od organu egzekucyjnego stosownego uzasadnienie takiego rozstrzygnięcia (Wyrok NSA z 31.10.2023 r., III FSK 2881/21, LEX nr 3697425). W zaskarżonym postanowieniu organ I instancji wskazał, że zobowiązany jest w wieku emerytalnym, mieszka sam w domu o powierzchni 109 m2, którego jest właścicielem. Koszty związane z utrzymaniem domu wynoszą około [...] złotych miesięcznie. Zobowiązany na leczenie związane z chorobami przewlekłymi wydaje około [...] złotych miesięcznie. Zobowiązany utrzymuje się głównie ze zbierania surowców wtórnych, z których osiąga dochód około [...] zł miesięcznie oraz kwartalnie otrzymuje pomoc finansową z Centrum Usług Społecznych w kwocie [...]złotych. Odmawiając umorzenia powstałych kosztów egzekucyjnych zwrócono uwagę, że skarżący miał sporo czasu na wykonanie obowiązku we własnym zakresie. Po wtóre na posesji u zobowiązanego w latach 2008 i 2018 dwukrotnie była przeprowadzana egzekucja z zastosowaniem środka zastępczego poprzez uporządkowanie posesji, w wyniku czego powstały koszty egzekucyjne, które zostały umorzone w całości, a była to kwota w wysokości łącznej ponad [...] złotych. Zdaniem Prezydenta Miasta Tarnowa "Nie może być zatem tak, że zobowiązany pomimo, iż stwierdził, że jest przewlekle chory, a jedną z chorób jest schorzenie związane z nadmiernym zbieractwem i przechowywaniem rzeczy, które w mniemaniu zobowiązanego są mu niezbędne do życia nie będzie stosował się do zasad współżycia społecznego mieszkając w centrum miasta. Nie może również dochodzić do sytuacji, w której co kilka lat zobowiązany będzie prowadził do nagromadzenia rzeczy na swojej posesji, wobec których będzie prowadzone postępowanie mające na celu wykonanie zastępcze za zobowiązanego, a co za tym idzie naliczenie kosztów egzekucyjnych i za każdym razem koszty te będą umarzane". Zdaniem Kolegium argumenty organu I instancji są uzasadnione i słuszne. Jak wskazano wyżej, poprzednio dwukrotnie organ umarzał skarżącemu koszty egzekucji, polegającej zawsze na tym samym tj. uporządkowaniu nieruchomości M. G.. Ma to ważkie znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy. Umorzone pieniądze pochodzą z budżetu miejskiego, zasilanego, co jest oczywiste, głównie z podatków płaconych przez mieszkańców miasta. Tymczasem skarżący w profesjonalnym zażaleniu zdaje się uważać, iż w związku z jego chorobą pieniądze z miejskiego budżetu winny być, co jakiś czas niejako oddawane do dyspozycji skarżącego. Zdaniem Kolegium prowadząc postępowanie w przedmiocie udzielenia ulgi finansowej należy mieć na uwadze całokształt sprawy i interes pozostałych obywateli miasta. Ponadto, jak wynika z akt sprawy, skarżący posiada dzieci. Na dzieciach ciąży obowiązek alimentacyjny polegający na zapewnieniu rodzicom będącym w niedostatku środków do życia. Obowiązek ten jest nie tylko wynikiem istnienia norm prawnych, ale też wypływa z zasady kulturowej każącej dzieciom opiekować się starszymi i schorowanymi rodzicami żyjącymi w trudnych warunkach materialnych. Innymi słowy nie może być tak, że skarżący może uważać, że korzysta ze szczególnej ochrony i nie brać odpowiedzialności za swoje czyny, tym bardziej, że jak wskazano wyżej posiada dzieci, które mogą partycypować w kosztach egzekucji, jeżeli skarżącego na to, nie stać. W konsekwencji, zdaniem Kolegium nie ma podstaw do uwzględnienia wniosku strony o umorzenie kosztów egzekucji, albowiem stoi temu na przeszkodzie interes społeczny. Opisane wyżej postanowienie zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie M. G., zarzucając organom obu instancji naruszenie art. 64e u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i dokonanie błędnej subsumcji do ustalonego w sprawie stanu faktycznego - poprzez ustalenie, że nie zostały spełnione wszystkie przesłanki w tym przepisie konieczne do zastosowania instytucji umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego w administracji. Skarżący zarzucił też obrazę przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynika sprawy: art. 6, art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 104 i art. 107 § 1 i § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego przez błędne przyjęcie, że w toku prowadzonego postępowania przez organy wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zostały rozstrzygnięte, podczas gdy nie został uwzględniony słuszny interes skarżącego, zaniechano wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, nie pogłębiono prowadzonym postępowaniem zaufania do organów, a w szczególności w sposób niezgodny z obowiązującymi przepisami ustalono brak przesłanek zastosowania umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego w administracji. Dalej skarżący zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych organu poprzez przyjęcie błędnego założenia, że odwołujący jest w stanie zapanować nad zachowaniami będącymi skutkiem jego choroby psychicznej, podczas gdy w rzeczywistości jedyne co odwołujący może zrobić to pozostać w leczeniu psychiatrycznym i stosować się do zaleceń specjalistów, co też czyni. Organowi zarzucono również brak konsekwencji w stosowaniu przepisów umożliwiających umorzenie kosztów egzekucyjnych, bowiem organ w odniesieniu do skarżącego dwukrotnie uznał, że zachodzą przesłanki do umorzenia kosztów, a teraz, kiedy stan zdrowia ani sytuacja skarżącego nie uległy poprawie - dochodzi do wniosków odmiennych. Na podstawie tych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie i zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez orzeczenie o umorzeniu kosztów egzekucyjnych, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia, jak również poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wniosło o jej oddalenie i w całości podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a." - sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, może być rozpoznana w trybie uproszczonym, tj. na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Na podstawie tego przepisu sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, bez wyznaczania rozprawy. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie między innymi w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Dokonana według tak określonych kryteriów kontrola zaskarżonego postanowienia doprowadziła do wniosku, że jest ono prawidłowe. Przedmiotem kontroli jest postanowienie odmawiające skarżącemu umorzenia kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie [...]zł. Nie budzi wątpliwości ustalony stan faktyczny: w związku z wykonaniem zastępczym nałożonego na skarżącego obowiązku usunięcia odpadów z nieruchomości położonej w T. przy Alei P. powstały koszty egzekucyjne w łącznej kwocie [...]zł (szczegółowe wyliczenie kosztów na k. 8 akt egzekucyjnych I instancji). Egzekucja administracyjna dotyczyła obowiązku usunięcia odpadów, które skarżący zgromadził na nieruchomości, którą zamieszkuje samotnie. Skarżący pozostaje w leczeniu psychiatrycznym, jakkolwiek z licznych dołączonych do sprawy zaświadczeń z poradni zdrowia psychicznego wynika, że skarżący zgłasza się tam wyłącznie na polecenie sądu, czuje się zdrowy, uważa, że jest nękany przez policję i straż miejską, jest całkowicie bezkrytyczny wobec swojego postępowania, nie widzi możliwości zmiany trybu życia, nie uważa by wymagał jakiegokolwiek leczenia. Skarżący jest w trudnej sytuacji finansowej, utrzymuje się głównie ze zbierania surowców wtórnych, z których osiąga dochód około 200 zł miesięcznie oraz kwartalnie otrzymuje pomoc finansową z Centrum Usług Społecznych w kwocie 100 złotych. Na posesji u zobowiązanego dwukrotnie w latach 2008 i 2018 była przeprowadzana egzekucja z zastosowaniem środka zastępczego poprzez uporządkowanie posesji, w wyniku czego powstały koszty egzekucyjne, które zostały umorzone w całości, a była to kwota w wysokości łącznej ponad [...] złotych. Zgodnie z art. 64c § 2 zd. 1 u.p.e.a. koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego. Na podstawie art. 64e § 1 u.p.e.a. w administracji, organ egzekucyjny prowadzący postępowanie egzekucyjne może umorzyć w całości lub w części koszty egzekucyjne. Na wniosek zobowiązanego koszty egzekucyjne mogą być umorzone jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny (art. 64e § 2 pkt1 lit. "a" u.p.e.a.). W zaskarżonym postanowieniu słusznie zwrócono uwagę, że zastosowanie tego przepisu ma charakter uznaniowy. Zwrócił na to również uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 3 lipca 2024 r., sygn. III FSK 1129/23 (LEX nr 3742890), omawiając przy tym zakres kontroli sądu administracyjnego w przypadku decyzji uznaniowych: "Podkreślić jednocześnie należy, że instytucja umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy w sensie dopuszczalności wyboru konsekwencji prawnych sytuacji opisanej w hipotezie normy prawnej. Stąd też w przypadku stwierdzenia, że w sprawie występuje którakolwiek z przesłanek określonych w 64e § 2 pkt 1 lit. a u.p.e.a., organ w sposób uznaniowy podejmuje decyzję o wyborze alternatywy - czy umorzyć koszty egzekucyjne, czy też nie. Uznaniowy charakter wydawanego rozstrzygnięcia nakłada na organ egzekucyjny obowiązek szczególnie starannego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia. Sądowa kontrola legalności aktów uznaniowych sprowadza się przede wszystkim do oceny, czy organy egzekucyjne prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym i czy dokonana ocena mieściła się w ustawowych granicach (określonych m.in. przez art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.)". W ocenie Sądu powyższe warunki w zaskarżonym postanowieniu oraz poprzedzającym je postanowieniu organu I instancji zostały spełnione. Wbrew zarzutom skarżącego organy obu instancji wzięły pod uwagę wszystkie istotne dla sprawy okoliczności i szczegółowo rozważyły zarówno interes zobowiązanego, jak i interes społeczny – ostatecznie przyznając pierwszeństwo interesowi społecznemu. Sąd podziela stanowisko, że choroba skarżącego nie może oznaczać automatycznego i permanentnego przerzucenia na społeczeństwo kosztów związanych z jego schorzeniem. Okoliczność, że wcześniej w analogicznej sytuacji dwukrotnie umorzono skarżącemu koszty egzekucyjne w latach 2008 i 2018 w żaden sposób nie zobowiązuje organu, by również w przyszłości orzekać w ten sam sposób. Skarżący twierdzi, że nad swoimi zachowaniami związanymi z chorobliwym gromadzeniem odpadów nie jest w stanie zapanować, a jedynie co może robić to pozostać w leczeniu psychiatrycznym i stosować się do zaleceń specjalistów, co też czyni. Z przedłożonej dokumentacji medycznej wynika jednak, że "nie zgadza się na podjęcie psychoterapii" (zaświadczenie z 5 maja 2023 r. k. 39 akt egzekucyjnych organu I instancji) i "nie chce rozmawiać na temat ewentualnego leczenia lekami psychotropowymi" (zaświadczenie z 29 sierpnia 2022 r. k. 38 akt egzekucyjnych organu I instancji). Wbrew zarzutom skargi nie stanowiło uchybienia niepoczynienie ustaleń dotyczących rodziny skarżącego – sytuacji finansowej członków rodziny, kondycji zdrowotnej czy też relacji panujących w rodzinie. Tego rodzaju ustalenia wykraczają poza granice pojęć "ważnego interesu zobowiązanego" oraz "interesu publicznego", użytych w art. 64e § 2 u.p.e.a. Reasumując: organy obu instancji zebrały kompletny materiał dowodowy i rozważyły wszystkie istotne dla sprawy okoliczności, co znalazło szczegółowe odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanych w sprawie postanowień. Sąd nie stwierdził przekroczenia granic uznania administracyjnego. Zarzuty skargi okazały się nieuzasadnione. Wobec powyższego skarga jako bezzasadna została oddalona na podstawie art. 151 p.p.s.a.