II SA/Kr 110/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Daniel (spr.) Sędziowie: WSA Tadeusz Kiełkowski WSA Beata Łomnicka Protokolant: Maksymilian Krzanowski przy udziale Prokurator Prokuratury Rejonowej [....]. M.S. po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi E.P. na decyzję Wojewody [....] z dnia 8 grudnia 2016 r., znak: [....] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala. Starosta K. decyzją z 29 października 2015 r., na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj.: Dz. U. z 2015 r. poz. 782 ze zm.) odmówił zwrotu nieruchomości oznaczonej jako części działki nr [....] , poł. w obr. [....] , jedn. ewid. [....] m. K. , w granicach parceli l. kat. [....] b. gm. kat. K. na rzecz E.P. W uzasadnieniu organ podał, że Wojewoda [....] i, po stwierdzeniu, że działka nr [....] stanowi własność Gminy K. , postanowieniem z 21 kwietnia 2015 r. wyznaczył Starostę K. do załatwienia przedmiotowej sprawy. Decyzja rozstrzyga wniosek złożony przez E.P. , natomiast wnioski złożone przez pozostałych wnioskodawców rozstrzygnięte zostaną w odrębnej decyzji po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego. Organ podał, że art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w sposób precyzyjny określa krąg podmiotów, które mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a więc mających czynną legitymację procesową w postępowaniu administracyjnym w sprawie. Zgodnie z tym przepisem legitymację taką posiada przede wszystkim poprzedni właściciel nieruchomości. W przypadku śmierci poprzedniego właściciela wywłaszczonej nieruchomości, legitymację procesową posiada jego spadkobierca lub spadkobiercy. Jeżeli spadkobierców jest kilku, niezbędna jest zgoda wszystkich. Dalej organ wskazał, że w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego sygn. SK 26/14 możliwe jest żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości przez jednego ze współwłaścicieli, jeżeli wykaże on legitymację procesową do występowania z wnioskiem o zwrot nieruchomości. W tym stanie rzeczy, obowiązkiem organu administracji prowadzącego postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości jest ustalenie, czy z wnioskiem o zwrot wystąpiła legitymowana do tego osoba i w razie stwierdzenia braków w tym zakresie, wezwanie wnioskodawcy do ich usunięcia wraz z odpowiednim pouczeniem. Organ ustalił, że w piśmie z [....] 1999 r. B.W. złożyła wniosek o zwrot parcel: nr nr [....][....][....][....] . gm. kat K. W nagłówku wniosku zostali wskazani: B.W. i inni.....,. Natomiast podpis złożyła jedynie B.W. Pismem z 27 maja 1999 r. do wniosku B.W. przyłączył się S.B. jako pełnomocnik: A.K. i innych ...., (przedstawiając w załączeniu pełnomocnictwa) nie różnicując jednak przedmiotu żądania. W związku z powyższym, w dniu 12 grudnia 2012 r. przeprowadzono rozprawę administracyjną. S.B. wyjaśnił, iż każdy z wnioskodawców żąda zwrotu tylko tych z parcel, które stanowiły własność ich poprzedników prawnych. I tak S.B. , A.Z. , M.C. oraz E.P. , żądają zwrotu parceli l. kat. [....] . Ponadto prowadzący rozprawę poinformował, iż E.P. nie przedłożyła postanowienia spadkowego po A.Z. , której jest wnuczką. Z treści orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. nr [....] z 9 października 1956 r., wynika, że część parceli l. kat. [....] o pow. 1007 m2 b. gm. kat. K. , stanowiąca współwłasność: H.B. w 11/60 cz., E.B. w 25/60 cz., H.C. w 10/60 cz., T.P. w 10/60 cz. i A.Z. w 4/60 cz., została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa jako niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych. W piśmie z 12 maja 2015 r. organ wezwał S.B. , działającego jako pełnomocnik E.P. do uzupełnienia materiału dowodowego m. in. dokumentem potwierdzającym uprawnienie do występowania z wnioskiem o zwrot nieruchomości przez E.P. (tj. postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku lub notarialnym aktem poświadczenia dziedziczenia po zmarłej A.Z. ). Dla dokonania tej czynności wyznaczono wnioskodawcy termin 14 dni. Na wyżej wymienione pismo nie udzielono odpowiedzi. Odwołanie od ww. decyzji złożyła E.Z. reprezentowana przez S.B. zarzucając, że zaskarżona decyzja jest krzywdząca. Pełnomocnik nie ma kontaktu z E.P. , co powoduje, iż nie może wypełnić obowiązku dostarczenia postanowienia o nabyciu spadku. W ocenie pełnomocnika, to organ I instancji winien odszukać E.P. Wojewoda [....] decyzją z 8 grudnia 2016 r. znak: [....] , na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj.: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), utrzymał decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ II instancji podał, że E.P. , która przyłączyła się do wniosku B.W. z [....] 1999 r., o zwrot m. in. wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako część działki nr [....] , obr. [....] , jedn. ewid. [....] m. K. (w granicach parceli l. kat. [....] b. gm. kat. K. ), w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego nie przedłożyła organowi I instancji postanowienia spadkowego po byłej współwłaścicielce nieruchomości – A.Z. Również S.B. , jako pełnomocnik E.P. , pomimo wezwania organu I instancji o dostarczenie wymaganych przepisami prawa dokumentów potwierdzających prawo do spadku, nie wykonał tego obowiązku. W związku z powyższym, nie został spełniony podstawowy wymóg formalny wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości zawierający się w art. 136 ust. 3 zd. 1 u.g.n. wskazującym na możliwość występowania z żądaniem zwrotowym poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy, przy czym prawo do spadku powinno być przez spadkobierców udokumentowane, wyłącznie na podstawie prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku (względnie o udział w spadku) lub zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia. Organ odwoławczy wyjaśnił, że po śmierci byłego właściciela, dysponentami roszczenia o zwrot nieruchomości jest spadkobierca takiej osoby, który jeżeli zdecydują się dochodzić swojego roszczenia, to na nim spoczywa obowiązek wykazania swojej legitymacji w postępowaniu o zwrot. Konsekwencją niewykonania tego obowiązku przez nieprzedłożenie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku (działu spadku) lub aktu poświadczenia dziedziczenia, jest odmowa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości bez konieczności wyjaśniania, czy stalą się ona zbędna na cel wywłaszczenia. Ponadto na organach administracyjnych nie ciążą obowiązki w zakresie inicjowania postępowań zmierzających do ustalenia spadkobierców zmarłych współwłaścicieli, albo podmiotów dziedziczących po takich osobach, bowiem zgodnie z powyżej wskazanymi regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o gospodarce nieruchomościami, jak również orzecznictwem sądów administracyjnych, to wnioskujący o zwrot wywłaszczonej nieruchomości muszą wykazać i udowodnić swoją czynną legitymację procesową do udziału w tym postępowaniu. Wojewoda podniósł, że w trakcie postępowania odwoławczego, organ II instancji ustalił aktualny adres zamieszkania E.P. , a następnie w piśmie z 21 listopada 2016 r. wystąpił m. in. o przesłanie dokumentów potwierdzających prawa spadkowe po byłej współwłaścicielce przedmiotowej nieruchomości, A.Z. W piśmie z [....] 2016 r. E.P. oświadczyła, iż jest spadkobierczynią po zmarłej A.Z. , nie przedstawiła jednak dokumentów potwierdzających ten fakt. Z pozyskanych drogą telefoniczną informacji wynika, że E.Z. dopiero zamierza wystąpić do sądu cywilnego z wnioskiem o przeprowadzenie postępowania spadkowego po zmarłej A.Z. Na koniec organ wskazał, że niniejsza decyzja nie zamyka prawa do skutecznego domagania się zwrotu nieruchomości w przyszłości. E.P. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Wojewody [....] , domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania. Skarżąca argumentowała, że organy nie dały jej szansy na przedłożenie dokumentów poświadczających prawo do spadku po A.Z. , mimo, że informowała, że takie dokumenty dostarczy. W dniu [....] 2016 r. złożyła wniosek o stwierdzenie nabycia spadku do sądu. Termin posiedzenia sądu został wyznaczony na dzień 24 lutego 2017 r. W ocenie skarżącej zasadne było zawieszenie postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [....] wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, w tym w zakresie legalności decyzji administracyjnych i stosują środki określone w ustawie (art. 1 i art. 3 p.p.s.a.). W ramach swej kognicji sąd administracyjny bada czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do dyspozycji art. 134 § 1 p.p.s.a. Skarga jest nieuzasadniona. Przedmiotem skargi jest decyzja Wojewody [....] z [....] 2016 r. utrzymująca w mocy decyzję Starosta K. z 29 października 2015 r., którą odmówiono zwrotu na rzecz E.P. nieruchomości oznaczonej jako części działki nr [....] , poł. w obr. [....] jedn. ewid. K. m. K. , w granicach wywłaszczonej parceli l. kat. [....] b. gm. kat. K. Podstawą prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia był przepisy art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r., poz. 782 ze zm), stanowiący, ab initio, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części , jeżeli stosownie do przepisu art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Mając na uwadze, że tylko były właściciel lub jego spadkobierca jest podmiotem uprawnionym do wnioskowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości na warunkach ustalonych w art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami organ I instancji zwrócił się do S.B. - pełnomocnika E.P. o wykazanie jej legitymacji w sprawie dotyczącej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W tym celu skierował do S.B. pismo z 12 maja 2015 r. wzywając go o przedłożenie w terminie 14 dni dokumentu tj. postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub notarialnego poświadczenie dziedziczenia po byłej współwłaścicielce parceli l. kat [....] – A.Z. , celem wykazania legitymacji E.P. do udziału w postępowaniu zwrotowym. Ponieważ pełnomocnik skarżącej należycie umocowany nie przedłożył wymaganych dokumentów - organ I instancji wydał w odniesieniu do E.P. decyzję odmawiającą zwrotu. Także organ odwoławczy rozpatrując ponownie sprawę na skutek odwołania złożonego przez S.B. nie uzyskał wymaganych dokumentów, z których wynika, że skarżąca jest spadkobiercą wywłaszczonej współwłaścicielki. Należy dodać, że organ odwoławczy - w uwzględnieniu oświadczenia pełnomocnika S.B. , który w odwołaniu wskazał, że nie ma ze skarżącą żadnego kontaktu – po ustaleniu adresu jej zamieszkania zwrócił się bezpośrednio do skarżącej pismem z 21 listopada 2016 r. o przedłożenie niezbędnych dokumentów, poświadczających jej status jako strony w postępowaniu wywłaszczeniowym w terminie 10 dni. Skarżąca pismem z 29 listopada potwierdziła, że S.B. w dalszym ciągu jest jej pełnomocnikiem w sprawie zwrotu nieruchomości, nie przesłała jednak wymaganych dokumentów na potwierdzenie, iż jest stroną postępowania zwrotowego. Wskazała jedynie, że jest spadkobierczynią A.Z. i "przedstawi stosowne dokumenty potwierdzające ten fakt w terminie późniejszym". W ocenie Sądu w sytuacji, gdy E.P. składa wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, a dokładnie przyłącza się do wcześniej złożonego wniosku, ale mimo prawidłowego wezwania Jej przez pełnomocnika, a następnie pismem skierowanym bezpośrednio do niej - nie przedkłada wymaganych dokumentów na potwierdzenie, ze jest stroną postępowania - organy obu instancji były zobowiązane do odmowy zwrotu E.P. , jako osobie nieposiadającej legitymacji do występowania w sprawie. W ocenie Sądu organy obu instancji nie uchybiły przepisom postępowania, gdyż uczyniły zadość normie z art. 77 § 1 i z art. 107 § 3 ustalając, w sposób nie budzący wątpliwości, iż skarżąca nie wykazała, że jest stroną przedmiotowego postępowania. Nadto trzeba nadmienić, że organ I instancji przed wydanie decyzji skierował do pełnomocnika Skarżącej zawiadomienie w trybie art. 10 § 1 k.p.a., odebrane w dniu 14 .10. 2015 r. Na koniec odnosząc się do zarzutu przedstawionego na rozprawie przez profesjonalnego pełnomocnika, zgodnie z którym skarżona decyzja jest krzywdząca ponieważ stwarza stan res iudicata, należy podnieść, że w sytuacji gdy skarżąca potwierdzi prawidłowo, że przysługuje jej status strony w postępowaniu o zwrot przedmiotowej nieruchomości, będzie mogła skutecznie podjąć takie postępowanie. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.