II SA/Kr 110/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Łomnicka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 kwietnia 2016 r. sprzeciwu od postanowienia z dnia 11 marca 2016 r. w sprawie ze skargi [...] Szkoły [...] z siedzibą w K. na decyzję Prezesa Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 27 listopada 2015 r. [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W dniu 11 stycznia 2016 r. strona skarżąca – Stowarzyszenie [...] z siedzibą w K., złożyło wniosek o zwolnienie od kosztów oraz ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Prezesa Sądu Apelacyjnego w Krakowie wydaną w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej. Strona skarżąca domaga się zwolnienia od kosztów oraz ustanowienia adwokata z uwagi na brak środków finansowych umożliwiających uiszczenie należnych opłat. Wskazała, iż stowarzyszenie jest podmiotem prawa gospodarczego, prowadzącym statutowo szczególną działalność oświatową na rzecz osób wykluczanych społecznie. Status organizacji społecznej został nieprawomocnym postanowieniem odebrany wpisem do centralnej informacji KRS na dwa dni przed obligatoryjnym terminem jego upublicznienia do celów pozyskania 1% podatku na działalność statutową. Od lutego 2011r. członkowie organizacji poddawani są psychicznemu terrorowi, zatem wszelkie zabiegi w celu zdobycia środków finansowych są nieskuteczne. Majątek strony wynosi aktualnie 2,87 zł. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż strona skarżąca jest organizacją społeczną prowadzącą statutowo działalność edukacyjno-popularyzatorską, publicystyczną i informacyjną upowszechniającą wiedzę z zakresu zachowań pro-zdrowotnych, pro-rodzinnych, pro-społecznych, pro-obywatelskich, pro-ekologicznych i pro-przedsiębiorczych, promocja zatrudnienia i aktywizacji zawodowej osób pozostających bez pracy i zagrożonych zwolnieniem z pracy oraz współdziałanie z władzami, organizacjami, instytucjami i osobami prywatnymi w zakresie propagowania powyżej wymienionych zachowań. Współdziała z władzami, instytucjami i organizacjami w zakresie propagowanych zachowań. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, że Stowarzyszenie nie posiada kapitału zakładowego, majątku, środków finansowych, nie dysponuje środkami trwałymi. Rok obrotowy 2014 strona zamknęła zyskiem w wysokości 446,48 zł. Stowarzyszenie posiada rachunek bankowy w Banku [...], na którym zablokowana jest kwota w wysokości około 1 miliona zł, 420,11 zł, zaś w kasie posiada gotówkę wg. stanu na styczeń 2016r. w wysokości 2,87 zł. W uzasadnieniu podniesiono iż działalność administracyjna utrzymywana jest tylko z koniecznych składek członkowskich, a strona nie ma innych dochodów z uwagi na brak wpisu zmian ( aktualizacji ) w KRS od 8 marca 2011r. Z dokumentów wynika, iż strona skarżący może prowadzić działalność gospodarczą, a źródłami uzyskiwania środków finansowych są darowizny, zapisy, dotacji, składki członkowski, środki pochodzące z ofiarności prywatnej, zbiórki publiczne, dochody z majątku, wpływy z własnej działalności, subwencje, dochody z nieruchomości i ruchomości będących własnością Stowarzyszenia itd. (§ 33, § 35 Statutu Stowarzyszenia). Postanowieniem z dnia 11 marca 2016 r. referendarz sądowy oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sadowych i oddalił wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. Zdaniem referendarza, skarżące Stowarzyszenie nie wykazało w sposób skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Referendarz wskazał, iż z § 6 pkt 3 Statutu Stowarzyszenia wynika, iż stowarzyszenie realizuje swe cele poprzez współdziałanie i współpraca z władzami samorządowymi, państwowymi, a co niekiedy wiąże się z przewidzianymi przepisami prawa kosztami. Z przepisów ustawy Prawo o stowarzyszeniach oraz Statutu Stowarzyszenia wynika, że majątek Stowarzyszenia tworzą składki członkowskie. Majątek ten służy wyłącznie do realizacji celów statutowych Stowarzyszenia. W ocenie referendarza strona skarżąca posiada zatem możliwości uzyskania środków finansowych na pokrycie należnych kosztów sądowych i kosztów wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Ewentualna rezygnacja ze składek członkowskich bądź też ich nieregularne wpływy jest dobrowolną decyzją Stowarzyszenia, zaś skuteczność w ich egzekwowaniu jest kwestią wewnętrzną organizacji i nie może oznaczać przerzucenia na Skarb Państwa ciężaru finansowania postępowania sądowego. W ocenie referendarza Stowarzyszenie ma możliwość pozyskiwania środków finansowych w drodze szeregu możliwości ujętych w § 33 Statutu. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął sprzeciw strony skarżącej [...] Szkoły [...] od postanowienia z dnia 11 marca 2016r. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Artykuł art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012.270 ze zm.) stanowi, że osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Artykuł 245 § 1 p.p.s.a określa, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z przepisem § 2 prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Biorąc po uwagę całokształt okoliczności sprawy należy stwierdzić, że strona skarżąca nie zasługuje na przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżące stowarzyszenie działa na podstawie Statutu i jest wpisane do KRS. W myśl art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U 2015.1393) majątek stowarzyszania powstaje m. in. ze składek członkowskich. Z dokumentów, znajdującego się w aktach sprawy o sygn. II SA/Kr 110/16 wynika, że stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą, a źródłami uzyskiwania środków finansowych są m.in. darowizny, zapisy, spadki, składki członkowskie, środki pochodzące z ofiarności prywatnej, zbiórki publiczne, dochody z majątku, wpływy z własnej działalności, subwencje, dochody z nieruchomości i ruchomości będących własnością Stowarzyszenia. Poza tym w Statucie Stowarzyszenia nie przewidziano żadnego zwolnienia z tytułu opłacania składek członkowskich (§ 33). W świetle powyższego w ocenie Sądu nie jest uzasadnione zwolnienie Stowarzyszenia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Mając na względzie możliwości finansowania celów statutowych stowarzyszenia przyjąć trzeba, iż twierdzenie, że stowarzyszenie to nie posiada funduszy (majątku) na pokrycie kosztów postępowania sądowego przeczy zasadzie, iż podmiot ten prowadzi działalność na bazie własnego majątku. W istocie skutkuje to przerzuceniem kosztów funkcjonowania stowarzyszenia na koszt Skarbu Państwa. W orzecznictwie sądowym utrwalony został bowiem pogląd, iż w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem stowarzyszenie powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych (post. NSA z dnia 22 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 22/098, LEX nr 551904, post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 321/04, LEX nr 479098). Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.