II SA/Kr 1085/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 13 września 2013r na posiedzeniu niejawnym wniosku J. i J. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 29 maja 2013r. nr. [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia zwolnić skarżących od kosztów sądowych. W dniu 10 września 2013r. skarżący J. i J. K. złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ich skargi na decyzję WINB w K. w przedmiocie nakazu rozbiórki. Skarżący domagają się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, bardzo zły stan zdrowia i wydatki z tym związane. Podają, iż koszty utrzymania domu to prąd 100 zł, gaz 300 zł, śmieci, woda, kanalizacja 300 zł, telefon 50 zł, TV 50 zł. Oświadczają, iż obydwoje utrzymują się jedynie ze świadczeń emerytalnych. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżących zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania rodziny jest dochód osiągany przez skarżących z tytułu emerytur w łącznej kwocie 2 393,65 zł. Skarżący potwierdzają dane stosownymi dokumentami, zaświadczeniami lekarskimi, potwierdzeniami wypłat świadczeń emerytalnych. Z oświadczenia skarżących znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż posiadają oni dom o pow. 56 m2 oraz nieruchomość o pow. 13 arów. Nie wykazują cennych ruchomości czy oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżących, należy stwierdzić, że uiszczenie kosztów sądowych nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym ich utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący wykazali w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie są w stanie uiścić kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny w wysokości 2393 zł, brak oszczędności, wykazane znaczne koszty leczenia w kwotach około 300-400 zł miesięcznie - w odniesieniu do zwyczajowych, podstawowych udokumentowanych wydatków na utrzymanie, braku oszczędności, braku cennych ruchomości - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od wpisu sądowego, a także innych ew. kosztów sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. l pkt 2 cytowanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżących - uiszczenie wymaganych kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący - na podstawie przedstawionych przez nich danych i oświadczeń - do takich osób należą. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżących zwolnienie ich od kosztów sądowych w całości należy uznać za zasadne. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 póz. 1270).