II SA/Kr 11/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Sędziowie : WSA Krystyna Daniel WSA Paweł Darmoń Protokolant : sekretarz sądowy Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2016 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Wojewody [...] z dnia 6 listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania skargę oddala C.B. oraz A.C. domagali się ponownego przeliczenia wysokości odszkodowania za wywłaszczone przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. nieruchomości wpisane w lwh [...] gminy katastralnej K. Wnioskodawcy, powołując się na art. 108 ustawy z dnia 18 lipca 1950 r. przepisy ogólne prawa cywilnego, obowiązującej w czasie orzekania o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości, wskazali, że wywłaszczający miał wskazać podmiot uprawniony do dochodzenia roszczeń. W przypadku zaś J.S. , współwłaściciela ww. nieruchomości, urząd nie podjął stosownych działań celem uzyskania jego bliższych danych. Wnioskodawcy podnieśli, że w okresie wywłaszczeniowym, J.S. znajdował się w szpitalu w W. gdzie przebywał jako chory pacjent walczący w armii Generała Andersa. Wnioskodawcy podnieśli, że w związku z brakiem określenia podmiotu uprawnionego do dochodzenia roszczeń, nie zaczął biec termin przedawnienia do dochodzenia roszczeń o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Twierdzili, że zastosowanie art. 39 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. byłoby ograniczeniem dochodzenia roszczeń przez podmiot uprawniony. Jednocześnie powołali się na obowiązujące wówczas przepisy ogólne prawa cywilnego (art. 108 ustawy z dnia 18 lipca 1950 r.), twierdząc, że przy braku określenia podmiotu, przepis ten nie mógł spełnić swojej funkcji przez fakt nieobecności J.S., . Wnioskodawcy podnieśli również, że pozostali współwłaściciele wywłaszczonej nieruchomości także nie mogą być uznani za uprawnionych do dochodzenia roszczeń w brzmieniu powołanego przepisu. Następnie w pismach z dnia 17 marca 2014 r. i 24 marca 2014 r., wnioskodawcy sprecyzowali wniosek, żądając ponownego ustalenia wysokości odszkodowania i jego wypłatę. Decyzją z dnia 15 kwietnia 2015 r., Prezydent Miasta K. orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie o ponowne ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako parcele katastralne l. kat [...] , l. kat [...] l. kat [...] l. kat [...] , l. kat [...] i l. kat [...] b. gm. kat K. objęte [...] stanowiącą współwłasność J.S., K.S., W.S. i J.S. , . wywłaszczoną orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 7 listopada 1951 r. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że obecne podstawy prawne orzekania w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania albo przyznania (za zgodą wywłaszczonego) nieruchomości zamiennej z tytułu wywłaszczenia nieruchomości zawarte są w przepisach ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Jednocześnie wskazał na art. 129 ust. 5 pkt 3 ww. ustawy, zgodnie z którym starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Prezydent wskazał, że orzeczeniem z dnia 7 listopada 1951 r. znak: [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej stwierdziło o wywłaszczeniu nieruchomości oznaczonej jako parcele katastralne [...] ,[...] ,[...] ,[...] , b. gm. kat. K. objęte lwh [...] (grunty rolne), stanowiącej współwłasność J.S. , K.S., W.S. i J.S . Następnie orzeczeniami Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej za nieruchomość oznaczoną jako l. kat [...] l. kat [...], l. kat [...] , l. kat [...] l. kat [...] l. kat [...] b .gm. kat K. , przyznano odszkodowania: – W.S. orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 13 sierpnia 1953 r., jako właścicielowi ujawnionemu w lwh [...] w ogólnej wysokości 101 zł 58 gr.; – J.S. orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 13 sierpnia 1953 r., jako właścicielowi ujawnionemu w lwh [...] w ogólnej wysokości 6317 zł 27 gr.; – J.S. orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 11 sierpnia 1953 r., jako właścicielowi ujawnionemu w [...] w ogólnej wysokości 209 zł 14 gr.; – K.S. orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 13 sierpnia 1953 r., jako właścicielowi ujawnionemu w lwh [...] w ogólnej wysokości 101 zł 58 gr. Organ I instancji ustalił, że spadkobiercami J.S. , W.S. J.S. i K.S. , są C.B. i A.C. . Ponadto Prezydent stwierdził, że w dniu 4 marca 1954 r., Bank Inwestycyjny Oddział N. wystosował pismo do J.S. , wzywające do dopełnienia warunków wymaganych przez przepisy dla otrzymania wypłaty odszkodowania, jednocześnie napominając, że w przypadku nieprzedłożenia wymaganych dokumentów, należność za odszkodowanie zostanie z dniem 27 czerwca 1954 r. przekazana do depozytu sądowego. Ze względu na fakt, że ww. kwota nie została podjęta w terminie, została przekazana do depozytu. Stosowne zawiadomienie z dnia 12 grudnia 1955 r. zostało opatrzone zwrotnym poświadczeniem odbioru, na którym, zgodnie z kserokopiami dokumentu uzyskanymi dzięki Archiwum Narodowym w K. , widnieje podpis odbiorcy "[...] ". Na podstawie powyższych ustaleń organ I instancji uznał, że z orzeczeń z dnia 11 i 13 sierpnia 1953 r. wynika, że odszkodowania za ww. parcele katastralne zostały ustalone. Ponadto stwierdził, że rozstrzygnięcia te mają charakter decyzji ostatecznych, tym samym więc postępowanie prowadzone przed organem jest bezprzedmiotowe. Okoliczność istnienia w obrocie prawnym ostatecznych orzeczeń dotyczących wywłaszczenia i ustalenia odszkodowania za oznaczoną wyżej nieruchomość oznacza bowiem, zdaniem organu, brak pozytywnej przesłanki postępowania administracyjnego o ustalenie odszkodowania w formie gotówkowej lub przyznanie nieruchomości zamiennej za wywłaszczenie nieruchomości. Brak ten – w świetle art. 16 § 1 kpa oraz art. 156 § 1 kpa (res iudicata – powaga rzeczy osądzonej), jest trwały. Odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta K. wniósł A.C. domagając się jej uchylenia. Wnioskodawca stwierdził, że zgodnie z przepisami obowiązującymi w czasie, kiedy dokonywano wywłaszczenia parcel stanowiących przedmiot postępowania, bieg przedawnienia roszczeń rozpoczynał się od dnia, w którym uprawniony mógł żądać jego zaspokojenia. Podniósł, że właściwy organ nie wskazał osoby mogącej odebrać odszkodowanie, nie wniósł również do sądu o rozstrzygnięcie tego zagadnienia. Jednocześnie wskazał, że przepisy te nadal obowiązują i nie można orzekać o umorzeniu postępowania, pomimo dokonania wyliczeń odszkodowania, kiedy nie wskazano podmiotów uprawnionych do ich odebrania. Odwołujący sie powołał się na wyrok NSA z dnia 25 lipca 2002 r. sygn. akt II SA/Kr 733/01. Zdaniem odwołującego się postępowanie Prezydenta oznacza niedołożenie staranności przy procedowaniu i stosowaniu przepisów i zarzucił, że orzeczenie wywłaszczające z 1953 r. było przekazane na ręce J.S., , a wezwania z 1954 r. o odebranie przyznanego odszkodowania nikt nie mógł odebrać, ponieważ do lat siedemdziesiątych miejsce pobytu J.S. było nieznane. Wojewoda decyzją z dnia 6 listopada 2015 r., wydaną na podstawie art. 9a ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy ww. decyzję. Organ odwoławczy wskazał, że wskutek sprecyzowania wniesionego przez strony żądania, rozpatrywał wniosek o ponowne ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Wskazując na orzeczenia z sierpnia 1953 r., podniósł, że w istocie jest to orzekanie w tej samej prawie zakończonej decyzją ostateczną. Organ stwierdził, iż wydanie ponownej decyzji o ustaleniu i wypłacie odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako parcele katastralne l. kat. [...] l. kat [...] l. kat [...] l. kat [...] l. kat [...] i l. kat [...] b .gm. kat K. objęte lwh [...], stanowiącą współwłasność J.S., K.S., W.S. ,i J.S. , wywłaszczoną orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 7 listopada 1951 r., jak tego domagają się wnioskodawcy, bez uprzedniego pozbawienia wskazanych powyżej orzeczeń Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. mocy obowiązującej, oznaczałoby, iż byłaby ona obarczona wadą z art. 156 § 1 pkt. 3 kpa uzasadniającą stwierdzenie jej nieważności. Pozbawienie zaś tych decyzji mocy obowiązującej mogłoby nastąpić jedynie poprzez zastosowanie jednego z dopuszczonych przez kpa nadzwyczajnych trybów postępowania, a więc: wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją bądź postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji, w wyniku złożonego przez strony do stosownego organu administracji publicznej wniosku o wszczęcie postępowania w jednym z wybranych trybów. Wskazał również, iż jeżeli zamiarem stron jest ubieganie się o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. na rzecz J.S. , na co pośrednio może wskazywać treść odwołania A.C. to w tym zakresie strony postępowania winny wystąpić z odrębnym wnioskiem do Prezydenta Miasta K. A.C. zaskarżył do WSA w Krakowie decyzję Wojewody z dnia 6 listopada 2015 r., domagając się uchylenia decyzji organów obu instancji. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że orzeczenie z dnia 7 listopada 1951 r. dotyczące wypłaty odszkodowania, nie mogło być doręczone J.S. gdyż jego bliższe dane adresowe nie były znane urzędowi w okresie wywłaszczeniowym. Skarżący wskazał zatem, że zapis w uzasadnieniu do zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym orzeczenie o odszkodowaniu zostało doręczone wszystkim adresatom, jest błędny. Skarżący podniósł, że wobec nieobecności J.S. i braku osób upoważnionych do jego reprezentowania, nie został określony podmiot uprawniony do dochodzenia roszczeń związanych z wywłaszczeniem i nie rozpoczął się termin przedawnienia do dochodzenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że istnieją dokumenty świadczące o ustaleniu i wypłacie odszkodowania w związku z wywłaszczeniem na rzecz Skarbu Państwa ww. nieruchomości. Skarżący wniósł o ustalenie i wypłatę odszkodowania, a więc domagał się ponownego orzeczenia w sprawie, która została już ostatecznie rozstrzygnięta. Organ podniósł, że dopóki w obrocie prawnym funkcjonuje orzeczenie rozstrzygające w sposób ostateczny daną sprawę, kolejne postępowanie obejmujące tę samą materię jest bezprzedmiotowe i dopiero eliminacja z obrotu prawnego w trybie prawem przewidzianym takiego rozstrzygnięcia, otworzyłaby możliwość ponownego rozstrzygnięcia tej samej sprawy. Na rozprawie skarżący podtrzymał zarzuty skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "ppsa". Orzekanie - w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję, uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa. W świetle powyższych zasad skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu. Art. 16 § 1 kpa stanowi, że decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Przepis ten wskazuje, że uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Trwałość decyzji ostatecznych oznacza, że uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego lub w ustawach szczególnych. Powoduje ona, iż decyzje ostateczne nie mogą być zmieniane lub uchylane w sposób dowolny, a jedynie w trybach nadzwyczajnych wewnątrzadministracyjnych – w wypadkach i trybie wprost określonym w kodeksie postępowania administracyjnego lub przepisach szczególnych, do których odsyła art. 163 kpa oraz w trybie zewnętrznym – skargi do sądu administracyjnego. Zasada trwałości oznacza przyjęcie domniemania legalności (prawidłowości) i mocy obowiązującej decyzji ostatecznych (por. Knysiak - Molczyk Hanna. art. 16. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wolters Kluwer, 2015). Ponadto zauważyć należy, że art. 156 § 1 pkt 3 kpa stanowi, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Odnosząc powyższe rozważania do kontrolowanego postępowania administracyjnego, Sąd uznał, że stanowisko Wojewody jest prawidłowe. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wskazał, że w rozpatrywanej sprawie istnieją dokumenty świadczące o ustaleniu i wypłacie odszkodowania w związku z wywłaszczeniem na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości oznaczonej jako parcele katastralne l. kat [...] l. kat [...] l. kat [...] , l. kat [...] , l. kat [...] i l. kat [...] b. gm. kat K. objęte lwh [...] . Nie ulega bowiem wątpliwości, że opisanymi wyżej orzeczeniami Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej wydanymi w dniach 11 oraz 13 sierpnia 1953 r. przyznało odszkodowania na rzecz J.S. , K.S. , W.S. i J.S. Niesporną okolicznością było też, że spadkobiercami wywłaszczonych współwłaścicieli są C.B. i A.C. Jeśli zatem skarżący sprecyzował, że domaga się ustalenia i wypłaty odszkodowania za opisaną wyżej wywłaszczoną nieruchomość, to należało podzielić stanowisko Wojewody , że skarżący domagał się ponownego orzeczenia w sprawie, która została już ostatecznie rozstrzygnięta. Dlatego organ trafnie wskazał, że dopóki w obrocie prawnym funkcjonuje orzeczenie rozstrzygające w sposób ostateczny daną sprawę, kolejne postępowanie obejmujące tę samą materię jest bezprzedmiotowe i dopiero eliminacja z obrotu prawnego w trybie prawem przewidzianym takiego rozstrzygnięcia, otworzyłaby możliwość ponownego rozstrzygnięcia tej samej sprawy. W konsekwencji należało uznać zarzuty skargi za niezasadne. Skarżący bowiem kwestionował prawidłowość postępowania zakończonego wydaniem decyzji ustalających odszkodowania za przedmiotowe nieruchomości, w szczególności prawidłowość czynności procesowych podejmowanych względem J.S. . W żaden sposób nie zmienia to jednak faktu, że w obrocie prawnym wciąż istnieje ostateczna decyzja administracyjna wydana w przedmiocie tożsamym z żądaniem złożonym przez skarżącego. W takiej sytuacji organy zobowiązane były do umorzenia postępowania administracyjnego zainicjowanego wnioskiem skarżącego, ponieważ wydanie decyzji merytorycznie rozstrzygającej co do złożonego wniosku skutkowałoby nieważnością takiej decyzji w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 3 kpa. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i oddalił skargę na podstawie art. 151 ppsa.