II SA/Kr 1104/17

Dnia 7 marca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Niżnik-Dobosz po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia [...] lutego 2018 r. oddalającego wniosek A. W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. W. i A. W. na decyzję Wojewody z dnia 10 lipca 2017 r., znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie Referendarza sądowego z dnia 8 lutego 2018 r. w ten sposób, że ustanowić dla A. W. adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w K.. Wyrokiem z dnia 15 listopada 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę A. W. i A. W. na decyzję Wojewody z dnia 10 lipca 2017 r. (znak: [...]) w przedmiocie umorzenia postępowania. Wnioskiem z dnia 20 grudnia 2017 r. (data stempla pocztowego) skarżąca A. W. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z uwagi na chęć wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego od ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Skarżąca podniosła, że jej dochody na chwilę obecną nie pozwalają na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika, który zająłby się przedmiotową sprawą. Ponadto w załączonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, skarżąca wskazała, że jest współwłaścicielem mieszkania własnościowego spółdzielczego o powierzchni 58m2 o wartości ok. [...] zł (małżeńska wspólność majątkowa) oraz działki nr [...] o powierzchni 4,6 a o wartości [...] zł i działki nr [...] o powierzchni 2,6 a o wartości [...] zł. Skarżąca oświadczyła również, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem A. W., a ich stały miesięczny dochód z tytułu pobieranych świadczeń emerytalnych wynosi [...] zł. Skarżąca dodała przy tym, że miesięcznie uzyskują oni z mężem dochód z tytułu czynszu najmu blaszanych garaży w wysokości [...] zł. Jednocześnie A. W. w treści wniosku określiła wysokość stałych miesięcznych wydatków i zobowiązań, na które składają się opłata za mieszkanie w wysokości [...] zł, opłata za media w wysokości [...] zł, spłata pożyczki w wysokości [...] zł, ubezpieczenie PZU w wysokości [...] zł, podatki od dzierżawy pasa zieleni i gruntu w wysokości [...] zł oraz spłata za blaszane garaże na dz. nr [...] w wysokości [...] zł. Postanowieniem z dnia 8 lutego 2018 r. Referendarz sądowy oddalił wniosek A. W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata argumentując, że skarżąca nie wykazała, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej do przyznania prawa pomocy. Zdaniem referendarza sądowego, zasadnicze znaczenie dla odmowy uwzględnienia przedmiotowego wniosku miał fakt, iż wnioskodawczyni posiada stałe źródła dochodu, majątek znacznej wartości (mieszkanie i dwie działki), a jej konieczne wydatki zamykają się w kwocie [...]zł (opłata za mieszkanie, media oraz podatki). Mając na uwadze powyższe podkreślono, że skarżąca nie jest osobą ubogą, pozbawioną środków do życia, co uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W dniu 22 lutego 2018 r. (data stempla pocztowego), skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu sprzeciwu A. W. wskazała, że razem z mężem są osobami starszymi, którym potrzebna jest pomoc. Skarżąca podniosła natomiast, że to ona wraz z mężem pomagają aktualnie dwójce ze swoich siedmiorga dzieci, tj. córce D. chorej na cukrzycę I typu – insulino zależnej oraz zespół [...] a także synowi A. , który po wykrytej boreliozie wpadł w chorobę afektywną dwubiegunową. A. W. dodała, że obecnie syn przebywa u niej w domu, a z uwagi na fakt, iż ma on na utrzymaniu trójkę dzieci, skarżąca wraz z mężem udzielają synowi pomocy finansowej. Na uzasadnienie powyższych twierdzeń skarżąca załączyła dokumentację medyczną oraz orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, w którym wskazano, że syn skarżącej został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy do dnia 31 lipca 2020 r. Skarżąca zaznaczyła również, że na wywłaszczonej działce o powierzchni 4,6 ara jedynie opłaca podatki, gdyż jest ona niezagospodarowana, zaś na działce o powierzchni 2,6 ara znajdują się blaszane garaże, które zostały postawione przez Ochronę Cywilną niezgodnie z celem wywłaszczenia. Dodała również, że wraz z mężem muszą oni zapłacić Skarbowi Państwa za odzyskanie ww. działki o powierzchni 2,6 ara kwotę [...]zł, stanowiącą wartość blaszanych garaży i drogi dojazdowej, którą spłacają już 8 rok. Dlatego też mając na uwadze powyższe skarżąca zaznaczyła, że w tej sytuacji nie stać jej na poniesienie kosztów adwokata i w sposób jednoznaczny wskazała, że wnosi "wyłącznie o pomoc prawną". W piśmie z dnia 26 lutego 2018 r. (data stempla pocztowego) skarżąca wniosła także o "przywrócenie terminu dla sprawy" w związku z wnioskiem o "przydzielenie pomocy prawnej". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 z późn. zm. – dalej: p.p.s.a.), Sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie zaś do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z przedstawionych powyżej regulacji wynika jednoznacznie, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa wyłącznie na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, jako że jest ona zobowiązana do wykazania okoliczności przemawiających za przyznaniem jej takiego prawa. Wskazać bowiem należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, gdyż stanowi ona odstępstwo od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu przyznanie prawa pomocy powinno następować w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości finansowe strony lub ich brak mogłyby pozbawić ją możności skorzystania z zagwarantowanego konstytucyjnie prawa do sądu. Przenosząc powyższe regulacje oraz rozważania na grunt przedmiotowej sprawy wskazać należy, że sytuacja materialna skarżącej wskazana we wniosku, a następnie doprecyzowana w złożonym sprzeciwie, przemawia za uznaniem, iż w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie skarżącej prawa pomocy wyłącznie w zakresie częściowym, tj. w zakresie przyznania pełnomocnika z urzędu. Wymaga przy tym podkreślenia, że wobec wyraźnego wskazania przez skarżącą w treści złożonego sprzeciwu, iż nie stać jej i męża na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika (adwokata) wnosi "niniejszym pismem wyłącznie o pomoc prawną", należało przyjąć, że w tym też zakresie A. W. zaskarżyła ww. postanowienie Referendarza sądowego z dnia 8 lutego 2018 r. Tym samym skarżąca nie zakwestionowała możliwości poniesienia przez nią kosztów sądowych, które w ocenie Sądu na obecnym etapie nie są znaczne, gdyż wynoszą [...] zł (wysokość wpisu od ewentualnej skargi kasacyjnej stosownie do treści § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2003 r. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.). Zauważyć także należy, że skarżąca oświadczyła w treści formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, że jej dochód oraz pozostającego z nią we wspólnym gospodarstwie małżonka z tytułu uzyskiwanych świadczeń emerytalnych i czynszu najmu blaszanych garaży wynosi łącznie [...] zł. Zdaniem Sądu, mając na uwadze wskazane w treści ww. formularza stałe miesięczne koszty utrzymania oraz niewskazane, a oczywiście ponoszone koszty wyżywienia, czy też środków czystości, jak również podniesione przez skarżącą w treści sprzeciwu dodatkowe koszty związane z pomocą finansową udzielaną aktualnie choremu synowi i jego rodzinie, należy przyjąć, że o ile skarżąca jest w stanie wygospodarować z uzyskiwanych dochodów, kwotę pozwalającą na pokrycie ww. kosztów postępowania, o tyle koszt ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru może przekraczać jej możliwości finansowe i tym samym narazić ją na uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Okoliczność ta jest na obecnym etapie postępowania o tyle istotna, że w przeciwieństwie do postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, zaskarżenie wydanego w sprawie wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego – stosownie do treści art. 175 § 1 p.p.s.a. – obwarowane zostało, co do zasady, przymusem adwokacko-radcowskim. Tym samym nieudzielenie skarżącej prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, na obecnym etapie postępowania, gdy jej aktualna sytuacja materialna uniemożliwia poniesienie kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru, wiązałoby się z zamknięciem skarżącej drogi do zaskarżenia orzeczenia, z którego jest niezadowolona. Biorąc powyższe pod uwagę należało uznać, że skarżąca spełniła przesłanki przyznania jej pomocy w zakresie częściowym, tj. uzasadniające ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu. Dlatego też, w ocenie Sądu, należało zmienić w tym zakresie zaskarżone postanowienie Referendarza sądowego z dnia 8 lutego 2018 r. i przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata z urzędu. Na marginesie należy również zaznaczyć, że skarżąca nie uchybiła terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie. Stosownie, bowiem do treści art. 177 § 3 p.p.s.a. w razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego po wydaniu orzeczenia, na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Tym samym, w przedmiotowej sprawie, wobec przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. ustanowienia adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w K. – termin do wniesienia skargi kasacyjnej rozpocznie swój bieg dopiero od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu i od tej daty będzie on zobowiązany podjąć stosowne czynności w sprawie zmierzające do zapewnienia ochrony praw skarżącej. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.