II SA/Kr 1108/03

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2008r na posiedzeniu niejawnym wniosku J. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji po wznowieniu postępowania p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu [...] czerwca 2008r. skarżący J. G., działając przez swego pełnomocnika adwokata A. B., złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi kasacyjnej dotyczącej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 marca 2008r. oddalającego skargę strony na decyzję Wojewody z dnia [...] wydaną w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji po wznowieniu postępowania. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż utrzymuje się z renty inwalidzkiej w wysokości 696,58 zł. Jest osobą cierpiącą na wiele przewlekłych schorzeń. Ponosi znaczne koszty leczenia, nie ma oszczędności. Jedyny majątek jaki posiada to dom o pow. około 100m2, w którym zamieszkuje razem żoną oraz rodziną syna. Dom ten jest jednak nadal niewykończony, a rodzina zamieszkuje w nim na podstawie tzw. odbioru częściowego. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Źródłem utrzymania rodziny skarżącego jest emerytura małżonki strony w kwocie 1 753,00 zł oraz renta inwalidzka wnioskodawcy w wysokości 811,00 zł. A zatem łączne dochody rodziny wynoszą miesięcznie 2 567,00 zł. Skarżący dołącza do formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy faktury VAT z aptek, poświadczające, iż wydatkował na lekarstwa ponad 200,00 zł. Przedstawia również zaświadczenia lekarskie potwierdzające, iż strona cierpi na choroby kardiologiczne i urologiczne. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiada on w ramach współwłasności małżeńskiej dom o pow. 100 m2, w którym zamieszkuje również jego syn ze swoją rodziną. Wskazuje ponadto, iż posiada samochód osobowy [...] o wartości około 10 000,00 zł. Skarżący oświadcza, iż ze względu na przewlekłe zmiany chorobowe kręgosłupa porusza się swobodnie jedynie za pomocą samochodu. Skarżący nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że uiszczenie przez niego aktualnie wymaganych kosztów sądowych jest możliwe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić należnego wpisu sądowego należnego od skargi kasacyjnej bez uszczerbku w koniecznym swoim i swych najbliższych utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny wnioskodawcy w wysokości 2 567 zł, niewskazanie dodatkowych, nadzwyczajnych okoliczności czy dodatkowych kosztów obciążających budżet domowy, brak zadłużenia, brak osób na utrzymaniu, posiadany majątek, który zawsze może jego właścicielowi posłużyć jako zabezpieczenie ew. kredytu czy pożyczki w okolicznościach braku bieżących środków finansowych - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów tj. stałego dochodu rodziny skarżącego w wysokości 2567 zł w przeliczeniu na dwie osoby będące członkami rodziny wnioskodawcy, posiadanym majątku nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący do takich osób nie należy. Skarżący przedstawił co prawda zaświadczenia lekarskie potwierdzające o jego złym stanie zdrowia, oraz dwie faktury VAT z aptek, świadczące o zakupie leków na łączna sumę 238 zł. Nie można jednakże uznać, iż przy posiadanym dochodzie i wykazanych wydatkach, również biorąc pod uwagę normalne koszty utrzymania i wyżywienia – skarżący nie będzie w stanie zaoszczędzić środków finansowych z przeznaczeniem ich na wymagane na obecnym etapie postępowania należności sądowe. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawcę kosztów sądowych w formie wpisu należnego od złożonej skargi kasacyjnej, które to koszty na tym etapie postępowania są wymagane, nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).